Zawada (forma żeńska: Zawada, Zawadowa, Zawadówna; liczba mnoga: Zawadowie; w śląskiej formie: Zowada, Sowada) – polskie nazwisko (dawniej również: przydomek, przezwisko, miano) notowane od 1410 rokuWitold Taszycki (1981–1983). Słownik Staropolskich Nazw Osobowych t. VI V-Ź s. 276. Według systemu PESEL na początku 2020 roku zamieszkiwały w Polsce około 13353 osoby noszące to nazwisko.
Historia nazwiska Staropolskie nazwisko (początkowo przezwisko, przydomek) – popularne wśród niższych warstw społecznych Polaków co najmniej od XV wiekuSądecczyzna za Jagiellonów z miasty spiskiemi i księstwem oświęcimskiem, t. 2, Szczęsny Morawski, Kraków 1865. m.in. wśród polskich chłopów„dziesięciny płacą chłopi: (...) Zawada, (...)” [przydomek lub nazwisko], księga uposażeń z czasów biskupa poznańskiego Jana Lubrańskiego z 1510 roku w: Nazwiska Polaków, Kazimierz Rymut, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991.„Zawada (...), gbur”, Księgi Referendarii Koronnej z drugiej połowy XVIII wieku Tom 1., Książka i Wiedza, 1955.„Zawada z żoną kmieć, dzieci przy sobie 7...”, „Kwartalnik historii kultury materialnej”, t. 18, Instytut Historii Kultury Materialnej (Polska Akademia Nauk), 1971., mieszczan„Zawada, złotnik (1753)”, Domy Krakowskie: Ulica Grodzka, t. 1, Adam Chmiel, 1934., także wiadomo, że dwie osoby o takim przydomku lub nazwisku (za Historya piechoty polskiej) zaciągnięto do „pierwszej znanej nam roty pieszej polskiej rotmistrza Marka z roku 1471”Konstanty Górski, Historya piechoty polskiej, Kraków, 1893, str. 7 i w „przypiskach” doń na str.: 214, 219..
Jedną z rodzin o tym nazwisku (dworzanina królewskiego wraz z braćmi i potomstwem), według zapisów heraldycznych, nobilitowano i adoptowano do herbu Rawicz w 1571 rokuSławomir Górzyński, Jerzy Kochanowski, Adam Jońca, Herby szlachty polskiej, 1990, s 136., przywilejem króla Zygmunta AugustaBogdan Henryk Łuszczyński, ok. 1850 – ok. 1900 , Silva heraldica t. 9, Z-Ż, s. 102, Zawada h. Rawicz (rękopis) , (edycja elektroniczna) (zobacz: Zawada - herb szlachecki):
Potomkowie Rawicz-Zawadów to rodzina zmarłego już, znanego himalaisty o pełnym pierwotnym nazwisku Maria Andrzej Rawicz-Zawada, którego przodkowie (m.in. Filip Zawada – legionista, Tomasz Rawicz-Zawada - powstaniec styczniowy) brali udział w walkach wyzwoleńczychFundacja Himalaizmu Polskiego im. Andrzeja Zawady.
Znani przedstawiciele
Andrzej Zawada (właśc. Maria Andrzej Zawada) – himalaista, zorganizował choć osobiście wycofał się przed szczytem, jedną z najważniejszych polskich wypraw zimową wyprawę na Mount Everest w 1980 r., Andrzej Zawada – krytyk literacki, Filip Zawada – artysta, pisarz, poeta, muzyk, fotografik, Kazimierz Zawada – sędzia Sądu Najwyższego, prawnik prof. dr hab., wykładowca Uniwersytetu Jagiellońskiego, Łucja Zawada – nauczycielka, instruktorka harcerska, żołnierz Szarych Szeregów.
Osoby o nazwisku o podobnej fonetyce Vilém Závada – czeski poeta, pisarz, tłumacz.
Postacie fikcyjne o nazwisku Zawada Zawada – jeden z bohaterów filmu Jutro idziemy do kina (2007) Adam Zawada – komisarz, podinspektor policji, główny bohater serialu Kryminalni (2004–2007) dr Krzysztof Zawada – specjalista ds. bezpłodności w serialu Radio Romans (1994–1995) Paweł Zawada, Katarzyna Solska (później: Katarzyna Zawada) – główni bohaterowie komedii Kogel-mogel (1988) oraz Galimatias, czyli kogel-mogel II (1989) major Zawada „Kąpielowy” – jeden z głównych bohaterów filmu Przesłuchanie (1982) Bogdan Zawada – kapitan milicji, główny bohater filmu Wściekły (1979) Jadwiga Zawadowa, Wojciech Zawada, Stefek Zawada, Staszek Zawada – rodzina chłopska, główni bohaterowie filmu Wezwanie (1971) na podstawie powieści Juliana Kawalca Zygmunt Zawada – reżyser, główny bohater filmu Pogoń za Adamem (1970)
Zobacz też Stanisław z Zawady – Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego w XV wieku. W dawnych pismach pojawia się łaciński zwrot z „de”, który w tłumaczeniu na język polski oznacza: de Zawada – łaciński zwrot oznaczający pochodzenie: „z miejscowości Zawada” de Zawada – wczesna łacińska forma nazwiska „Zawadzki” de Zawada – łaciński zwrot „herbu Rawicz odmiana Zawada” de Zawada – łaciński zwrot opisujący lokalizację pełnionej funkcji np. „sołtys wsi Zawada”(na podstawie analizy łacińskiego/romańskiego słowa „de” Adama Naruszewicza).
Przypisy
Kategoria:Polskie nazwiska