Düwag Wadloper – rodzina wagonów spalinowych (typ DH1, polska seria SN82) i spalinowych zespołów trakcyjnych (typ DH2, polska seria SN83) produkowana przez niemieckie zakłady Düwag z Düsseldorfu. W latach 1981–1983 powstało łącznie 50 pojazdów tej rodziny specjalnie dla holenderskich kolei Nederlandse Spoorwegen. Na początku XXI w. były one eksploatowane głównie przez przewoźników prywatnych, w 2006 rozpoczęto ich wycofywanie, a w 2008 sprzedaż do innych państw. Pociągi trafiły do przewoźników z Polski, Argentyny i Rumunii. Były eksploatowane przez Przewozy Regionalne, Koleje Mazowieckie i Koleje Śląskie, a także wykorzystywane przez Trenes de Buenos Aires do obsługi połączenia transgranicznego między Argentyną i Urugwajem. Obecnie obsługują połączenia łączące Argentynę z Paragwajem oraz są eksploatowane w Polsce przez SKPL Cargo (głównie na Podkarpaciu), a także na kilku liniach w Rumunii.
Historia Geneza Na początku lat 70. holenderskie koleje Nederlandse Spoorwegen stanęły przed koniecznością wymiany łącznie 76 spalinowych wagonów typu DE1 i zespołów typu DE2 nazywanych Blauwe Engelen (niderl. Niebieskie Anioły). Eksploatacja tych pojazdów pochodzących z lat 1953–1955 powinna zostać zakończona w latach 80., natomiast na obsługiwanych przez nie trasach należało utrzymać ruch. W 1976 w związku z zaistniałą sytuacją powołano zespół, którego celem było rozstrzygnięcie sprawy zagrożonych połączeń. W 1977 postanowiono zachować obsługę na bocznych liniach za pomocą nowych i tańszych w obsłudze pociągów.
4 lutego 1978 przewoźnik wypożyczył niemiecki zespół 627 008 na trwające dwa tygodnie jazdy testowe, a po nich przystąpił do poszukiwania dostawcy nowego taboru. Swoje oferty złożyły niemieckie zakłady Waggonfabrik Uerdingen oraz Linke-Hofmann-Busch. Propozycja pierwszego producenta, jaką były wagony typu Ym, została odrzucona ze względu na przestarzałą konstrukcję i zbyt duże zużycie paliwa, natomiast pojazdy VT2E oferowane przez drugą fabrykę odpadły przez niewystarczające parametry i zbyt wysoką cenę.
Ostatecznie postanowiono nawiązać współpracę z niemieckim Düwagiem, który wyprodukował testowany pojazd 627 008. Jego parametry uznano za właściwe, a pojazdy dla holenderskiego przewoźnika upodobniono do wagonów serii 627 i 628 kolei Deutsche Bahn.
Produkcja W latach 1981–1982 w zakładach Düwag w Düsseldorfie wyprodukowano 31 zespołów dwuwagonowych DH2, natomiast w 1983 w tych samych zakładach powstało 19 sztuk wagonów typu DH1. Pojazdy trafiły do holenderskich kolei Nederlandse Spoorwegen, które w wyniku przeprowadzonego w 1983 konkursu nazwały je Wadloper (niderl. wędrowiec przez dno morskie odsłonięte przez odpływ).
