Róża Emilia Centnerszwerowa z domu Tetz (ur. 6 czerwca 1865 w Warszawie, zm. 1940 w ŚródborowieAleksander J. Wieczorkowski: Tłumaczka i śmierć, Rzeczpospolita, Plus Minus nr 57 s. 15 (25.11.1995)) – polsko-żydowska tłumaczka, publicystka, pisarka i działaczka feministyczna.
Życiorys Pochodziła z rodziny żydowskiej, córka Beniamina Tetza, dyrektora Szpitala Żydowskiego w Lublinie, i Salomei z Redlerów. Dzieciństwo prawdopodobnie spędziła w Lublinie.
W 1886 roku wyszła za mąż za chirurga, Samuela Centnerszwera. Miała syna, Józefa Henryka (ur. 1898).
Zadebiutowała w 1896 roku przekładem dramatu Młodość Maxa Halbego. W latach 1896–1897 była opiekunką w XVII Ochronie dla dzieci żydowskich przy ulicy Dzielnej w Warszawie. Publikowała artykuły o tematyce społecznej na łamach m.in. gazet „Nowe Słowo”, „Ogniwo”, „Przegląd Tygodniowy” i „Niwa Polska”, w tym ostatnim czasopismie odpowiadała za kronikę ruchu kobiecego i dział reform wychowawczych. Od 1905 roku współpracowała także z redakcją czasopisma „Izraelita”Zuzanna Kołodziejska. Izraelita (1866-1915): Znaczenie kulturowe i literackie czasopisma. Kraków: Wyd. UJ, 2014 s. 93-94. W gazetach „Kurier Codzienny”, „Nowa Gazeta”, „Bluszcz”, „Nowe Tory” i „Prawda” publikowała teksty publicystyczne i przeglądy literatury.
W 1904 roku brała udział w Kongresie walki z pornografią w Kolonii. W latach 1905–1907 uczestniczyła w Zjazdach Kobiet Polskich. W 1908 roku brała udział w I Międzynarodowym Kongresie Wychowania Moralnego w Londynie. Od 1910 roku była członkinią Polskiego Zjednoczenia Postępowego, w tym samym roku została również sekretarką Polskiego Stowarzyszenia Równouprawnienia Kobiet. W 1910 roku brała udział w Zjeździe Kobiet w Kopenhadze, a w 1911 roku w kongresie działaczek na rzecz praw kobiet w Paryżu. W 1911 roku została członkinią zarządu Towarzystwa Miłośników Przyrody. Była działaczką Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. W 1917 roku została zatrudniona w Komisji Ochrony Pracy w Departamencie Pracy Tymczasowej Rady Stanu Królestwa Polskiego. Po zakończeniu I wojny światowej pracowała jako opiekunka w uzdrowisku dla żołnierzy w Falenicy. W 1919 roku była członkinią prezydium Zjazdu Zjednoczenia Polaków Wyznania Mojżeszowego Wszystkich Ziem Polskich. Była także działaczką Warszawskiego Żydowskiego Towarzystwa Ochrony Kobiet, Koła Pracy Kobiet i Warszawskiego Towarzystwa Higienicznego.
Zajmowała się tłumaczeniem literatury pięknej i publicystyki z języka angielskiego, niemieckiego, francuskiego, włoskiego, niderlandzkiego i szwedzkiego. Przekłady jej autorstwa ukazywały się na łamach pism „Tydzień Polski”, „Bluszcz”, „Gazeta Polska”, „Chwila”, „Epoka”. Współpracowała także z „Wiadomościami Literackimi” i „Iskrami”.
Od 1929 roku mieszkała z mężem w Śródborowie, zajmowała się prowadzniem prywatnej czytelni i wypożyczalni książek oraz udzielaniem lekcji angielskiego i niemieckiego. Od 1930 roku była członkinią Polskiego PEN Clubu, brała udział w jego kongresie w tym samym roku.
Podczas II wojny światowej odmówiła opuszczenia swojego domu i przeniesienia się do getta w Otwocku, korzystała wówczas z pomocy sąsiadów. Została wydana przez szmalcownika i na własną prośbę zastrzelona przez SS-mana. Jej księgozbiór został po wojnie włączony do zbiorów Miejskiej Biblioteki Publicznej w Otwocku.
Publikacje
Książki własne O wspólnem obu płci kształceniu w szkole średniej. Warszawa: Księgarnia Powszechna, 1905 O języku żydów w Polsce, na Litwie i Rusi: szkic dziejowy. Warszawa: Księgarnia Powszechna, 1907.
Tłumaczenia Lily Braun, Pamiętnik Działaczki: lata dojrzewania, Skład główny w księgarni Gebethnera i Wolffa, 1913. Charlotte Brontë, Villette, Towarzystwo Wydawnicze „Rój”, 1939. William Caine, Wielki Mendoza i mała Senorita, Księgarnia BDW, 1925. Giacomo Casanova, Moja ucieczka z Więzienia Ołowianego (I Piombi), Warszawa: Życie, 1921, 138 s. Warwick Deeping, Kapitan Sorrell i syn, Warszawa: „Progress”, 1935. John Galsworthy, Saga rodu Forsyte'ow, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1971. Maurice Maeterlinck, Życie pszczół. Warszawa: Wydawnictwo Przeglądu Tygodniowego, 1903. Edouard Schuré, Wielcy wtajemniczeni: zarys tajemnej historji religii: Rama, Kryszna, Hermes, Mojżesz, Orfeusz, Pytagoras, Platon, Chrystus, Hulewicz i Paszkowski, 1923. Jean Webster, Tajemniczy opiekun (I wydanie pod tytułem Długonogi Iks), 1926. Oscar Wilde, De Profundis. „Vita Nuova”, Warszawa 1922. Émile Zola, Ziemia, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1950. Stefan Zweig, Józef Fouché. Warszawa: „Renaissance”, 1937. Sinclair Lewis, Anna Vickers, Towarzystwo Wydawnicze „Rój”, 1936. Robert T. Morris, „Na ostrzu skalpela. 50 lat z życia chirurga”. Wydawnictwo J.Przeworskiego, 1936, Wydawnictwo Replika,2019
Przypisy
Linki zewnętrzne Tłumaczenia Róży Centnerszwerowej w bibliotece Polona
Kategoria:Polscy tłumacze literatury angielskojęzycznej Kategoria:Polscy tłumacze literatury francuskojęzycznej Kategoria:Polscy tłumacze literatury niemieckojęzycznej Kategoria:Urodzeni w 1865 Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Polskie feministki i feminiści Kategoria:Członkowie Polskiego Zjednoczenia Postępowego Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego Kategoria:Polscy Żydzi zamordowani podczas Zagłady Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Ludzie związani z Lublinem (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Ludzie związani z Otwockiem Kategoria:Współpracownicy Tymczasowej Rady Stanu Kategoria:Polscy tłumacze literatury niderlandzkiej Kategoria:Polscy tłumacze literatury szwedzkiej Kategoria:Polscy tłumacze literatury włoskiej Kategoria:Tłumacze na język polski Kategoria:Polscy dziennikarze prasowi Kategoria:Członkowie polskiego PEN Clubu Kategoria:Działacze polskich organizacji społecznych w Królestwie Polskim (1858–1861) Kategoria:Polscy działacze społeczności żydowskiej