right|thumb|240px|Most linowy w Jaskini Krasnogórskiej Jaskinia Krasnogórska, Jaskinia Krásnohorská (słow. Krásnohorská jaskyňa) – jaskinia krasowa w Krasie Słowacko-Węgierskim na Słowacji.
Położenie jaskini Jaskinia znajduje się w północnych zboczach Płaskowyżu Silickiego, na terenie wsi Krásnohorská Dlhá Lúka, ok. 6 km na południowy wschód od Rożniawy. Naturalny wylot jaskini, którym jest krasowe źródło Buzgó, znajduje się na wysokości 316 m n.p.m. Według stanu na 1 marca 2016 r. długość znanych korytarzy wynosiła 1550 m.
Historia odkrycia Rozległy system jaskiniowy został odkryty w 1964 r., kiedy grupa speleologów z Rożniawy przedostała się do podziemi przez wylot wielkiego tzw. Krásnohorskiego Wywierzyska (słow. Krásnohorská vyvieračka, węg. Buzgó), obniżając w nim sztucznie poziom wody o 2 m. Później przebite zostało nowe (obecne) wejście, położone nieznacznie wyżej.
Geneza i morfologia Jaskinia wykształciła się w skałach pochodzących z triasu i zaliczanych do płaszczowiny silickiej: część wstępna w szarych i ciemnoszarych dolomitach oraz wapieniach dolomitycznych tzw. gutensteinskich, natomiast jej głębsze części powstały w jasnoszarych wapieniach tzw. steinalmskich. Jaskinia ma charakter fluwiokrasowy. Powstanie podziemnych przestrzeni było uwarunkowane przede wszystkim występującym w tym miejscu uskokiem tektonicznym, wzdłuż którego zachodziło korozyjne i erozyjne działanie podziemnego cieku wodnego.
Jaskinia posiada rozległą sieć korytarzy pochodzenia rzecznego, aktywny w dalszym ciągu podziemny tok wodny i przestronne sale wysokości do 45 m z bogatą szatą naciekową oraz dwoma podziemnymi jeziorkami. Ciek wodny wewnątrz jaskini, na odcinku od miejsca wypływu na zewnątrz (Buzgó) do jeziora Mariki, osiąga długość 520 metrów. Tzw. Wielki Kanion (słow. Veľký kaňon), wymyty w dolomitach gutensteinskich, osiąga średnią wysokość 12 m i długość 180 m. Tzw. Sala Abonyiego (słow. Abonyiho dóm), z unikatowymi naciekami koralitowymi o kształcie kalafiorów, ma wymiary 30 × 40 m i wysokość 40 m. Jaskinia kończy się syfonem w jeziorze Mariki, przez który w 1982 roku nurkowie jaskiniowi zdołali przedostać się do dalszych partii, które kończą się zawaliskiem.
W największej komorze jaskini, zwanej Salą Olbrzymów (słow. Sieň obrov), znajduje się wysoki na 32,7 m Kvapeľ rožňavských jaskiniarov – ogromny stalagmit o podstawie średnicy 14 m, nazwany tak na cześć jego odkrywców, speleologów z Rożniawy. Jest to największy stalagmit w jaskiniach w Europie Środkowej i największy znany z umiarkowanej strefy klimatycznej. Został on swego czasu wpisany do Księgi rekordów Guinnessa jako największy stalagmit świata, co nie jest prawdą - w jaskiniach cieplejszych stref klimatycznych, w których intensywność narostu nacieków jaskiniowych jest znacznie większa, znaleziono stalagmity o wysokości do 70 m. Masa krasnogórskiego stalagmitu szacowana jest na ok. 2000 ton, a roczny przyrost masy od ok. 130–150 kg do nawet 200 kg. Jest on więc stosunkowo młody. Jego wiek określono dzięki badaniom fragmentów starszego stalagmitu, który w przeszłości stał w tym miejscu, a obecnie leży w kawałkach na dnie jaskini. Metodą datowania radiowęglowego (14C) określono, że stary stalagmit runął 12 900 ± 1500 lat temu, a więc w okresie zwanym późnym glacjałem, być może na przełomie interstadiału Bölling/Allerød i zimnego młodszego dryasu.
Średnia temperatura w jaskini wynosi 9 °C, a wilgotność 98 %.
Stosunki wodne Podziemny system hydrologiczny jaskini bierze swój początek w lejach krasowych w pobliżu studni Žedem na wysokości 535 m n.p.m., na odległym o 2,5 km południowym krańcu Płaskowyżu Silickiego, i stopniowo gromadzi dodatkowe wody pochodzące z infiltracji opadów na znacznej przestrzeni Płaskowyżu. Metodą barwienia wody stwierdzono, że do jaskini trafiają również wody z podobnych, nieco dalej położonych ponorów na Rakati. Podstawowymi elementami systemu wodnego w jaskini są: lewostronny dopływ pod Wielką Komorą (słow. Veľka sieň), od Sali Heliktytowej (Heliktitový dóm), prawostronny dopływ w Sali Abonyiego oraz odpływ z Jeziora Mariki (Marikino jazero).
Główne odwodnienie jaskini stanowi tzw. „wywierzysko” Buzgó. W sensie hydrogeologicznym termin wywierzysko (słow. vyvieračka) definiuje się jako „miejsce, w którym ciek znikający pod ziemią wydostaje się z przestrzeni podziemnych i ponownie wypływa na powierzchnię”. Mimo że badania znacznikowe potwierdziły połączenie między dwoma okresowymi ciekami, znikającymi pod ziemią na Płaskowyżu Silickim, a źródłem Buzgó, to jednak na związanej z systemem jaskiniowym odpowiedniej części Płaskowyżu nie stwierdzono występowania stale funkcjonującego cieku znikającego w ponorze. W związku z tym w ujęciu ścisłym wypływu Buzgó nie można zaklasyfikować jako wywierzysko, a jedynie jako źródło krasowe.
