thumb|Brahmarszi Daksza z twarzą kozła (po prawej) stojący przed Śiwą w jego formie Wirabhadry. Daksza (dewanagari दक्ष, trl. Dakṣa, ang. Daksha, Rytualna umiejętność) – jeden z synów Brahmy, starożytny natchniony mędrzec indyjski (ryszi – dewanagari ऋषि, trl. ṛṣi, ang. rishi). Teść Dharmy, Kaśjapy, Ćandry i Śiwy. Daksza zaludnił wszechświat. Dzięki swojemu zaangażowaniu, brahmarszi Daksza został uhonorowany godnością pierwszego pośród pradźapatich. Zostawszy najważniejszym z pradźapatich, stał się egoistyczny i obraził samego Śiwę.
Pochodzenie i postacie powiązane Pochodzenie Zgodnie z Wisznupuraną i Kurmapuraną oraz naukami Guru adźapajogi mędrzec Daksza jest jednym z dziewięciu, stworzonych przez Brahmę w pierwszej manwantarze, wielkich starożytnych mędrców zwanych nawabrahmarszimi (dziewięcioma brahmarszimi). Pozostałych ośmiu to: Marići, Bhrygu, Angiras, Pulastja, Pulaha, Kratu, Atri i Wasisztha. Mędrzec Daksza jest jednym z pradźapatich (dewanagari प्रजापति, trl. prajāpati, ang. Prajapati, tłum. pan stworzeń, praojciec ludzkości, obrońca życia) oraz manasaputra – zrodzonym z umysłu Brahmy. Brahma po prostu powołał go do istnienia swoim pragnieniem, aby towarzyszył mu w procesie tworzenia. W niektórych hinduskich pismach świętych mówi się o tym, że Daksza został zrodzony z prawego kciuka Brahmy. W Puranach można odnaleźć podania, iż Daksza narodził się w cudowny sposób jako siódmy syn z dużego palca prawej nogi lub z kciuka Brahmy.
Żony i potomstwo W początkowym okresie tworzenia Brahma w celu zwiększenia populacji wszechświata podzielił swoje ciało na dwie części. Jedna część, to męski aspekt kreacji znany jako Swajambhuwa Manu (dewanagari स्वायम्भुव मनु, trl. svāyambhuva manu, ang. Svayambhuva Manu). Druga część, to żeński aspekt kreacji znany jako Śatarupa (dewanagari शतरूप, trl. śatarūpa, ang. Shatarupa, tłum literalnie śata-rūpa = posiadająca sto form). Ci pierwsi rodzice mieli dwóch synów Prijawrata (dewanagari प्रियव्रत, trl. priyavrata, ang. Priyavrata) i Uttanapada (dewanagari उत्तानपादज, trl. uttānapādaja, ang. Uttanapada) oraz dwie córki Akuti (dewanagari आकूति, trl. ākūti, ang. Akuti) i Prasuti (dewanagari प्रसूति, trl. prasūti, ang. Prasuti). Bhagawatapurana wspomina jeszcze o trzeciej córce imieniem Dewahuti (dewanagari देवहूति, trl. devahūti ang. Devahuti) Mędrzec Daksza widząc działania swego ojca Brahmy w zakresie kreacji, również starał się wziąć udział w zaludnianiu świata. Medytując chciał stworzyć synów ze swojego umysłu, ale nie zdołał osiągnąć pożądanych rezultatów. Wówczas Brahma poinstruował go, by poślubił Prasuti (Prasuti znana jest również pod imieniem Asikli), aby populacja mogła się zwiększyć w drodze naturalnego procesu reprodukcji. Podążając za wolą ojca, mędrzec Daksza ożenił się z Prasuti i spłodził tysiąc (niektóre źródła mówią o 5, a nawet 10 tysiącach) synów. Nazywali się oni Harjaśwa (dewanagari हर्यश्व, trl. harjaśwa, ang. Haryashvas, Szczęśliwe Konie). Maharszi Narada poinstruował ich, aby podążyli ścieżką samorealizacji.
