Multinational Force & Observers (MFO) (Wielonarodowe Siły i Obserwatorzy, Międzynarodowe Siły Obserwacyjne) – międzynarodowe siły pokojowe na Półwyspie Synaj, nadzorujące strefę graniczną między Izraelem a Egiptem. Działają od 1982, a obecnie (2020) liczą ok. 1100-1200 żołnierzy i pracowników cywilnych z 13 państw. Jest to jedna z niewielu misji pokojowych nieprowadzonych przez ONZ, NATO, Unię Europejską lub Afrykańską, nie posiada nawet mandatu Rady Bezpieczeństwa ONZ.
Geneza W marcu 1979 Izrael i Egipt podpisały traktat pokojowy, na mocy którego Siły Obronne Izraela opuściły Półwysep Synaj. Jednocześnie oba państwa zgodziły się na obsadzenie znajdującej się na terenie Egiptu strefy zdemilitaryzowanej wojskami i obserwatorami ONZ (United Nations Force & Observers), lecz Rada Bezpieczeństwa ONZ (RB) nie przedłużyła mandatu dotychczasowym siłom pokojowym - UNEF II (United Nations Emergency Force II) i musiały one zostać wycofane.
Stany Zjednoczone obawiały się, że niestabilna sytuacja w Egipcie może doprowadzić do ponownej wojny. Dlatego część obowiązków UNEF II przejęła amerykańska misja wojskowa na Synaju (United States Sinai Field Mission), jednak posiadając skromne siły i środki nie była w stanie obsadzić strefy buforowej, więc decyzją prezydenta Cartera rozpoczęto przygotowywanie międzynarodowych sił pokojowych i obserwacyjnych. Początkowo miały być one autoryzowane przez ONZ - po przedstawieniu sprawy na forum RB została ona zawetowana przez delegację radziecką.
Zmusiło to władze USA do samodzielnego utworzenia Wielonarodowych Sił i Obserwatorów (MFO), które zostały ustanowione 3 sierpnia 1981 protokołem do traktatu pokojowego. Następnie rozpoczęto budowę niezbędnej infrastruktury i szukanie państw chętnych do wsparcia MFO – jako pierwsze zgodziły się Fidżi, Kolumbia i Urugwaj, potem dyskutowano z członkami Wspólnot Europejskich (dołączyły Francja, Holandia i Włochy, finansowo wsparły Niemcy Zachodnie), brytyjskiej Wspólnoty Narodów (dołączyły Australia, Nowa Zelandia i Wielka Brytania) oraz Norwegią. Do marca 1982 MFO były już skompletowane i 25 kwietnia oficjalnie rozpoczęły działalność.
Zadania Do zadań MFO należy: utrzymywanie posterunków w strefie C (Zone C) oraz patrolowanie jej, obserwacja egzekwowania postanowień traktatu pokojowego, zapewnienie wolnego dostępu do Zatoki Akaba.
Strefa kontrolowana przez MFO wynika z postanowień aneksu do traktatu pokojowego z 1979. Na jego mocy Półwysep Synaj podzielono na 4 strefy: Strefę A (Zone A) – pomiędzy Kanałem Sueskim a Linią A (Line A). Stacjonować w niej mogła maksymalnie 22-tysięczna egipska dywizja piechoty zmechanizowanej, Strefę B (Zone B) – pomiędzy Linią A a Linią B (Line B). Obsadzona przez 4 egipskie bataliony ochrony pogranicza, Strefę C (Zone C) – pomiędzy Linią B a granicą egipsko-izraelską. Podzielona na 4 sektory: wydzielony sektor przy Strefie Gazy, podporządkowany egipskiej straży granicznej, Sektor Północny (Northern Sector) – obsadzony przez FIJIBATT. Znajduje się w nim Obóz Północny (North Camp), rozlokowany przy mieście Al Gora, Sektor Centralny (Central Sector) – obsadzony przez COLBATT, Sektor Południowy (Southern Sector) – obsadzony przez USBATT. Znajduje się w nim Obóz Południowy (South Camp), rozlokowany przy mieście Szarm asz-Szajch, Strefę D (Zone D) - pomiędzy granicą egipsko-izraelską a Linią D (Line D). Obsadzona przez 4 izraelskie bataliony piechoty. center|thumb|Podział na strefy
Powyższy podział obowiązywał do 2016 roku: po restrukturyzacji sił 3 bataliony zostały zastąpione dwoma, ponadto wcześniej, w związku z rozwojem rebelii islamskiej na Synaju, zezwolono na wkroczenie do strefy A i B większych sił egipskich.