Źródło Buzgó wykazuje dużą zmienność natężenia przepływu, co udokumentowano w czasie długoletnich obserwacji. Maksymalne zaobserwowane natężenie wypływu ze źródła wyniosło 1356 l/s, natomiast najmniejsze 5,3 l/s. Podczas wiosennych roztopów oraz intensywnych opadów nadmiar wody często wypływa również przez sztucznie wykonany korytarz wejściowy do jaskini. Wartości te wskazują, że źródło odwadnia silnie skrasowiały masyw skalny, co umożliwia szybki odpływ dużych ilości wód infiltracyjnych. Średni wydatek źródła Buzgó w analizowanym okresie lat hydrologicznych 1958–2009 określono na 56 l/s. Najwyższa odnotowana temperatura wód źródła wyniosła 12,2°C, najniższa 7,6°C, podczas gdy średnią wieloletnią temperaturę wypływających wód wynosi wyliczono na 9,3°C.
Obok źródła Buzgó, przy samym wejściu do jaskini znajduje się odwiert RHV-4, z którego woda ujmowana jest do lokalnej sieci wodociągowej. Ok. 100 m na zachód od wejścia do jaskini, koło wymurowanej kopii Jaskini z Lourdes, znajduje się kolejne źródło (słow. Prameň Pod kapličkou, Prameň Pri kaplnke), a ok. 200 m na wschód następne (słow. Prameň Pod kameňolomom). Obok wypływu Pod kameňolomom znajduje się również źródło okresowe, czynne tylko przy wyjątkowo wysokim poziomie wód w systemie jaskiniowym.
Fauna jaskini W jaskini zimują 4 gatunki nietoperzy, głównie podkowce małe i podkowce duże. Wśród występujących tu bezkręgowców lądowych znajduje się jaskiniowy gatunek równonoga Mesoniscus graniger oraz troglofilny dwuparzec Polydesmus denticulatus. Wśród pajęczaków na ścianach jaskini można zaobserwować troglofilnego kosarza Ischyropsalis manicata. Liczne populacje tworzy rzadki, troglobiontyczny skoczogonek Arrhopalites aggtelekiensis. W podziemnym cieku wodnym licznie występuje stygobiontyczny skorupiak studniczek tatrzański (Niphargus tatrensis).
Zwiedzanie jaskini Jaskinia jest udostępniona do ograniczonego zwiedzania turystycznego. O udostępnieniu jaskini zwiedzającym myślano już krótko po jej odkryciu, jednak plany te zrealizowano dopiero w 2004 roku staraniem J. Stankoviča i jego współpracowników. Obecnie do jaskini wchodzi się przez wykutą sztolnię o długości 120 metrów, omijającą wylotowy odcinek jej cieku wodnego. Zwiedzający muszą posiadać obuwie górskie, przebierają się też w specjalne kombinezony i otrzymują kaski z oświetleniem. Zwiedzanie odbywa się w grupach 4-10 osobowych pod opieką przewodników. Trasa zwiedzania liczy 450 m długości i prowadzi do wspomnianego wielkiego stalagmitu. Uczestnicy pokonują ją m.in. po drewnianych kładkach ponad płynącym w jaskini potokiem oraz po moście linowym rozpiętym nad podziemnym jeziorkiem.
Ochrona jaskini Od 1972 r. jaskinia została objęta ochroną jako pomnik przyrody (słow. chránený prírodný výtvor). Obecnie ma status narodowego pomnika przyrody (słow. národna prírodna pamiatka). Dodatkową ochronę daje ustanowione w 2007 r. pasmo ochronne o powierzchni 195,63 ha, obejmujące zasadniczy obszar naturalnej alimentacji sieci wodnej jaskini, w tym wspomnianego stalagmitu. Cały obszar na którym rozwinięte są korytarze jaskini wraz z wejściem do niej oraz wspomnianymi wyżej wypływami wody znajdują się w granicach Parku Narodowego Kras Słowacki.
Przypisy Ján Tencer: Tabuľka najdlhších jaskýň na Slovensku. Stav k 1. 3. 2016 [w:] "Spravodaj SSS 1/2016", s. 92 Jaroslav Stankovič: Kvapeľ rožňavských jaskiniarov - jeden z najväčších sintrových útvarov sveta [w:] "Krásy Slovenska" R. LXXXV, nr 7-8/2008, s. 66-67
Bibliografia Barański Mirosław J.: Jaskinia, płanina i dziewczyna, w: „Gazeta Górska” R. XVII, nr 11 (76), jesień 2011. Wyd. Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK w Krakowie, s. 44-47. Ďurček Jozef a kolektív: Slovenský kras. Turistický sprievodca ČSSR, č. 41, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1989, . Stankovič Jaroslav: Krásnohorská jaskyňa, w: „Krásy Slovenska” R. 82, nr 5-6/2005, s. 26-27. Stankovič Jaroslav, Cílek Václav i in.: Krásnohorská jaskyňa Buzgó, wyd. Regionálna rozvojová agentúra Rožňava, 2005, .
Linki zewnętrzne
Kategoria:Jaskinie Krasu Słowacko-Węgierskiego Kategoria:Turystyczne jaskinie na Słowacji Kategoria:Pomniki przyrody na Słowacji Kategoria:Powiat Rożniawa