Konstrukcja + Dane techniczne DH1 DH2 Układ wagonów s s+s Układ osi B′2′ 2′B′+B′2′ Długość pudła 21 710 mm 42 850 mm Długość całkowita 22 310 mm 43 450 mm Szerokość maksymalna2856 mm Wysokość maksymalna3600 mm Wysokość podłogi1220 mm ponad główką szyny Liczba i światło drzwi pasażerskich 1×1300 mm 2×1300 mm + 2×800 mm Liczba miejsc siedzącychstałych+odchylnych 56+754+7 (po przebudowie na SN82) 148+10140+10 (po przebudowie na SN83) Średnica kół840 mm Baza wózka2000 mm Rozstaw czopów skrętu14 100 mm Rozstaw osi skrajnych 16 100 mm 37 240 mm Masa 37 000 kg 69 000 kg Liczba i moc silników 1×210 kW 2×210 kW Zapas paliwa 750 l 1500 l Prędkość maksymalna100 km/h
Nadwozie Konstrukcja pojazdów z rodziny Wadloper była podobna do pojazdów serii 627 i 628. Stylistyka zewnętrzna została uproszczona względem protoplastów.
Wnętrze thumb|Przedział pasażerski zespołu DH2 o numerze 3227 thumb|Kabina maszynisty wagonu DH1 o numerze 3101 Wagon DH1 posiada dwa przedsionki drzwiowe umieszczone za kabinami maszynisty oraz jeden przedział pasażerski między nimi. Jeden z przedsionków jest większy i jest przeznaczony do przewozu większego bagażu i rowerów, natomiast z drugiego przedsionka można wejść do toalety. Przestrzeń pasażerską wyposażono w siedzenia przedsiębiorstwa Compin, które ustawiono w układzie 2+2 wzdłuż przejścia biegnącego wzdłuż osi pojazdu.
W obydwu wagonach zespołu DH2 jedną z kabin zastąpiono ciśnieniowym przejściem międzywagonowym. Przedsionek drzwiowy znajdujący się przy zlikwidowanej kabinie przesunięto bliżej przejścia i ponadto zmniejszono szerokość drzwi wejściowych w tym przedsionku, co w połączeniu z niezmienioną długością wagonów doprowadziło do zwiększenia przedziału pasażerskiego. Ponadto tylko w jednym z wagonów znajduje się toaleta, podczas gdy w drugim zlikwidowano ją na rzecz miejsc siedzących.
Zastosowano odskokowo-przesuwne drzwi wejściowe o świetle 1300 mm w wagonach DH1 oraz 1300 mm i 800 mm w zespołach DH2. Przy drzwiach zamontowane są dwa stopnie wejściowe w DH1 są odchylane na czas postoju.
Wnętrze wyposażono w oświetlenie jarzeniowe zasilane napięciem 24 V DC.
Wózki Wszystkie pojazdy typów DH1 i DH2 wyposażono w wózki dwuosiowe. Średnica wszystkich kół wynosi 840 mm, natomiast baza wózków to 2000 mm. Każdy wagon DH1 oraz każdy człon zespołu DH2 jest oparty na jednym wózku tocznym i jednym wózku napędnym.
Napęd Wadlopery są napędzane silnikami przedsiębiorstwa Cummins typu NT 855 R4. Są to spalinowe silniki wysokoprężne o mocy 210 kW wyposażone w sześć cylindrów w układzie rzędowym. Zastosowano w nich chłodzenie wodne, co pozwoliło zmniejszyć gabaryty maszyny w porównaniu z silnikami zastosowanymi w pojazdach serii 627/628. Producent określił żywotność silników na 15 lat.
Silnik napędza oba zestawy kołowe wózka napędnego poprzez przekładnię hydrauliczną przedsiębiorstwa Voith typu T211r. Wagony typu DH1 posiadają jeden taki silnik, natomiast zespoły typu DH2 wyposażono w dwie jednostki napędowe. Zapas paliwa w pojazdach typu DH1 wynosi 750 l, a w składach DH2 1500 l.
W porównaniu z protoplastami zrezygnowano z wyposażenia elektronicznego i hamulców magnetycznych. Zamontowano hamulec Knorra.