Następnie Brahmarszi Daksza spłodził kolejnych tysiąc synów, którzy później stali się znani jako Śawalaśwa (ang. Shavalshvas Szybkie Konie). Oni również podążyli śladem swoich starszych braci, zgodnie z instrukcją maharsziego Narady. Niestety synowie Dakszy nie spełnili pokładanych w nich przez ojca nadziei i nie uczestniczyli w procesie zaludniania wszechświata podążając ścieżką samorealizacji wskazaną im przez Nardadę.
Następnie Brahmarszi Daksza spłodził 60 córek i wydał je za mąż za godnych tego mężów: zależnie od źródła trzynaście lub dziesięć z nich zostało małżonkami boga Dharmy. Były to:
{| class="wikitable" !rowspan=2| Lp. !!colspan=2 style="background:#efefef;"| według Wisznupurany !!colspan=2 style="background:#efefef;"| według Bhagawatapurany Canto 4.01.49-52 !!colspan=2 style="background:#efefef;"| według Mahabharaty |- ! imię córki !! transliteracja pisma dewanagari !! imię córki !! transliteracja pisma dewanagari !! imię córki !! transliteracja pisma dewanagari |- | 1 || Śraddha || dewanagari श्रद्धा, trl. śraddhā, ang. Sraddha || Śraddha || dewanagari श्रद्धा, trl. śraddhā, ang. Sraddha, tłum. wiara || Arundathi || dewanagari अरुन्धती, trl. arundhatī, ang. Arundathi |- | 2 || Lakszmi || dewanagari लक्ष्मी, trl. lakṣmī, ang. Lakshmi, tłum. dobrobyt, pomyślność || Maitri || dewanagari मैत्री, trl. maitrī, ang. Maitri || Wasu || dewanagari वसु, trl. vasu, ang. Vasu |- | 3 || Dhryti || dewanagari धृति, trl. dhṛti, ang. Dhriti, tłum. stałość || Daja || dewanagari दया, trl. dayā, ang. Daya || Jami / Dźami || trl. yāmi / jāmi, ang. Yami / Jami |- | 4 || Tuszti || dewanagari तुष्टि, trl. tuṣṭi, ang. Tushti, tłum. zadowolenie, przyjemność || Tuszti || dewanagari तुष्टि, trl. tuṣṭi, ang. Tushti || Langha / Lamba || trl. langha / lamba |- | 5 || Puszti || dewanagari पुष्टि, trl. puṣṭi, ang. Pushti, tłum. rozwój, kompletność || Puszti || dewanagari पुष्टि, trl. puṣṭi, ang. Pushti || Bhanu || dewanagari भानु, trl. bhānu, ang. Bhanu |- | 6 || Medha || dewanagari मेधा, trl. medhā, ang. Medha, tłum. inteligencja, mądrość || Medha || dewanagari मेधा, trl. medhā, ang. Medha || Marudwati || trl. marudvati, ang. Marudvati |- | 7 || Krija || dewanagari क्रिया, trl. kriyā, ang. Kriya, tłum. ruch, oddanie || Krija || dewanagari क्रिया, trl. kriyā, ang. Kriya || Samkalpa || dewanagari संकल्प, trl. saṃkalpa, ang. Samkalpa |- | 8 || Buddhi || dewanagari बुद्धि, trl. buddhi, ang. Buddhi, tłum. rozum, intelekt || Buddhi || dewanagari बुद्धि, trl. buddhi, ang. Buddhi || Muhurta || dewanagari मुहूर्त, trl. muhūrta, ang. Muhurta |- | 9 || Lajja || dewanagari लज्जा, trl. lajjā, ang. Lajja, tłum. skromność || Unnati || dewanagari उन्नति, trl. unnati, ang. Unnati || Sadhja || dewanagari साध्य, trl. sādhya, ang. Sadhya |- | 10 || Wapu || dewanagari