thumb|240px|Ilustracja twierdzenia o czterech barwach (dystrykty Francji) thumb|240px|Eulophia streptopetala, gatunek z rodziny storczykowatych (rys. Harry Bolus, 1889)

Francis Guthrie (ur. 22 stycznia 1831 w Bayswater Paddington, Londyn, zm. 19 października 1899 w Claremont, Kapsztad) – brytyjski prawnik, matematyk i botanik, profesor i rektor South African College (współcześnie Uniwersytet Kapsztadzki), inicjator poszukiwań rozwiązania problemu czterech barw i odkrywca nowych gatunków z rodziny wrzosowatych (Ericaceae).

Życiorys Ojcem Francisa Guthrie był krawiec, Alexander Guthrie, matką – Kitty (z domu Thompson). Mieli sześcioro dzieci. Ojciec był uważany za człowieka zdolnego i obdarzonego dużym smakiem literackim. Starał się zapewnić swoim synom lepszą edukację. Francis wcześnie przejawiał uzdolnienia w dziedzinie matematyki. Jego młodszym brat, Frederick, został w przyszłości znanym fizykiem i chemikiem (członkiem Royal Society) oraz pisarzem.

Francis Guthrie studiował w University College London. Stopień B.A. i tytuł Bachelor of Laws (LLB) otrzymał z first-class honours. Po studiach przez kilka lat pracował w Londynie jako adwokat, nadal interesując się matematyką. W roku 1861 zdecydował się na wyjazd do Graaff-Reinet w Kolonii Przylądkowej. Uczestniczył w tworzeniu Graaff-Reinet CollegeTworzenie szkoły zainicjował w roku 1858 J.R. Innes, członek Parlamentu Kolonii Przylądkowej, pełniący funkcję first superintendentgeneral of education (minister edukacji) i innych akcjach na rzecz społeczności miasta. W Graaff-Reinet założył rodzinę oraz zaprzyjaźnił się z Harrym Bolusem, również pochodzącym z Anglii, który pracował wówczas w tym mieście jako reporter i litograf w wydawnictwie Graaff-Reinet Herald. Przyjaciół wiązały m.in. zainteresowania południowoafrykańską roślinnością.

W nowej szkole Francis Guthrie otrzymał katedrę matematyki; zajmował się również problemami administracyjnymi. W pierwszym roku działalności przyjęto 20 studentów. Nie przyjmowano kandydatów nie-białych oraz dziewcząt, chociaż Guthrie był zwolennikiem nadania kobietom praw do edukacjiWspółcześnie prawo do nauki jest uznane za jedno z podstawowych praw człowieka (bez względu na płeć), jednak w połowie XIX wieku tylko nieliczne uczelnie wyższe były otwarte dla dziewcząt (zob. np. emancypacja kobiet, Catherine Brewer Benson, Elizabeth Garrett Anderson, Emily Davies, Barbara Bodichon, Girton College, Cambridge).. Zajęcia odbywały się w pomieszczeniach budynku, w którym wcześniej znajdował się sklep braci Waltera i Harry'ego Bolusów. Do roku 1869 zwiększała się liczba studentów i poziom kształcenia, lecz w kolejnych latach pojawiły się poważne przeszkody (m.in. finansowe), które utrudniły dalszy rozwój szkoły. Guthrie podejmował próby jej reorganizacji, jednak ostatecznie złożył rezygnację (1975). Opuścił Graaff-Reinet, z honorami żegnany przez społeczność miasta.

W roku 1875 wyjechał do Kapsztadu, gdzie zamieszkał również Harry Bolus, który założył tam – wspólnie z bratem, Walterem – spółkę maklerską Bolus Brothers. Guthrie był w latach 1875–1877 adwokatem w Sądzie Najwyższym oraz edytorem Daily News. Od 1 listopada 1878 roku pracował jako profesor matematyki w South African College (później Uniwersytet Kapsztadzki); to stanowisko zajmował do odejścia na emeryturę 31 stycznia 1899 roku (przyspieszonego z powodu złego stanu zdrowia). W latach 1887, 1891 i 1894 pełnił funkcję secretary of the Senate.

