Jus125px125px Wielki jus Wielki jus jotowany125px125px Mały jus Mały jus jotowany125px125px Mały jus zamknięty Mały jus jotowany zamknięty125px|Wielki jus Duży jus zamknięty Mały jus (Ѧѧ) i wielki jus (Ѫѫ) – litery reprezentujące samogłoski nosowe w języku prasłowiańskim. Istniały one we wczesnej cyrylicy i głagolicy. Mogą występować też w postaci , tworząc odpowiednie ligatury: Ѩѩ (ję) i Ѭѭ (jǫ).
Wymowa Mały jus reprezentuje samogłoskę nosową przednią [] (ę), natomiast wielki jus – samogłoskę nosową tylną [] (ǫ – polskie ą).
Pochodzenie nazw Nazwy liter nie pochodzą od kapitalizacji: jusy występowały pod postaciami minuskuł i majuskuł.
Jus w różnych językach Wielki jus występował w alfabecie bułgarskim aż do roku 1945, kiedy usunięto go z powodu zaniku samogłoski nosowej tylnej. W niektórych dialektach bułgarskich lub macedońskich niedaleko greckich miast Saloniki i Kastorii wciąż istnieje nosowa wymowa.
W Rosji mały jus reprezentował ja w środku lub na końcu wyrazu. Współczesna litera Я została dodana w XVIII wieku podczas reformy ortografii w roku 1709. Z tego powodu litera Я w języku rosyjskim czasem odpowiada polskiemu ę (przykład: пять – pięć).
W Polsce, w której używa się języka polskiego będącego językiem słowiańskim pisanym alfabetem łacińskim, podobne dźwięki są zapisywane następująco: litera Ę ma wartość fonetyczną małego jusu, a Ą – wielkiego jusu. Formy zjotyzowane są zapisywane kolejno: ię (ję), ią (ją). Należy jednak pamiętać, że nie odpowiadają one pierwotnym głoskom. Polskie Ę odpowiada dawnej krótkiej samogłosce nosowej (obojętne, czy przedniej czy tylnej), a Ą – długiej. Ponadto spółgłoski przed prasłowiańskim Ę uległy zmiękczeniu. Dlatego w uproszczeniu polskie ę, ą odpowiadają etymologicznie starocerkiewnemu ѫ, a ię, ią, ję, ją – ѧ, ѩ, ѭ.
Kodowanie Mały jus Litera Ѧ ѧ Ѩ ѩ Nazwa w Unikodzie CYRILLIC CAPITAL LETTER LITTLE YUS CYRILLIC SMALL LETTER LITTLE YUS CYRILLIC CAPITAL LETTER IOTIFIED LITTLE YUS CYRILLIC SMALL LETTER IOTIFIED LITTLE YUS Kodowanie dziesiętnie szesnastkowo dziesiętnie szesnastkowo dziesiętnie szesnastkowo dziesiętnie szesnastkowo Unikod 1126 U+0466 1127 U+0467 1128 U+0468 1129 U+0469 UTF-8 209 166 D1 A6 209 167 D1 A7 209 168 D1 A8 209 169 D1 A9 Odwołania znakowe SGML Ѧ Ѧ ѧ ѧ Ѩ Ѩ ѩ ѩ Źródło:
Wielki jus Litera Ѫ ѫ Ѭ ѭ Nazwa w Unikodzie CYRILLIC CAPITAL LETTER BIG YUS CYRILLIC SMALL LETTER BIG YUS CYRILLIC CAPITAL LETTER IOTIFIED BIG YUS CYRILLIC SMALL LETTER IOTIFIED BIG YUS Kodowanie dziesiętnie szesnastkowo dziesiętnie szesnastkowo dziesiętnie szesnastkowo dziesiętnie szesnastkowo Unikod 1130 U+046A 1131 U+046B 1132 U+046C 1133 U+046D UTF-8 209 170 D1 AA 209 171 D1 AB 209 172 D1 AC 209 173 D1 AD Odwołania znakowe SGML Ѫ Ѫ ѫ ѫ Ѭ Ѭ ѭ ѭ Źródło:
Mały jus zamknięty Litera Ꙙ ꙙ Ꙝ ꙝ Nazwa w Unikodzie CYRILLIC CAPITAL LETTER CLOSED LITTLE YUS CYRILLIC SMALL LETTERCLOSED LITTLE YUS CYRILLIC CAPITAL LETTER IOTIFIED CLOSED LITTLE YUS CYRILLIC SMALL LETTER IOTIFIED CLOSED LITTLE YUS Kodowanie dziesiętnie szesnastkowo dziesiętnie szesnastkowo dziesiętnie szesnastkowo dziesiętnie szesnastkowo Unikod 42584 U+A658 42585 U+A659 42588 U+A65C 42589 U+A65D UTF-8 234 153 152 EA 99 98 234 153 153 EA 99 99 234 153 156 EA 99 9C 234 153 157 EA 99 9D Odwołania znakowe SGML Ꙙ Ꙙ ꙙ ꙙ Ꙛ Ꙝ ꙛ ꙝ Źródło:
Wielki jus zamknięty Litera Ꙛ ꙛ Nazwa w Unikodzie CYRILLIC CAPITAL LETTER BLENDED YUS CYRILLIC SMALL LETTER BLENDED YUS Kodowanie dziesiętnie szesnastkowo dziesiętnie szesnastkowo Unikod 42586 U+A65A 42587 U+A65B UTF-8 234 153 154 EA 99 9A 234 153 155 EA 99 9B Odwołania znakowe SGML Ꙛ Ꙛ ꙛ ꙛ Źródło:
Zobacz też
wczesna cyrylica
Przypisy
Kategoria:Litery cyrylicy