Grand Theft Auto: San Andreas – komputerowa gra akcji stworzona przez Rockstar North oraz wydana przez Rockstar Games. Gra należy do serii Grand Theft Auto.
Produkcję wydano 26 października 2004 na platformie PlayStation 2, a 7 czerwca 2005 na Windows i Xboksie. Wersja na platformę macOS została wydana 12 listopada 2010. Pod koniec 2013 roku Grand Theft Auto: San Andreas doczekało się portu na telefony z systemem iOS oraz Android, a później na Windows Phone. 11 listopada 2021 wydano odświeżoną wersję gry, zatytułowaną Grand Theft Auto: The Trilogy – The Definitive Edition. Ukazała się ona na platformach Windows, Nintendo Switch, PlayStation 4, PlayStation 5, Xbox One oraz Xbox Series.
Rozgrywka Grand Theft Auto: San Andreas jest przygodową grą akcji z perspektywy trzeciej osoby. W grze gracz steruje kryminialistą o imieniu Carl „CJ” Johnson oraz wykonuje misje - liniowe scenariusze z określonymi celami - w celu poczynienia postępów w fabule. Poza wykonywaniem misji gracz może samodzielnie przemierzać otwarty świat i wykonywać opcjonalne misje poboczne. W grze zawarty jest tryb wieloosobowy, który pozwala na rozgrywkę dwóch graczy. W skład fikcyjnego stanu San Andreas wchodzą trzy metropolie: Los Santos, San Fierro i Las Venturas. Dostęp do miast jest odblokowywany w miarę rozwoju fabularnego. Szybsze przemieszczanie się między nimi umożliwiają lotniska. W różnych lokacjach mapy pozostawione są domy, które po zakupieniu mogą służyć do zapisu gry oraz pozostawienia swoich pojazdów.
Sterowana przez gracza postać może biegać, pływać bądź używać pojazdów w celu przemieszczania się po świecie gry. Walczyć z przeciwnikami można za pomocą pięści, broni palnej oraz ładunków wybuchowych. W grze jest możliwość strzelania z broni z obu rąk i z prowadzonego pojazdu. Broń można uzyskać poprzez zakup, po zabiciu przeciwników oraz znalezienie jej porozrzucanej w niektórych miejscach mapy. W celu ochrony przed obrażeniami gracz może założyć kamizelkę kuloodporną. Po śmierci protagonisty ten się odradza w szpitalu. Poziom poszukiwania gracza przez policję jest reprezentowany przez gwiazdki. Przy osiągnięciu maksymalnej ilości w postaci sześciu gwiazdek gracz jest atakowany przez wojsko. Poziom poszukiwania maleje jeśli protagonista zniknie z pola widzenia policjantów. W grze znajduje się 180 pojazdów, w tym samochody, motocykle, łodzie, samoloty, helikoptery oraz zdalnie sterowane pojazdy. Większość z nich można usprawnić poprzez akcesoria takie jak zawieszenia hydrauliczne, silniki nitro oraz głośniki stereo.
W świecie gry gracze mogą walczyć o terytorium, atakując członków rywalizujących gangów; terytorium zostaje zdobyte, gdy gracze przetrwają trzy fale kontrataków wroga. Zdobyte terytoria są okresowo atakowane przez wrogie gangi – należy je skutecznie bronić, w przeciwnym razie zostaną utracone. Podczas swobodnego poruszania się po świecie gracze mogą angażować się w takie działania, jak włamania, gaszenie pożarów, sutenerstwo, jazda taksówką, misje policyjne czy praca jako sanitariusz – za ich wykonanie gracze otrzymują nagrody pieniężne, które można wydać na akcesoria, ubrania, fryzury i tatuaże CJ'a – są to nowe elementy fabularne w serii. Równowaga między odżywianiem a aktywnością fizyczną wpływa na wygląd i cechy fizyczne CJ'a; jedzenie i ćwiczenia utrzymują zdrowie, natomiast utrata masy mięśniowej zmniejsza skuteczność w walce. W siłowniach w każdym mieście można nauczyć się trzech stylów walki wręcz – boksu, kickboxingu i mieszanych sztuk walki. Gra śledzi poziom szacunku wśród przyjaciół CJ-a, który zmienia się w zależności od jego działań i wyglądu. Śledzone są również nabyte umiejętności, takie jak prowadzenie pojazdów, posługiwanie się bronią palną, pojemność płuc, siła mięśni i wytrzymałość, które odblokowują dodatkowe mechaniki gry. Gracze mogą umawiać się na randki z sześcioma różnymi dziewczynami i zabierać je na kolację, drinka, tańce lub przejażdżkę.
Fabuła Wiele misji, w których uczestniczy gracz, nawiązuje do rzeczywistych wydarzeń z początku lat dziewięćdziesiątych w Kalifornii, takich jak akcja filmu Terminator 2 czy zamieszki w Los Angeles.