वपु, trl. vapu, ang. Vapu, tłum. ciało || Titiksza || dewanagari तितिक्षा, trl. titikṣā, ang. Titiksha || Wiśwa || dewanagari विश्व, trl. viśva, ang. Vishva |- | 11 || Śanti || dewanagari शान्ति, trl. śānti, ang. Santi, tłum. pokuta || Śanti || dewanagari शान्ति, trl. śānti, ang. Santi || || |- | 12 || Siddhi || dewanagari सिद्धि, trl. siddhi, ang. Siddhi, tłum. doskonałość || Hri || dewanagari ह्री, trl. hrī, ang. Hri || || |- | 13 || Kirti || dewanagari कीर्ति, trl. kīrti, ang. Kirti, tłum. sława || Muri || dewanagari मूर्ति, trl. mūrti, ang. Muri || || |} kolejnych trzynaście zostało małżonkami mędrca Kaśjapy. Były to: Aditi (dewanagari अदिति) (matka bogów zwanych aditjami), Diti (dewanagari दिति, trl. Dīti) (matka tytanów zwanych dajtjami), Ariszta (dewanagari अरिष्ट, trl. Ariṣṭa, ang. Arishta), (matka istot zwanych Gandharwami), Surasa (dewanagari सुरस) (matka wężowatych istot zwanych nagami. W Puranach mówi się o niej jako o matce rakszasów), Muni (dewanagari मुनी, trl. Munī), (matka boginek zwanych apsarami), Surabhi (dewanagari सुरभि, trl. Surabhī), (matka wszelkiego bydła rogatego), Winata (dewanagari विनत, ang. Vinata), (urodziła mu dwóch synów Arunę i Garudę znanych jako Suparna), Tamra (dewanagari ताम्र, trl. Tāmra), (matka wszystkich ptaków), Krodhawaśa (dewanagari क्रोधवश, trl. Krodhavaśa ang. Krodhavasha), (matka rakszasów), Ila (dewanagari इला, trl. Ilā) (jest matką drzew i ziół), Kadru (dewanagari कद्रू, trl. Kadrū), (również jest uważana za matkę nagów. Najbardziej znani z nich to: Ananta, Wasuki i Takszaka), Kasa (dewanagari कास, trl. Kāsa, ang. Khasa) (jest matką półbogów zwanych jakszami) i Danu (dewanagari दानु, trl. Dānu), (miała stu synów, najbardziej znanym wśród nich był Wipraćitti. Oni i ich potomkowie znani byli jako danawowie). dwadzieścia siedem zwanych również nakszatrasami zostało małżonkami Ćandry. Były to: Aświni (dewanagari अश्विनि, trl. aśvinī, ang. Ashvini) Bharani (dewanagari भरणी, trl. bharaṇī, ang. Bharani) Kryttika (dewanagari कृत्तिका, trl. Kṛttikā, ang. Kryttika) Rohini (dewanagari रोहिणी, trl. rohiṇī, ang. Rohini) Mrygaśira (dewanagari म्रृगशीर्षा, trl. mṛgaśīrā, ang. Mrigashira) Ardra (dewanagari आर्द्रा, trl. ārdrā, ang. Ardra) Punarwasu (dewanagari पुनर्वसु, trl., punarvasu ang. Punarvasu) Puszja (dewanagari पुष्य, trl. puṣya, ang. Pushya) Aślesza (dewanagari आश्लेषा, trl. āśleṣā, ang. Asalesha lub Ashlesha, tłum. obejmować) Magha (dewanagari मघा, trl. maghā, ang. Magha) Purwa lub Purwa Phalguni (dewanagari पूर्व फाल्गुनी lub पूर्वाफाल्गुनी, trl. pūrva phālgunī lub pūrvaphalgunī ang. Purva Phalguni) Uttara lub Uttara Phalguni (dewanagari उत्तर फाल्गुनी lub उत्तराफाल्गुनी, trl. uttara phālgunī lub uttaraphālgunī, ang. Uttara Phalguni) Hasta (dewanagari हस्ता, trl. hastā, ang. Hasta) Ćaitra (dewanagari चैत्र, trl. caitra, ang. Chaitra) Swati (dewanagari स्वाति, trl. svātī, ang. Swati) Wajśakha (dewanagari विशाखा, trl. viśākha, ang. Vishaka) Anuradha (dewanagari अनुराधा, trl. anurādhā, ang. Anuradha) Dźjesztha (dewanagari ज्येष्ठा, trl. jyeṣṭhā, ang. Jyeshtha) Mula (dewanagari मूल, trl. mūla, ang. Mula) Purwa Aszadha (dewanagari पूर्वाषाढा, trl. pūrvāṣāḍhā, ang. Purva Ashadha) Uttara Aszadha (dewanagari उत्तराषाढा, trl., uttarāṣāḍhā ang. Uttara Ashadha) Śrawana (dewanagari श्रवण, trl., śrāvaṇa ang. Shravana) Szrawisztha lub Dhanisztha ((dewanagari श्रविष्ठा, trl. śrāviṣṭha) lub (dewanagari धनिष्ठा, trl. dhaniṣṭha), ang. Shravishtha lub Dhanishta) Śatabhisza (dewanagari शतभिषा, trl. śātabhiṣa ang. Shatabhisha) Purwa Bhadrapada (dewanagari पूर्वभाद्रपदा, trl. pūrvābhādrapadā, ang. Pūrva Bhādrapadā) Uttara Bhadrapada lub Uttara Bhadra (dewanagari उत्तरभाद्रपदा, trl. Uttara Bhādrapadā, ang. Uttara Bhādrapadā) Rewati (dewanagari रेवती, trl. revatī, ang. Revati). oraz jedenaście młodszych o jasnych oczach zostało poślubionych przez: {| class="wikitable" |- ! Lp. !! imię córki !! transliteracja pisma dewanagari !! imię męża |- | 1 || Sati || dewanagari सती, trl. satī, ang. Sati || Śiwa |- | 2 || Khjati || dewanagari ख्याति, trl. khyāti, ang. Khyati || Bhrygu |- | 3 || Sambhuti || dewanagari संभूति, trl. saṃbhūti, ang. Shambhuti || Marići |- | 4 || Smryti || dewanagari स्मृति, trl. smṛti, ang. Smriti || Angiras |- | 5 || Priti || dewanagari प्रीति, trl. prīti, ang. Priti || Pulastja |- | 6 || Kszama || dewanagari क्षमा, trl. kṣamā, ang. Kshama || Pulaha |- | 7 || Samnati || dewanagari संनति, trl. saṃnati, ang. Sannati || Kratu |- | 8 || Anasuja || dewanagari अनसूया, trl. anasūyā, ang. Anasuya || Atri |- | 9 || Urdźa || dewanagari ऊर्जा, trl. ūrjā, ang. Urja || Wasisztha |- | 10 || Swaha || dewanagari स्वाहा, trl. svāhā, ang. Svaha || Agni |- | 11 || Swadha || dewanagari स्वधा, trl. svadhā, ang. Svadha || Agni
Recepcja w literaturze religijnej Historia Sati (Śakti) i Śiwy Kiedy dobiegał końca Złoty Wiek Wszechświata – satjajuga (dewanagari सत्य युग, ang. Satya Yuga) i rozpoczynał kolejny okres zwany tretajuga pierwszy wiek degradacji, Śiwa, boski wzór ascetów i joginów, nadal pochłonięty był najgłębszą medytacją. Jej rygory spowodowały taki upał, że ludzkości groziła zagłada. Brahma, Stwórca, martwił się tą sytuacją. Poprosił Paraambę (żeński aspekt absolutu personifikowany jako Śakti), aby oderwała uwagę Śiwy od intensywnej medytacji i wciągnęła go w grę miłosną, by natura mogła się nadal rozwijać, a nie być zniszczona przez suszę. Paraamba zgodziła się przybrać kolejną formę, aby uwieść w niej Śiwę. Dzięki boskiej mocy udało się jej wzniecić zainteresowanie Śiwy nie tylko swą wspaniałą urodą, ale także wielkim ascetyzmem.