thumb|Medalion przedstawiający Rzymian przechodzących pod jarzmem Jarzmo (łac. iugum) – symboliczna brama u starożytnych Rzymian, Latynów i Italików złożona z dwóch wbitych w ziemię włóczni i trzeciej umocowanej poprzecznie, przez którą przechodzili żołnierze kapitulującego wojska w geście poddaństwa. Posłanie pokonanych wrogów pod „jarzmo” (łac. sub iugum mittere) było rytuałem wojennym praktykowanym w Italii najprawdopodobniej do III wieku p.n.e. Pierwotnie miało znaczenie magiczno-religijne, z czasem stało się przede wszystkim aktem upokorzenia pokonanego wroga.
Najwcześniejsze przykłady zastosowania tego rytuału wojennego, odnotowane przez Tytusa Liwiusza, to przypadki, w których pokonanych wrogów przepuścili pod jarzmem Latynowie i Rzymianie. Najsłynniejsze było jednak przejście pod jarzmem Rzymian pokonanych przez Samnitów w bitwie pod Caudium w 321 roku p.n.e. (podczas tak zwanych wojen samnickich).
W późniejszym okresie sporadycznie pojawiają się u historyków wzmianki o stosowaniu tego hańbiącego rytuału, powszechnie uznawanego za rzymski, przez ludy spoza Italii (na przykład Galów) wobec pokonanych Rzymian.
Przypisy
Bibliografia Małgorzata Członkowska-Naumiuk, Furculae Caudinae - Wąwóz hańby Oficyna Wydawnicza „Mówią Wieki” 5/2011 (616) s. 37-41, Bellona SA, ISNN 1230-4018 Małgorzata Członkowska-Naumiuk, Przejście pod jarzmem - italsko-rzymski rytuał wojenny Oficyna Wydawnicza „Mówią Wieki” 6/2020 s. 53-57, Bellona SA, ISNN 1230-4018
Kategoria:Symbole Kategoria:Historia wojskowości