Koleje Wielkopolskie (identyfikator literowy PL – KW) – polski przewoźnik kolejowy powołany do życia 28 września 2009 przez samorząd województwa wielkopolskiego. Świadczy regionalne usługi przewozowe na terenie województwa wielkopolskiego oraz częściowo na terenach województw dolnośląskiego, kujawsko-pomorskiego, lubuskiego, łódzkiego. Według rozkładu jazdy obowiązującego od 14 grudnia 2025, realizuje regularne połączenia na odcinkach od Poznania Głównego do Mogilna, Rawicza, Kutna, Zbąszynka, Powodowa, Gołańczy, Odolanowa, Łęki Opatowskiej, Łodzi Kaliskiej, Krotoszyna, Piły Głównej, Krzyża; od Leszna do Głogowa, Zbąszynka, Kalisza oraz Gniezno – Jarocin.
Geneza przedsiębiorstwa Stan kolei po 1989 roku Po 1989 doszło w Polsce do masowego zawieszania i likwidowania nierentownych linii kolejowych. Powodami były: nieefektywny, drogi w eksploatacji tabor, niszczejące tory i nadmierna infrastruktura, jak też odpływ pasażerów spowodowany wzrostem liczby samochodów prywatnych. Z 1093 mln pasażerów przewiezionych w 1980, w 2001 liczba ta zmalała do 309 mln, a w 2010 – do 291 mln pasażerów. Redukcje połączeń i likwidacja nierentownych linii dotknęły także województwo wielkopolskie.
Ustawą z dnia 8 września 2000 przedsiębiorstwo państwowe Polskie Koleje Państwowe zostało skomercjalizowane i przekształcone w spółkę prawa handlowego.. Z poszczególnych działów organizacyjnych utworzono spółki zależne od skomercjalizowanego PKP SA. Na podstawie Sektora Przewozów Pasażerskich PKP utworzona została spółka PKP Przewozy Regionalne, której powierzono prowadzenie pociągów regionalnych oraz międzyregionalnych osobowych i pospiesznych. W wyniku dalszej restrukturyzacji sektora kolejowych przewozów pasażerskich z dniem 1 stycznia 2004 finansowanie przewozów regionalnych powierzono samorządom wojewódzkim.
Próby porozumienia UMWW z PKP PR Zły stan taboru zarządzanego przez PKP Przewozy Regionalne, jeszcze w 2004 skłonił wielkopolski Urząd Marszałkowski do rozpoczęcia prac nad utworzeniem własnego przewoźnika kolejowego. W latach 2004–2006 samorząd województwa prowadził rozmowy z przedstawicielami spółki PKP PR na temat utworzenia wspólnego przedsiębiorstwa na wzór Kolei Mazowieckich poprzez przeniesienie całości działalności Wielkopolskiego Zakładu Przewozów Regionalnych na nowy podmiot. Na tabor miały składać się autobusy szynowe należące do województwa wielkopolskiego oraz majątek Wielkopolskiego Zakładu PR. Województwo w nowej spółce miało posiadać 51% udziałów, natomiast PKP PR miała przypaść reszta. Rozpoczęcie przewozów przez Koleje Wielkopolskie planowane było na 1 stycznia 2007. We wrześniu 2006 rozmowy między UMWW a PKP PR zostały wstrzymane. Rząd nie godził się na umorzenie długów przewoźnika państwowego, więc PKP PR nie mógł wnieść taboru do nowej spółki. Sprawę chciano rozwiązać poprzez zmianę aportu taboru na jego dzierżawę. Przesunięto także debiut Kolei Wielkopolskich na 1 lipca 2007. W maju 2007 stało się jasne, że i ten termin nie zostanie dotrzymany. Urząd marszałkowski obwiniał rząd za problemy z powstaniem nowego przewoźnika. Ostatecznie nie doszło do porozumienia, a powodem były wysokie koszty dzierżawy taboru.
Historia mały|Impuls 2 typu 36WEh o numerze bocznym 005 mały|SA132-008 mały|SA132-003 mały|SA134-008 na stacji Poznań Główny mały|SA139-009 mały|EN57AKW-1412 mały|EN57AL-1141 mały|EN76-028
Przed powstaniem spółki W 2002 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego podpisał z ZNTK Poznań umowę na dostawę dwóch jednoczłonowych autobusów szynowych serii SA105 (typ 213M) oraz pięciu dwuczłonowych serii SA108 (typ 215M). Pojazdy jednoczłonowe dostarczono w połowie 2002, dwuczłonowe zaś sukcesywnie od 2003 do 2004. Rok później rozszerzono zamówienie o dwa kolejne dwuczłonowe szynobusy poznańskiego producenta z opcją szybkiej dostawy, jednak z powodu problemów finansowych ZNTK Poznań, pierwszy z pojazdów został oddany do użytku w 2006, a drugi w roku następnym.