W 1992 roku, po pięciu latach spędzonych w Liberty City, gangster Carl „CJ” Johnson powraca do rodzinnego Los Santos po zastrzeleniu matki. Zostaje zatrzymany przez skorumpowanych funkcjonariuszy oddziału Community Resources Against Street Hoodlums (C.R.A.S.H.) – Pulaskiego i Hernandeza i ich szefa – Franka Tenpenny'ego, który grozi CJ'owi, że wrobi go w zabójstwo policjanta, jeśli nie będzie z nimi współpracował. CJ wraca na ulicę Grove Street i spotyka się ponownie ze swoim rodzeństwem, Sweetem i Kendl, a także członkami swojego dawnego gangu, Big Smoke'em i Ryderem. Pomaga swojemu sąsiadowi, początkującemu raperowi OG Locowi, kradnąc książkę z rymami i zabijając menedżera odnoszącego sukcesy rapera Madda Dogga. Odkrywając, że Rodziny z Grove Street ( – GSF) utraciły znaczną część swojego terytorium, CJ przywraca gang do władzy, pomagając zjednoczyć rozbite grupy i sprzymierzając się z Cesarem Vialpando – chłopakiem Kendl i przywódcą gangu Varrios Los Aztecas. CJ i Cesar są świadkami spotkania Big Smoke'a i Rydera z Tenpennym i rywalizującym gangiem Ballas, odkrywając, że zdradzili GSF i byli odpowiedzialni za zabójstwo matki CJ'a. Podejrzewając zasadzkę, CJ rusza na pomoc Sweetowi w starciu z Ballasami.
Sweet zostaje ranny i uwięziony, a Tenpenny wysyła CJ'a na wieś, zmuszając gangstera do wyeliminowania świadków działań korupcyjnych w C.R.A.S.H. w zamian za bezpieczeństwo brata w więzieniu. CJ zaprzyjaźnia się ze starzejącym się hipisem i farmerem marihuany o pseudonimie „The Truth” () oraz przywódcą Triady, Wu Zi Mu. Wygrywa garaż w San Fierro, który zakłada, aby zarabiać pieniądze i krzyżuje ścieżki z Syndykatem Loco, Big Smoke'em i narkotykowym powiązaniem Rydera. Infiltrując organizację, identyfikuje jej przywódcę: sympatycznego, lecz tajemniczego Mike'a Toreno. Wraz z Cesarem i Triadą, CJ niszczy fabrykę narkotyków Syndykatu, zabijając Rydera i innych przywódców z wyjątkiem Toreno, który okazuje się być tajnym agentem rządowym. W zamian za uwolnienie Sweeta, Toreno angażuje CJ'a do pomocy w kilku podejrzanych operacjach. Tymczasem w Las Venturas CJ i Wu Zi Mu zakładają kasyno i ścierają się z mafią. CJ spotyka Madd Dogga próbującego popełnić samobójstwo, ale interweniuje i wysyła go na odwyk, ostatecznie stając się jego menadżerem. Pomaga mu odbić rezydencję w Los Santos od handlarza narkotyków i odzyskuje książkę z rymami od OG Loca.
Po uwolnieniu Sweeta, on i CJ reaktywują GSF, wypędzają rywalizujące gangi z ich terytorium i odbudowują Los Santos. Tenpenny zostaje aresztowany i oskarżony o kilka przestępstw, ale zarzuty zostają wycofane z powodu braku świadków, co wywołuje zamieszki w całym mieście. CJ wkrótce odkrywa kryjówkę Big Smoke'a i dochodzi między nimi do strzelaniny. CJ wygrywa, a przed śmiercią Smoke przyznaje, że ogarnęła go obsesja na punkcie pieniędzy i władzy. Tenpenny przybywa, celuje w niego bronią, kradnie pieniądze Smoke'a uzyskane za narkotyki i ucieka, powodując eksplozję w budynku. Odjeżdża wozem strażackim, za którym podążają CJ i Sweet, ale ostatecznie traci panowanie nad pojazdem i spada z mostu nad Grove Street. CJ i jego przyjaciele obserwują śmierć Tenpenny'ego w wyniku odniesionych obrażeń, kończąc zamieszki. Po tym wydarzeniu rodzina i przyjaciele CJ świętują sukces w domu Johnsonów. W trakcie świętowania CJ wychodzi, aby sprawdzić, co dzieje się w okolicy.
