Andrzej Henryk Kola (ur. 17 stycznia 1940 w Toruniu, zm. 19 grudnia 2025) – polski historyk i archeolog, specjalizujący się w archeologii podwodnej, archeologii średniowiecza i nowożytności, profesor nauk humanistycznych.
Życiorys W 1957 ukończył II Liceum Ogólnokształcące w Toruniu. Kontynuował edukację w Studium Nauczycielskim w Toruniu (kierunek fizyka). Po jego ukończeniu w 1959 podjął studia archeologiczne na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika, w tym czasie brał udział w ekspedycji na zamku krzyżackim w Toruniu. Pracował też w Muzeum Okręgowym w Toruniu.
Był członkiem sekcji koszykarskiej toruńskiego AZS-u. W latach 1959–1970 rozegrał 148 meczów w ekstraklasie, zdobywając 980 punktów. Występował także w akademickiej reprezentacji Polski.
Ukończył studia w 1966, po czym został zatrudniony jako pracownik naukowo-techniczny w Instytucie Archeologii i Etnografii UMK. W 1976 uzyskał stopień doktora, tematem jego rozprawy doktorskiej było Wczesnośredniowieczne Chełmno w świetle źródeł archeologicznych, a promotorem Kazimierz Żurowski. Stopień doktora habilitowanego uzyskał w 1991 na Uniwersytecie Wrocławskim na podstawie rozprawy Grody ziemi Chełmińskiej w późnym średniowieczu. W 1995 objął stanowisko profesora nadzwyczajnego UMK, a w 2007 otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych.
Od 1990 kierował Katedrą Archeologii Podwodnej UMK. W latach 1999–2002 pełnił funkcję prodziekana Wydziału Nauk Historycznych na tym uniwersytecie.
W latach 1994–1996 kierował ekipą polskich archeologów prowadzących badania w Charkowie, w miejscu pochowania zamordowanych oficerów polskich. Kierował także pracami ekshumacyjnymi na terenie cmentarza ofiar represji stalinowskich w Bykowni na Ukrainie oraz pracami ekshumacyjnymi w Jedwabnem (2001).
Został pochowany 9 stycznia 2026 na Cmentarzu Podwyższenia Krzyża Świętego w Toruniu.
Odznaczenia i wyróżnienia Złoty Medal „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej” (1995) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2001)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 marca 2011 r. o nadaniu orderów (). Medal „Pro Memoria” (2005) Medal Komisji Edukacji Narodowej (2008) Medal Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej (2009) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2011)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 marca 2011 r. o nadaniu orderów (). Medal Komisji Edukacji Narodowej (2011) Nagroda Lednickiego Orła Piastowskiego (2024)
Wybrane publikacje Źródła archeologiczne z terenu zamku krzyżackiego w Toruniu: badania z 1958–1966 r. (1974, wspólnie z Jadwigą Chudziakową). Wczesnośredniowieczny gród w Mełnie w świetle badań wykopaliskowych (1982, wspólnie z Ryszardem Boguwolskim). Archeologia podwodna. Cz. 1, Badania w akwenach śródlądowych Europy Środkowej i Wschodniej (1985, wspólnie z Gerardem Wilke, ). Grody ziemi chełmińskiej w późnym średniowieczu (1991, ). Średniowieczny gródek rycerski Ryńsk (1995, wspólnie z Ryszardem Boguwolskim, ). Wczesnośredniowieczne grodziska w Świeciu n. Osą i Mędrzycach (1996, wspólnie z Ryszardem Boguwolskim, ). Region Radzynia Chełmińskiego w pradziejach i wczesnym średniowieczu (1996, wspólnie z Ryszardem Boguwolskim, ). Szlakiem średniowiecznych grodzisk gminy Gruta (1996, wspólnie z Ryszardem Boguwolskim, ). Hitlerowski obóz zagłady Żydów w Bełżcu w świetle źródeł archeologicznych: badania 1997-1999 (2000, ). Mosty sprzed tysiąca lat: archeologiczne badania podwodne przy rezydencji pierwszych Piastów na Ostrowie Lednickim (2000, wspólnie z Gerardem Wilke, ). Charków, Katyń, Twer: w sześćdziesiątą rocznicę zbrodni: zbiór studiów (2001, redakcja pracy zbiorowej, wspólnie z Janem Szilingiem, ). Archeologia zbrodni: oficerowie polscy na cmentarzu ofiar NKWD w Charkowie (2005, ). Plemięta: wieżowa siedziba rycerska z XIV–XV wieku w ziemi chełmińskiej (2005, współautor, ).
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Polscy historycy Kategoria:Polscy archeolodzy Kategoria:Absolwenci Wydziału Nauk Historycznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Nauk Historycznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Kategoria:Nagrodzeni Medalem Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Medalem „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej” Kategoria:Odznaczeni Medalem Pro Memoria Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy koszykarze Kategoria:Koszykarze AZS UMK Toruń Kategoria:Uczestnicy ekshumacji ofiar zbrodni katyńskiej 1991–2011 Kategoria:Ludzie urodzeni w Toruniu Kategoria:Pochowani w Toruniu Kategoria:Urodzeni w 1940 Kategoria:Zmarli w 2025