Z uwagi na opóźnienia ZNTK Poznań w dostawie autobusów szynowych, w 2005 UMWW podpisał z PESĄ Bydgoszcz porozumienie, na mocy którego bydgoski producent miał dostarczyć dwuczłonowy pojazd serii SA132 (typ 218Ma). Spalinowy zespół trakcyjny trafił do odbiorcy w drugiej połowie grudnia 2005. 29 marca 2006 zawarto umowę na przygotowanie dwóch kolejnych maszyn serii SA132, a pod koniec roku umowę rozszerzono o kolejne 8 sztuk. Pesa wywiązała się z porozumienia do 2007. 24 lipca 2008 w Urzędzie Marszałkowskim w Poznaniu zawarto umowę na dostarczenie przez Pesę dwóch zespołów SA132 (typ 218Md). Oba pojazdy zostały przekazane do użytkowania w grudniu 2008.
Na początku 2008 polski rząd rozpoczął pracę nad przekazaniem spółki PKP Przewozy Regionalne samorządom wojewódzkim.. Stosowne rozporządzenie zostało wydane 27 listopada 2008, a województwu wielkopolskiemu przypadło 9,7% udziałów w Przewozach Regionalnych.. Z przedsiębiorstwa przeniesiony do PKP Intercity został Oddział Przewozów Międzywojewódzkich uruchamiający pociągi pospieszne. W Przewozach Regionalnych zostały prawie wyłącznie pociągi wewnątrzwojewódzkie.
2009 Złe przygotowanie procesu usamorządowienia przewoźnika, rozdrobnienie struktury właścicielskiej oraz ogólny chaos organizacyjny skłoniły Samorząd Województwa Wielkopolskiego do ponownego rozpoczęcia przygotowań do utworzenia własnego przedsiębiorstwa kolejowego. Zdaniem UMWW własna spółka przewozowa pozwoli na lepsze wykorzystanie środków finansowych i poprawę jakości przewozów. Ostateczna decyzja o samodzielnym utworzeniu Kolei Wielkopolskich zapadła 28 września 2009. Dyrektorem spółki został Jarosław Polaszewski.
2010 22 lutego 2010 Koleje Wielkopolskie Sp. z o.o. zostały wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego. Od 6 lipca 2010 przedsiębiorstwo posiada licencję na przewóz osób na terenie Unii Europejskiej oraz w Europejskim Obszarze Gospodarczym. Planowany start spółki miał mieć miejsce 13 grudnia 2010, kiedy to w życie wchodził nowy rozkład jazdy pociągów, jednak z uwagi na brak certyfikatów bezpieczeństwa, debiut musiał zostać przełożony.
27 sierpnia samorząd województwa zakupił w przedsiębiorstwie Pesa Bydgoszcz 12 używanych elektrycznych zespołów trakcyjnych serii EN57. Do 8 grudnia 2012 wszystkie były dzierżawione przez Przewozy Regionalne. Od 9 grudnia 2012 są użytkowane przez Koleje Wielkopolskie.
W październiku nowym prezesem spółki został były dyrektor Wielkopolskiego Zakładu Przewozów Regionalnych – Włodzimierz Wilkanowicz.
2011 Na początku roku rozstrzygnięto przetarg na nowe elektryczne zespoły trakcyjne dla Kolei Wielkopolskich. 8 lutego podpisano z Pesą Bydgoszcz umowę na dostawę 22 czteroczłonowych EZT rodziny Pesa Elf. Zakup taboru do prowadzenia przewozów wartego 470 mln zł realizowany był w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego. Dostawy pociągów zaplanowano na lata 2012–2014. Nowe jednostki zakupiono celem wykorzystania na linii nr 3 (E 20) na odcinku Zbąszynek – Poznań – Września – Konin – Koło – Kutno oraz na linii nr 353 na odcinku Poznań – Gniezno – Inowrocław.
W styczniu uruchomiona została strona internetowa przewoźnika. Kolejnym terminem startu Kolei Wielkopolskich miał być marzec 2011, jednak i tym razem brak certyfikatów i personelu przeszkodził spółce w debiucie na torach województwa. 3 marca 2011 Prezes Urzędu Transportu Kolejowego wydał na rzecz Kolei Wielkopolskich Certyfikat Bezpieczeństwa – Część A, a dwa tygodnie później spółka otrzymała część B dokumentu, dzięki któremu jest formalnie w pełni gotowa do prowadzenia przewozów pasażerskich.
1 czerwca Koleje Wielkopolskie zadebiutowały na niezelektryfikowanych liniach w południowej części województwa, świadcząc usługi przewozowe na trasach Leszno – Zbąszynek, Leszno – Ostrów Wielkopolski oraz Leszno – Jarocin.
