Franciszek Lilius, też Gigli (zm. w sierpniu lub wrześniu 1657 w Gromniku koło Tarnowa) – polski kompozytor i kapelmistrz pochodzenia włoskiego.
Życiorys Był synem Wincentego Liliusa. Możliwe, że urodził się w Polsce. W 1625 był uczniem Girolama Frescobaldiego w Rzymie.
Przed 1630 należał do kapeli dworskiej króla Zygmunta III Wazy w Warszawie, skąd w styczniu 1630 roku przybył do Krakowa, zaangażowany na stanowisko kierownika muzycznego i kapelmistrza Kapeli Rorantystów działającej przy katedry wawelskiej. W Krakowie stał się bezspornym autorytetem muzycznym. Występował z kapelą na uroczystościach w Akademii Krakowskiej i u bogatszych mieszczan, sam prowadził w swym domu rodzaj muzycznej akademii – kształcił chłopców-sopranistów, o których zabiegały u niego kapele magnackie, a nawet kapela królewska.
Żył na wysokiej stopie, co skłaniało go do ciągłych zabiegów o nowe prebendy (kanonia w kolegiacie w Sandomierzu, probostwo w Żębocinie, kanonia w Tarnowie). Nie jest pewne, czy Lilius otrzymał święcenia kapłańskie, czy też tylko diakonatu. Utrzymywał intensywne kontakty z dworami magnackimi (Łukasza i Krzysztofa Opalińskich, Stanisława Lubomirskiego, Domoinika Zasławskiego i innych), którym dostarczał kompozycji, jak też uświetniał uroczystości występami kapeli.
Zmarł pod Tarnowem, gdzie schronił się podczas najazdu szwedzkiego.
Twórczość Twórczość Liliusa utrzymana w stylu prima pratica miała najprawdopodobniej przeznaczenie czysto lokalne, dominują tu bowiem układy na zespół głosów męskich, a więc służące kapeli rorantystów. Są to najczęściej kompozycje oparte na tradycyjnym równonutowym cantus firmus, albo bardzo proste, utrzymane w technice nota contra notam, albo wprowadzające kontrapunkt ozdobny; rzadziej pojawiają się ustępy imitacyjne. Lilius jest też autorem wydanych 4-głosowych pieśni religijnych z polskim tekstem, w których melodia umieszczona jest w głosie najwyższym jako „głos dla pospólstwa”.
Komponował msze, motety, psalmy, litanie, magnificaty, arie i pieśni. Z 75 znanych dziś jego kompozycji zachowała się jedynie niewielka część.
Zachowane dzieła (na podstawie materiałów źródłowych)
Missa brevissima Missa Tempore paschali Confitebor tibi Domine Domine Rex Deus Haec dies quam fecit Dominus Iubilate Deo omnis terra oraz 4 pieśni wydane przez B. Dereya w książeczce Nabożne pieśni (Kraków. 1645)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Artyści związani z Warszawą (I Rzeczpospolita) Kategoria:Artyści związani z Zygmuntem III Wazą Kategoria:Ludzie związani z katedrą wawelską Kategoria:Muzycy związani z Krakowem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy kapelmistrzowie kościelni Kategoria:Polscy kompozytorzy baroku Kategoria:Polscy kompozytorzy XVII wieku Kategoria:Urodzeni w 1600 Kategoria:Zmarli w 1657 Kategoria:Ludzie urodzeni w Gromniku (województwo małopolskie)