Stanisław Balbus (ur. 8 maja 1942 w Sieradzu. zm. 3 marca 2023 w Krakowie) – polski teoretyk literatury, badacz języka artystycznego; emerytowany profesor Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego; wykładowca teorii literatury na kierunkach filologii obcych (1969 – 1977) oraz na polonistyce UJ (1978 – 2002). W latach 1994 – 1996 p.o. kierownika Zakładu Teorii Literatury, 1996 – 2003 kierownik Katedry Teorii Literatury. Wykładał na Uniwersytecie w Göteborgu w 1988 r. Tutor Akademii Artes Liberales. Krytyk literacki (w latach 1967 – 1993). Od 2002 członek komitetu redakcyjnego półrocznika „Przestrzenie Teorii” (Wyd. Naukowe UAM, Poznań).

W 2003 roku poślubił Zofię Iwańską-Nowak (zm. 22 października 2013), wdowę po Tadeuszu Nowaku.

Droga zawodowa 1966 – magisterium z historii literatury polskiej 1975 – doktorat z pogranicza teorii literatury i językoznawstwa 1989 – habilitacja z teorii literatury 1991 – profesor nadzwyczajny UJ 1993 – tytuł profesora 2000 – stanowisko profesora zwyczajnego 2012 – profesor-emeryt

Członkostwo w organizacjach naukowych i literackich Komisja Historycznoliteracka PAN, Oddział w Krakowie (od 1978) Komitet Poetyki i Stylistyki przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów (od 1992) Komitet Nauk o Literaturze Polskiej PAN (członek prezydium w latach 2000-2003) Komisja Kultury Słowian PAU (od 2001; do 2003 wiceprzewodniczący) Związek Literatów Polskich (1975 – 1983) Polski PEN Club (od 1988) Stowarzyszenie Pisarzy Polskich (od 1989, w latach 1991–1994 wiceprezes Oddziału Krakowskiego).

Zainteresowania badawcze i naukowo-dydaktyczne Prozodia i wersologia; teoria tekstu artystycznego i języka poetyckiego; teorie kontekstów i semantyki kontekstualne, intertekstualność; semiotyka literacka; poetyka historyczna; translatologia; hermeneutyki literackie oraz problemy i strategie interpretacji poezji; metodologia i historia badań literackich.

Zainteresowania poboczne Religioznawstwo (religie pierwotne, biblistyka, patrystyka, dzieje herezji chrześcijańskich, judaizm).

Publikacje Około 300 publikacji naukowych, krytyczno-literackich, drobnych literackich oraz opracowań wydawniczychMarian Zaczyński, Stanisław Balbus – biobibliografia, w: Różne głosy. Prace ofiarowane Stanisławowi Balbusowi na jubileusz siedemdziesięciolecia, pod red. Doroty Wojdy, Magdy Heydel, Andrzeja Hejmeja, Wydawnictwo UJ Kraków 2013, s. 355–416.. Publikował (od 1967) w czasopismach naukowych: „Ruch Literacki”, „Pamiętnik Literacki”, „Teksty”, „Teksty Drugie”, „Zeszyty Naukowe UJ”, „Przestrzenie Teorii” oraz literackich: „Życie Literackie”, „Tygodnik Literacki”, „Tygodnik Powszechny”, „Nurt”, „Twórczość”, „Miesięcznik Literacki”, „Arka”, „brulion”, „NaGłos”, „Dekada Literacka”. Sporadyczne przekłady na języki obce (rosyjski, ukraiński, litewski, węgierski, bułgarski, serbski, francuski, angielski).

Publikacje książkowe Lektury obowiązkowe. Szkice na temat lektur szkolnych, (współredakcja W. Maciąg, współaut. tenże i in.), Ossolineum, Wrocław 1976; wyd. 2 1977; wyd. 3 1979 Texte littéraire et sa structure acoustique, PWN, Kraków-Warszawa 1981 Intertekstualność a proces historycznoliteracki, Wydawnictwo Naukowe UJ 1990 Poezja w czasie marnym. O metafizyce i historiozofii poezji Tadeusza Nowaka, Oficyna Literacka, Kraków 1992 Między stylami (cz. I: Kompetencje intertekstualne – Dyskusje i propozycje, cz. II: Strategie intertekstualne – Lektury i interpretacje), Wydawnictwo Universitas, Kraków 1993, wyd. 21996 Świat ze wszystkich stron świata. O Wisławie Szymborskiej, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1996 Zosia, Księgarnia Akademicka, Kraków 2015