Eksploatacja Państwo Przewoźnik Typ Liczba sztuk Oznaczenie Lata eksploatacji Łączna liczba Nederlandse Spoorwegen (1981–2002)Connexxion (2002–2006)Arriva (2006–2007)Veolia Transport (2007–2008) DH1 19 3101 ÷ 3119 1983–200850 DH2 31 3201 ÷ 3231 1981–2008Przewozy Regionalne/Polregio (2010–2012, od 2020)Koleje Mazowieckie (2010–2011)Koleje Śląskie (2012–2014)SKPL Cargo (od 2018)Koleje Dolnośląskie (2020–2021) DH1 3 SN82-001 ÷ 0032010–2014od 201810 DH2 7 SN83-001 ÷ 007Trenes de Buenos Aires DH1 ? (15) 31xx2011–2012? (25) DH2 6 (10) 32xx Trenes Argentinos DH2 2 F-1xx od 2014 2 Transferoviar Călători DH2 7 (13) 78-32xx od 2010 7 (13)
Holandia thumb|DH2 numer 3225 w nowej malaturze Nederlandse Spoorwegen thumb|DH2 numer 3222 przewoźnika NoordNed thumb|DH2 numer 3226 w barwach Veolia Transport Wadlopery zadebiutowały w Holandii w listopadzie 1981 na linii Groningen – Delfzijl, w marcu 1982 skierowano je także do obsługi połączeń Groningen – Leeuwarden, natomiast w maju 1982 rozpoczęły jazdy również w relacji Groningen – Nieuweschans. Można było spotkać je w trakcji ukrotnionej z zespołami typu DM90, które ograniczały prędkość maksymalną kombinowanego składu do 90 km/h. Serwisowanie pojazdów miało miejsce w Groningen.
W listopadzie 1982 pojawiły się problemy z elektromagnesami zainstalowanymi w wózkach, które niewłaściwie odczytywały polecenia i samoczynnie zmieniały ustawienia naziemnych urządzeń systemu bezpieczeństwa. Pojazdy obydwu serii wycofano wtedy z eksploatacji i do ruchu przywrócono je po rozwiązaniu sprawy w marcu 1983.
W latach 80. i 90. wagony DH1 i zespoły DH2 kursowały na liniach wylotowych z Groningen i Leeuwarden oraz planowano skierować je do obsługi linii Rotterdam – Zwolle. Wystąpiły wtedy problemy techniczne, gdyż istniejący na tej linii system bezpieczeństwa ruchu nie współpracował z urządzeniami zamontowanymi w pojazdach, dlatego od stycznia 1992 do stycznia 1994 Wadlopery były prowadzone lokomotywami serii 6400.
W 1995 podjęto decyzję o modernizacji pojazdów typu DH1 i DH2. W okresie od lutego do czerwca 1996 warsztaty naprawcze kolei NS w Tilburgu wykonały remonty polegające na wymianie foteli w przedziałach pasażerskich oraz zmianie malatury.
We wrześniu 2002 pojazdy zostały przejęte przez przewoźnika Connexxion, który zmienił malowanie pojazdów oraz skierował je do eksploatacji na linii Almelo – Mariënberg.
W 2006 pojazdy DH1 i DH2 trafiły do Arrivy, która obsługiwała nimi linie: Leeuwarden – Harlingen Haven/Sneek – Stavoren, Leeuwarden – Groningen – Nieuweschans/Roodeschool/Delfzijl.
W 2006 rozpoczęto wycofywanie pojazdów i w 2008 ostatecznie zakończono eksploatację pojazdów typu DH1 i DH2 w Holandii. Liczące niespełna 30 lat pociągi postanowiono sprzedać. Pierwsza oferta kupna 2 wagonów DH1 i 2 zespołów DH2 pochodziła z Albanii. Transakcja nie doszła jednak do skutku, a pojazdy zostały zamówione przez regionalnego przewoźnika ze Słowacji. Według zawartej umowy tabor przed dotarciem do nowego właściciela miał zostać zmodernizowany w zakładach ZNTK „Mińsk Mazowiecki”, ale ostatecznie dwa sprowadzone już do Polski pojazdy DH o numerach 3222 i 3226 pozostały na terenie ZNTK w Paterku, a dwa wagony DH1 trafiły do Ameryki Południowej. W międzyczasie ofertę zakupu złożył również przewoźnik czeski, ale ostatecznie pojazdy z Holandii w łącznej liczbie 46 sztuk (19 wagonów DH1 i 27 zespołów DH2) trafiły do Polski, Argentyny i Rumunii.