Produkcja Rockstar North zaczął pracować nad San Andreas po wydaniu Grand Theft Auto: Vice City w październiku 2002 roku. Początkowo ekipa produkcyjna składała się z 50 osób, lecz wzrosła do 75 po wydaniu gry Manhunt w 2003 roku, podczas gdy zespół Rockstar Games z Nowego Jorku liczył około 15 członków, a dział testowania wzrósł z 60 do 100 osób. Dwuletni okres tworzenia San Andreas, w porównaniu z jednym rokiem w przypadku Vice City, dał zespołowi więcej możliwości eksperymentowania i ponownej oceny poprzednich gier z serii Grand Theft Auto. Producent Leslie Benzies miał nadzieję, że San Andreas na nowo zdefiniuje serię i „zrewolucjonizuje rozgrywkę z otwartym światem oraz standardy produkcji gier wideo”. Premiera gry The Warriors została przesunięta z 2004 na 2005 rok, aby zapewnić dodatkowe zasoby. Budżet gry San Andreas wyniósł poniżej 10 milionów dolarów amerykańskich.
Ścieżka dźwiękowa
Do Grand Theft Auto: San Andreas zostało wydanych kilka ścieżek dźwiękowych z gry: Grand Theft Auto: San Andreas Official Soundtrack 23 listopada 2004 roku, Grand Theft Auto: San Andreas Official Soundtrack Box Set 7 grudnia oraz dziesięć albumów zawierających utwory z poszczególnych stacji radiowych gry, które zostały wydane w 2013 roku.
Wydanie i marketing W październiku 2003 roku Take-Two Interactive, spółka macierzysta Rockstar, ogłosiła, że kolejna gra z serii Grand Theft Auto ukaże się w trzecim kwartale 2004 roku, co wywołało spekulacje po zarejestrowaniu nazwy „GTA: San Andreas” w Urzędzie Patentów i Znaków Towarowych Stanów Zjednoczonych w grudniu 2003 roku. Firma Rockstar ogłosiła grę w marcu 2004 r., podając jednocześnie planowaną datę premiery: 19 października w Ameryce Północnej i 22 października w Europie. Pierwsze szczegóły i zrzuty ekranu ujawniono podczas targów E3 w maju, wraz z artykułem na okładce magazynu „Game Informer”, a w lipcu zaprezentowano okładkę gry. W sierpniu Rockstar uruchomił oficjalną stronę internetową i opublikowała pierwszy zwiastun, a we wrześniu pojawił się drugi zwiastun. We wrześniu Take-Two ogłosiło przesunięcie premiery gry na 26 i 29 października odpowiednio w Ameryce Północnej i Europie oraz ujawniło, że gra zostanie wydana na system Windows na początku 2005 roku. Pod koniec 2004 roku Rockstar zlecił wykonanie ręcznie malowanych reklam gry San Andreas na całym świecie; jedna z nich, w Melbourne w Australii, była częściowo widoczna jeszcze w 2020 roku.
W październiku 2004 r. wyciekła wczesna wersja gry za sprawą hakerów; Rockstar oświadczył, że będzie „zdecydowanie zajmować się tą sprawą” i poprosił o informacje. Gra ukazała się na konsolę PlayStation 2 w październiku 2004 r. 8 października 2005 r. ukazała się specjalna edycja na konsolę PlayStation 2, zawierająca debiutancki film dokumentalny produkcji Rockstar zatytułowany Sunday Driver, opowiadający o klubie miłośników lowriderów w Compton. Zawierała ona również film The Introduction – materiał wideo wygenerowany w silniku gry, który wcześniej był dostępny na płycie DVD wraz ze ścieżką dźwiękową gry. Ten 21-minutowy film przedstawia wydarzenia poprzedzające akcję gry San Andreas, w których występują CJ, Sweet, Big Smoke, Ryder i Tenpenny. Serwis GameSpot polecił ten film fanom serii; Chris Carle z IGN docenił grę aktorską, ale uznał fabułę za mało wciągającą i stwierdził, że sam film nie jest wystarczającym powodem do zakupu edycji specjalnej. Capcom wydał grę w Japonii 25 stycznia 2007 roku.
W Polsce gra miała premierę 31 maja 2007 roku za sprawą firmy Cenega Poland.
Odświeżona edycja W 2021 zapowiedziano wydanie odświeżonej trylogii Grand Theft Auto III, Vice City oraz San Andreas, zatytułowanej The Definitive Edition. Została ona wydana 11 listopada tego samego roku na Microsoft Windows, Nintendo Switch, PlayStation 4, PlayStation 5, Xbox One oraz Xbox Series.
Odbiór gry
Gdy Rockstar ogłosił, że główny bohater (CJ) jest czarnoskóry, wywołało to falę krytyki. Michel Marriott z New York Timesa napisał, że gra utrzymuje stereotyp Afroamerykanina gangstera. W czerwcu 2005 roku ukazała się nieoficjalna modyfikacja do gry (tzw. „Hot Coffee Mod”) autorstwa Holendra Patricka Wildenborga, która umożliwiała dostęp do scen erotycznych w grze.
W lipcu 2005 organizacja ESRB oraz różni politycy, m.in. senator Hillary Clinton, uruchomili śledztwa dotyczące zawartości modyfikacji „Hot Coffee”.
10 sierpnia 2005 Rockstar Games oficjalnie wydało łatę dla San AndreasNo More Hot Coffee..