Kalendarium thumb|Amerykański śmigłowiec Bell UH-1 Iroquois w barwach MFO 26 marca 1979 – traktat pokojowy izraelsko-egipski, 24 lipca 1979 – zakończenie misji UNEF II, przejęcie części zadań sił pokojowych przez amerykańską misję wojskową na Synaju (US Sinai Field Mission), 18 maja 1981 – radzieckie veto wobec autoryzacji przez ONZ dowodzonych przez USA sił pokojowych na Półwyspie Synaj, 3 sierpnia 1981 – podpisanie protokołu do traktatu pokojowego, ustanawiającego Multinational Force & Observers, 2 września 1981 – rozpoczęcie budowy baz wojskowych dla MFO przez amerykańskie spółki budowlane, 23 listopada 1981 – zapowiedź uczestnictwa w MFO wojsk brytyjskich, francuskich, holenderskich i włoskich, 20 marca 1982 – zakończenie przegrupowania kontyngentów na granicę egipsko-izraelską, 25 kwietnia 1982 – oficjalne rozpoczęcie misji MFO, 15 lutego 1984 – zastrzelenie Dyrektora Generalnego Leamona R. Hunta przez włoskie Czerwone Brygady, 12 grudnia 1985 – katastrofa lotu Arrow Air 1285 - śmierć 248 amerykańskich żołnierzy MFO, 25 kwietnia 1986 – wycofanie kontyngentu australijskiego, zastąpił go kontyngent kanadyjski, październik 1992 – wycofanie kontyngentu brytyjskiego, w styczniu 1993 zastąpił go kontyngent australijski, maj 1995 - wycofanie kontyngentu holenderskiego, we wrześniu 1995 zastąpił go kontyngent węgierski, 15 sierpnia 2005 – wybuch miny-pułapki pod pojazdem MFO – 2 Kanadyjczyków rannych, 26 kwietnia 2006 – atak samobójczy na pojazd MFO - zginął tylko zamachowiec, nikt nie został ranny, 6 maja 2007 – katastrofa francuskiego samolotu wojskowego na Synaju – śmierć 8 Francuzów i 1 Kanadyjczyka, 17 listopada 2009 – przybycie na Synaj nowego kontyngentu MFO – czeskiego, 5 lutego 2011 – początek rebelii islamskiej na Synaju, w następnych latach wojska MFO wielokrotnie stawały się celem ataków i zrewidowano postanowienia dotyczące ograniczenia obecności egipskich wojsk na półwyspie Synaj, 14 sierpnia 2012 – oblężenie Kwatery Głównej FC MFO przez uzbrojonych beduińskich demonstrantów, którzy próbowali przedrzeć się do bazy. Po nadejściu odsieczy wojsk egipskich napastnicy wycofali się. Rannych zostało 4 żołnierzy MFO, w tym 3 Kolumbijczyków, 23 marca 2015 – wycofanie kontyngentu węgierskiego, jego obowiązki przejął kontyngent kanadyjski, 22 maja-31 lipca 2016 – pierwsza od utworzenia MFO znacząca restrukturyzacja sił.