Polska thumb|SN83-001 podczas targów Trako 2009 thumb|SN83-003 dzierżawiony przez Koleje Śląskie jeszcze w barwach Sigma Tabor thumb|SN82-002 Kolei Śląskich na stacji Cieszyn thumb|Przedział pasażerski śląskiego SN82-002 + Wadlopery w PolsceOznaczenieModernizatorRokmodernizacjiHistoriawłaścicieliHistoriaeksploatacjiStatus holend. polskie 3102 SN82-001 ZNTK Poznań 2009 Sigma Tabor (2009–2020)SKPL Cargo (od 2020) Przewozy Regionalne (2010–2012)Koleje Śląskie (2012–2014)Polregio (od 2021) 3105 SN82-002 ZNTK Paterek 2012 Sigma Tabor (2008–2019)SKPL Cargo (od 2019) Koleje Śląskie (2012–2014)Koleje Dolnośląskie (2020–2021)Polregio (od 2021) 3110 SN82-003 ZNTK Paterek 2012 Sigma Tabor (2009–2020)SKPL Cargo (od 2020) Koleje Śląskie (2012–2014)Polregio (od 2021) 3206 SN83-001 ZNTK Poznań 2009 Sigma Tabor (2009–2020)SKPL Cargo (od 2020) Przewozy Regionalne (2010–2012)Koleje Śląskie (2012–2014) 3207 SN83-002 ZNTK Poznań 2009 Sigma Tabor (2009–2019)SKPL Cargo (od 2019) Przewozy Regionalne (2010–2012)Koleje Śląskie (2012–2014)W trakcie naprawy 3231 SN83-003 ZNTK Poznań 2009 Sigma Tabor (2009–2013)GPW (2013–2018)SKPL Cargo (od 2018) Przewozy Regionalne (2010–2012)Koleje Śląskie (2012–2014)Koleje Dolnośląskie (2020–2021)Polregio (od 2021) 3219 SN83-004 ZNTK Paterek 2010 Sigma Tabor (2008–2019)SKPL Cargo (od 2019) Koleje Mazowieckie (2010–2011)Polregio (2011–2012)Koleje Śląskie (2012–2014)Polregio (od 2020) 3222 SN83-005 ZNTK Paterek 2012 Sigma Tabor (2008–2020)SKPL Cargo (od 2020) Koleje Śląskie (2012–2014)Polregio (od 2020) 3225 SN83-006 HCP-FPS 2012 Sigma Tabor (2009–2020)SKPL Cargo (od 2020) Koleje Śląskie (2013–2014)W trakcie naprawy 3226 SN83-007 ZNTK Paterek 2012 Sigma Tabor (2009–2020)SKPL Cargo (od 2020) Koleje Śląskie (2013–2014)Polregio (od 2022)
Na początku 2009 spółka Sigma Tabor zainteresowała się wystawionymi na sprzedaż pojazdami Wadloper. Przedsiębiorstwo, pomimo braku zamówienia na nie, chciało je pozyskać w celu wynajęcia krajowym przewoźnikom. Początkowo planowano kupno 17 wagonów DH1 i 29 zespołów DH2, ale ostatecznie z powodu trudności finansowych zamawiającego do Polski dostarczono mniej pojazdów. W maju spółka zakupiła pierwsze 3 pojazdy (1 zespół DH2 i 2 wagony DH1), a w lipcu kolejnych 7 (6 zespołów DH2 i 1 wagon DH1).