Ważniejsze opracowania edytorskie Naukowe Michaił Bachtin, Twórczość Franciszka Rabelais’go a kultura ludowa średniowiecza i renesansu (oprac. literacko-naukowe przekładu, wstęp i komentarze), Wydawnictwo Literackie, Kraków 1975 Lew Wygotski, Psychologia sztuki (oprac. naukowe przekładu, wstęp i komentarze), Wydawnictwo Literackie, Kraków 1980 Henryk Markiewicz, Prace wybrane, t. 1-6, (wybór, wstęp, redakcja naukowa, komentarze edytorskie), seria Klasycy Współczesnej Polskiej Myśli Humanistycznej, Wydawnictwo Universitas, Kraków 1995-1998 (z Włodzimierzem Boleckim) Ostrożnie z literaturą! Materiały z XXVII Konferencji Teoretycznoliterackiej Krynica 1997, praca zbiorowa, Wydawnictwo IBL PAN, Warszawa 2000 Maria Dłuska, Prace wybrane (wybór, wstęp, redakcja naukowa), t. 1-3, seria Klasycy Współczesnej Myśli Humanistycznej, Wydawnictwo Universitas, Kraków 2002 (z Edwardem Balcerzanem) Stulecie Przybosia, Zbiór rozpraw, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2002 (z Andrzejem Hejmejem) Intersemiotyczność. Związki literatury z innymi sztukami, Wydawnictwo Universitas, Kraków 2004

Literackie Tadeusz Nowak, I co na niebie, i co jest na ziemi. Wiersze z lat 1949-1991 (opracowanie krytyczne tekstów, wybór, układ, posłowie, komentarze edyt.), Oficyna Literacka, Kraków 1995 Kornel Filipowicz, Rozstanie i spotkanie. Opowiadania ostatnie (wybór i posłowie), Wydawnictwo Znak, Kraków 1995 (z Dorotą Wojdą) Radość czytania Szymborskiej. Wybór tekstów krytycznych z lat 1953-1996, Wydawnictwo Znak, Kraków 1996 Tadeusz Nowak, Jeszcze ich widzę, słyszę jeszcze. – Jak w rozbitym lustrze (opracowanie maszynopisów ze spuścizny pośmiertnej oraz posłowie), Wydawnictwo Literackie Muza, Warszawa 1999. Tadeusz Nowak, Bramy czułości (wybór, układ i posłowie), Wydawnictwo Archidiecezji Lubelskiej Gaudium, Lublin 2006.

Nagrody i odznaczenia Nagroda Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego (1981, 1993) Nagroda literacka im. Kazimierza Wyki (1992) Nagroda naukowa Wydziału I PAN im. Aleksandra Brucknera (1993) Medal Komisji Edukacji Narodowej (1999) Złoty Krzyż Zasługi (2000) Nagroda Krakowska Książka Miesiąca (czerwiec 2015 za książkę Zosia, Wydawnictwo Księgarnia Akademicka) Odznaka Honoris Gratia (2019)

Zażyczył sobie aby jego ciało, po śmierci, zostało przekazane dla celów naukowo-dydaktycznych Katedrze Anatomii Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Przypisy

Bibliografia Współcześni uczeni polscy. Słownik biograficzny, red. Janusz Kapuścik, Ośrodek Przetwarzania Informacji, Warszawa, t. 1 1998, s. 56-57. Literatura polska XX wieku. Przewodnik encyklopedyczny, PWN, Warszawa 2000, t. 1, s. 18. Wielki leksykon pisarzy polskich, pod red. Jana Pieszczachowicza, Oficyna Wydawnicza Fogra, Kraków, t. 1, 2005, s. 99-101. Lesław M. Bartelski, Polscy pisarze współcześni 1939-1991. Leksykon, PWN Warszawa 1995, s. 8. Władysław Tyrański, Kto jest kim w Krakowie?, Wydawnictwo Kragin, Kraków 2000, s. 14-15.

Linki zewnętrzne

w słowniku Polscy pisarze i badacze literatury przełomu XX i XXI wieku Stanisław Balbus na portalu Magiczny Kraków

Kategoria:Urodzeni w 1942 Kategoria:