Wycofanie USA z MFO Na przestrzeni lat wielokrotnie podejmowano dyskusje lub bezpośrednie kroki prowadzące do wycofania sił zbrojnych USA z MFO: rezultem pierwszych propozycji w latach 90. była redukcja amerykańskiego personelu z 998 w 1991 do 917 osób w 1999. W 2002 amerykańską obecność w MFO zakwestionował sekretarz obrony Stanów Zjednoczonych Donald Rumsfeld, argumentując to ustabilizowaniem stosunków izraelsko-egipskich i zaangażowaniem wojskowym USA w Afganistanie, Uzbekistanie i na Filipinach. Podjęto decyzje o jedynie dalszych redukcjach – do 687 osób. Kolejne propozycje padały w 2007 i 2015: rebelia islamska stwarzała realne zagrożenie dla bezpieczeństwa żołnierzy amerykańskich, ostatecznie ograniczono się do restrukturyzacji MFO w 2016 i zmniejszenia Task Force Sinai z 678 do 454 osób.
Na mocy National Defense Strategy z 2018 Stany Zjednoczone zrewidowały politykę zagraniczną, zmierzając do zakończenia wieloletnich wojen (m.in. w Iraku i Afganistanie) i operacji innych niż wojna (m.in. MFO i KFOR). 26 lutego 2020 Departament Obrony poinformował o planach znaczącego zmniejszenia amerykańskiego kontyngentu na Synaju w 2020 i całkowitego wycofania do końca 2021.
Kontyngenty narodowe Państwo Skrót Liczebność Kontyngent Okres funkcjonowania 1982 IX 1991 VI 2000 VII 2011 III 2021 0 0 0 0 0 personel w Jednostce Policji Wojskowej 2023- AUSCON 102 0 26 25 27 1982-1986: Jednostka Śmigłowcówpersonel w Kwaterze Głównej Dowódcy Sił 1982-1986, 1993- CZECHCON 0 0 0 3 18 od 2013: Jednostka Lotniczapersonel w Kwaterze Głównej Dowódcy Sił 2009- FIJCON 500 378 329 338 170 1982-2016: FIJIBATT (fidżyjski batalion operacyjny): 3 kompanie piechoty, kompania dowodzeniaod 2016: SOUTHBATT (południowy batalion operacyjny): kompania piechotypersonel w Kwaterze Głównej Dowódcy Sił 1982- FRENCHCON 42 18 16 2 1 1982-2010: Jednostka Lotniczapersonel w Kwaterze Głównej Dowódcy Sił 1982- DUTCHCON 101 84 0 0 0 1982-1995: Jednostka Łączności Sił, Jednostka Policji Wojskowejpersonel w Kwaterze Głównej Dowódcy Sił 1982-1995, 2013-2015 JCON 0 0 0 0 2 personel w Kwaterze Głównej Dowódcy Sił 2019- CANCON 0 21 28 28 55 1986-1990: Jednostka Śmigłowców2015-2019: Jednostka Policji Wojskowejpersonel w Kwaterze Głównej Dowódcy Sił 1986- COLCON 502 378 355 357 275 1986-2016: COLBATT (kolumbijski batalion operacyjny): 2 kompanie piechoty, kompania dowodzeniaod 2016: NORTHBATT (północny batalion operacyjny): 2 kompanie piechoty, kompania dowodzeniapersonel w Kwaterze Głównej Dowódcy Sił 1982- NORCON 4 3 5 3 3 personel w Kwaterze Głównej Dowódcy Sił 1982- NZCON 36 26 26 28 30 1982-1986: Jednostka Śmigłowcówod 1986: sekcja transportowa, zespół szkoleniowo-doradczy (ATT, FTT)personel w Kwaterze Głównej Dowódcy Sił 1982- SERCON 0 0 0 0 0 personel w Kwaterze Głównej Dowódcy Sił 2023- Task Force Sinai 1200 998 917 693 452 1982-2016: USBATT (amerykański batalion operacyjny): 4 kompanie piechoty, kompania dowodzeniaod 2016: SOUTHBATT (południowy batalion operacyjny): 2 kompanie piechoty, kompania dowodzeniaod 2016: NORTHBATT (północny batalion operacyjny): kompania piechoty1982-2016: batalionowa jednostka zabezpieczenia (LSE, LSU, SPTBATT)Kolejno: Element Wsparcia Logistycznego (LSE, 1982-1985), Jednostka Wsparcia Logistycznego (LSU, 1985-1989), Batalion Wsparcia (SPTBATT, 1989-2016) w składzie: kompania dowodzenia (HCC, 1982-2001), kompania lotnicza (AVN, AVCO), kompania medyczna (MED, MEDCO), kompania transportowa (S&T, 1982-2001), kompania wsparcia (SPT, 1982-2001), oddział rozminowania (EOD, od 1991) (), od 1986 także siły nowozelandzkie – sekcja transportowa i zespół szkoleniowo-doradczy (ATT)od 2016: samodzielne jednostki zabezpieczenia AVCO, MEDCO, EODpersonel w Kwaterze Głównej Dowódcy Sił 1981- URUCON 76 69 60 58 41 Jednostka Transportowa i Inżynieryjnapersonel w Kwaterze Głównej Dowódcy Sił 1982- HUNCON 0 0 41 38 0 1995-2015: Jednostka Policji Wojskowejpersonel w Kwaterze Głównej Dowódcy Sił 1995-2015 BRITCON 37 35 0 0 2 2014 (czasowo): pluton saperówpersonel w Kwaterze Głównej Dowódcy Sił 1982-1992, 2014- ITALCON 92 82 81 78 78 Jednostka Patrolu Przybrzeżnego (3 patrolowce typu i 1 w rezerwie)personel w Kwaterze Głównej Dowódcy Sił 1982- Łącznie MFO 2692 2092 1884 1651 1154
Struktura organizacyjna Przez pierwsze 33 lata funkcjonowania struktura organizacyjna była stosunkowo stabilna, zmiany zachodziły w przypadku wycofywania lub dołączania poszczególnych kontyngentów. W 2016 roku nastąpiła restrukturyzacja MFO i dotychczasowe trzy bataliony piechoty zastąpiono dwoma i jednostki batalionu wsparcia podporządkowano bezpośrednio Dowództwu Sił. Struktura organizacyjna w 1982 20px Kwatera Główna MFO (Biuro Dyrektora Generalnego) – Rzym 20px Kwatera Główna Dowódcy Sił – Al Gora jednostki operacyjne Batalion Operacyjny (FIJIBATT) kompania piechoty A (A-Coy) kompania piechoty B (B-Coy) kompania piechoty C (C-Coy) kompania dowodzenia (HQ Coy) Batalion Operacyjny (COLBATT) kompania piechoty A (A-Coy) kompania piechoty B (B-Coy) kompania dowodzenia (HQ Coy) Batalion Operacyjny (USBATT) kompania piechoty A (A-Coy) kompania piechoty B (B-Coy) kompania piechoty C (C-Coy) kompania piechoty D (D-Coy) kompania dowodzenia (HQ Coy) Jednostka Patrolu Przybrzeżnego (CPU) jednostki wsparcia i zabezpieczenia Element Wsparcia Logistycznego (LSE) kompania dowodzenia (HCC) kompania lotnicza (AVN) kompania medyczna (MED) kompania transportowa (S&T) kompania wsparcia (SPT) Jednostka Dowodzenia (HQU) Jednostka Łączności (FSU) Jednostka Śmigłowców (RWAU) Jednostka Lotnicza (FWAU) Jednostka Transportowa i Inżynieryjna (TREU) Jednostka Policji Wojskowej (FMPU) Cywilna Jednostka Obserwacyjna (COU) 20px Reprezentant Dyrektora Generalnego – Kair 20px Reprezentant Dyrektora Generalnego – Tel Awiw-JafaStruktura organizacyjna po 2016 20px Kwatera Główna MFO (Biuro Dyrektora Generalnego) – Rzym 20px Kwatera Główna Dowódcy Sił – Al Gora