Główne obszary działalności Matematyka W roku 1852, jako student prawa, Francis Guthrie zauważył, że do pokolorowania powiatów na mapie Anglii potrzebuje co najmniej czterech różnych kolorów, jeżeli pola o jednym kolorze nie mogą graniczyćWedług części źródeł analogiczne twierdzenie sformułował w roku 1840 August Ferdinand Möbius, a Francis Guthries był drugim (niezależnym) odkrywcą problemu (zob. przypisy, Marek Kowalski).. Starał się udowodnić, że cztery kolory wystarczają również do podobnego pokolorowania dowolnej mapy. To spostrzeżenie bywa uznawane za narodziny problemu, który jest do czasów współczesnych nazywany „Four-Colour Problem” lub „Four-Colour Conjecture”Odpowiednikiem „Four-Colour Conjecture” jest słynna hipoteza z dziedziny grafów: można tak przypisać każdemu z wierzchołków grafu jednej z czterech liczb 1, 2, 3 i 4, że nie sąsiadują wierzchołki z taką samą liczbą.. Bracia Guthrie przedstawili go swojemu profesorowi, którym był Augustus De Morgan (matematyk i logik, zob. prawa De Morgana). De Morgan uznał problem za bardzo interesujący. Nie udało mu się znaleźć teoretycznego potwierdzenia hipotezy Francisa, jednak zainteresował tym innych matematyków, którzy zajmowali się nim przez wiele lat (Guthrie nie uczestniczył w tych poszukiwaniach)Twierdzenie do XXI wieku pozostało bez powszechnie uznawanego, ścisłego dowodu prawdziwości – przeprowadzono jedynie dowody wymagające użycia algorytmów komputerowych (zob. np. Kenneth Appel, 1976). Jest to typowy przykład, przytaczany w dyskusjach na temat dopuszczalnych metod dowodowych w matematyce..

W czasie pobytu w Afryce Południowej Francis Guthrie zajmował się matematyką przede wszystkim jako pedagog.

Botanika W latach 1892–1897 Francis Guthrie był zaangażowany w poszukiwania nieopisanych wcześniej południowoafrykańskich roślin. Zajmował się tym wspólnie z Harrym Bolusem, który miał duże uzdolnienia artystyczne (sporządzał rysunki opisywanych roślin). Obaj przyjaciele byli amatorami w tej dziedzinie. Inicjatorem ich kolekcjonerskiej działalności był prawdopodobnie F. Guthrie, który uważał, że takie zajęcie pomoże przyjacielowi oderwać myśli od bolesnego wydarzenia – przedwczesnej śmierci syna. Harry Bolus zaangażował się w botanikę bardzo silnie, a swoje botaniczne kolekcje i bogatą bibliotekę przekazał w testamencie na rzecz College South African, gdzie utworzono Bolus Herbarium Library. Niektórym z odkrytych przez siebie gatunków (prawdopodobnie 14 gatunkom) nadał nazwy pochodzące od nazwiska Guthrie, np. Guthriea capensis Bolus, Gladiolus guthriei (Gladiolus odoratus, 1917), Satyrium guthriei Bolus (1893), Indigofera guthriei Bolus. Francis Guthrie specjalizował się w kolekcjonowaniu (1892–1897) roślin nasiennych z rodziny wrzosowatych (Ericaceae).

Część odkrytych gatunków, np. Indigofera guthriei i Erica bodkinii, Guthrie & Bolus znajduje się na Red List of South African Plants (zob. Czerwona księga gatunków zagrożonych).

Życie rodzinne W Graaff-Reinet poślubił w roku 1871 Charlotte Isabellę Grisbrook, córkę miejscowego lekarza i farmaceuty. Mieli dwie córki i dwóch synów (Francis Alexander Charles, Margaret Mary, Frederick Gysbert-Bertie, Isabel Louise Sophy-Louise).

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne Herbarium: The Bolus Herbarium (BOL) na plants.jstor.org Introduction to Combinatorics (wyd. 2); autorzy R.B.J.T. Allenby, Alan Slomson, w books.google.pl Mathematics: People, Problems, Results, Tom 2; red. Douglas M. Campbell, John C. Higgins, w books.google.pl

Kategoria:Urodzeni w 1831 Kategoria:Zmarli w 1899 Kategoria:Absolwenci University of London Kategoria:Brytyjscy botanicy Kategoria:Angielscy matematycy XIX wieku Kategoria:Brytyjscy prawnicy Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Kapsztadzkiego Kategoria:Brytyjscy pedagodzy Kategoria:Rektorzy uczelni Kategoria:Ludzie związani z Kapsztadem Kategoria:Ludzie urodzeni w Londynie Kategoria:Teoretycy grafów