21 kwietnia województwo stosowną ustawą rozpisało przetarg na modernizację trzech EZT serii EN57 (1031, 1413 i 1413) do standardu AKW. W lipcu 2011 przetarg rozstrzygnięto, a modernizatorem zostało przedsiębiorstwo Newag Nowy Sącz. Pociągi zostały wyposażone w napęd asynchroniczny prądu przemiennego, zmianie uległy także wnętrze i czoło pociągu. Dodatkowo zainstalowana została klimatyzacja przestrzeni pasażerskiej. 12 lipca 2012 Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego zlecił z wolnej ręki, jako rozszerzenie poprzedniego zamówienia, modernizację czwartej jednostki EN57 (1434) do standardu AKW.
30 sierpnia otwarto po remoncie Dworzec Letni w Poznaniu. Podczas uroczystości przekazano budynek w dzierżawę wielkopolskiej spółce kolejowej, a także zaprezentowano mundury załóg pokładowych spółki. Po przystosowaniu do obsługi podróżnych, 31 października, Dworzec Letni został ponownie otwarty, udostępniając klientom Kolei Wielkopolskich kasy biletowe oraz poczekalnię.
W grudniu spółka przejęła od Przewozów Regionalnych obsługę połączeń na wyremontowanych liniach z Poznania do Wągrowca i Gołańczy oraz Wolsztyna. Przejęto również połączenie Wągrowiec – Rogoźno na linii nr 206 reaktywowanej po 20 latach w celu zapewnienia komunikacji z Poznaniem mieszkańcom Wągrowca podczas półrocznego remontu linii nr 356. Jednocześnie poinformowano, że relacja Leszno – Gostyń obsługiwana będzie autobusową komunikacją zastępczą, natomiast z Gostynia do Jarocina kursowanie pociągów zostaje zawieszone.
2012 2 stycznia przewoźnik wprowadził bezpłatny informator SMS, który wiadomościami na telefon komórkowy informuje o opóźnieniach czy zmianie rozkładu.
Wraz z 1 marca 2012, Koleje Wielkopolskie całkowicie zawiesiły kursowanie pociągów na trasie Rogoźno – Wągrowiec oraz na trasie Leszno – Gostyń z powodu niewystarczającej ilości środków w budżecie Urzędu Marszałkowskiego. mały|48WE w okolicznościowej okleinie „Poczet władców koronowanych w Gnieźnie” W maju rozpoczęła się budowa pierwszych zespołów Pesa Elf dla Kolei Wielkopolskich. Bydgoskie przedsiębiorstwo deklarowało, że w 2012 zostanie dostarczonych 8 pojazdów, jednak Koleje Wielkopolskie pod koniec grudnia eksploatowały pięć nowych jednostek. Za brakujące trzy Elfy Pesa dostarczyła spółce kolejowej trzy używane elektryczne zespoły serii EN57. 8 sierpnia na Dworcu Letnim w Poznaniu odbyły się odbiór techniczny i prezentacja pierwszego pociągu EN76 ELF, przeznaczonego dla Kolei Wielkopolskich. EZT został przekazany spółce do przeprowadzenia prób eksploatacyjnych i technologicznych oraz szkolenia załogi.
1 listopada, Koleje Wielkopolskie zorganizowały w nieczynnej lokomotywowni w Zbąszynku halę napraw swoich pociągów. Pierwszą jednostką, która skorzystała z lokomotywowni po przejęciu jej przez spółkę, był EN57-1061.
15 listopada, w związku z planowanym zwiększeniem przewozów, spółka złożyła do Urzędu Transportu Kolejowego wniosek o ponowne wydanie licencji przewoźnika. 7 grudnia pozwolenie zostało wydane i Koleje Wielkopolskie bez przeszkód zaczęły obsługiwać nowe linie.
Od 9 grudnia, wraz z wprowadzeniem nowego rozkładu jazdy 2012/2013, Koleje Wielkopolskie rozpoczęły obsługę linii linii kolejowej nr 3 na odcinkach Poznań – Kutno oraz Poznań – Zbąszynek. Kolejną zmianą w rozkładzie był powrót parowozów z Wolsztyna na obsługiwaną przez przewoźnika linię Poznań – Wolsztyn. Tego samego dnia, Koleje Wielkopolskie wraz z Przewozami Regionalnymi i Zarządem Transportu Miejskiego w Poznaniu wprowadziły nową ofertę – wspólny bilet na poznańską komunikację miejską i kolej w promieniu 30 kilometrów od stolicy województwa.
2013 W marcu, w związku z licznymi wypadkami autobusów szynowych i SZT spółce zaczęło brakować taboru do obsługi niezelektryfikowanych linii w województwie. Powodem były długie procedury przy uzyskiwaniu odszkodowań od ubezpieczycieli. By zapewnić płynność przewozów, Koleje Wielkopolskie zmuszone były wypożyczyć od Przewozów Regionalnych skład wagonowy prowadzony lokomotywą spalinową serii SU42.