thumb|Kartaczownica Gatlinga z obrotowym zespołem luf thumb|Kartaczownica Reffye z nieruchomym wielorzędowym zespołem luf thumb|Kartaczownica Nordenfelta z nieruchomym jednorzędowym zespołem luf Kartaczownica (także: mitralieza z fr. mitrailleuse) – wielolufowa odtylcowa broń palna, przystosowana do prowadzenia ognia ciągłego poprzez napęd ręczny. Powstała w XIX wieku. Jest uznawana za protoplastę karabinów maszynowych.
Historia Kartaczownic używano od połowy XIX wieku do czasu opracowania ciężkich karabinów maszynowych. Pod względem przyjętych rozwiązań technicznych wyróżniano kartaczownice o lufach nieruchomych (np. Nordenfelta, Gardnera) albo ruchomych, wiązkowych (np. Gatlinga), w których zespół luf obracał się wokół wspólnej osi. Napęd broni był ręczny, odbywał się za pomocą dźwigni lub korby, powodującej otwieranie i zamykanie zamka, ładowanie zespolonych nabojów, wyrzucanie łusek, napinanie iglicy i zwalnianie spustu. Zależnie od sprawności obsługi szybkostrzelność teoretyczna kartaczownicy mogła dochodzić do 500 strzałów na minutę. W miarę upływu czasu konstrukcja tej broni ulegała uproszczeniu, a jej masa zmniejszeniu; oprócz ognia seryjnego i salwowego możliwe było też prowadzenie ognia pojedynczego. Montowano je zarówno na podstawach kołowych, jak i stałych (trójnożnych, cokołowych).
Kres zastosowaniu kartaczownic położyło skonstruowanie przez H. Maxima pierwszego karabinu maszynowego, który automatyzował cykl pracy broni. Za odległe ogniwo rozwojowe tej broni można uznać obecnie stosowaną zautomatyzowaną broń wielolufową, jak np. amerykańskie działko M61 Vulcan, stosowane w lotnictwie i na pojazdach opancerzonych (w wersji przeciwlotniczej)
Przykłady Do najpowszechniej stosowanych kartaczownic należały: kartaczownica Gatlinga (USA) kartaczownica Reffye (Francja) kartaczownica Gatlinga-Baranowskiego (Rosja) kartaczownica Gardnera (Wielka Brytania) kartaczownica Nordenfelta (Wielka Brytania) Do mniej rozpowszechnionych i znanych można zaliczać konstrukcje Jamesa Puckle’a, amerykańskie Wilsona Agera, Billinghursta i Requy, pułkownika Claxtona, a z europejskich: Montigny’ego, Bollée’ego czy bawarską kartaczownicę Feldla.
Zobacz też działko rewolwerowe
Bibliografia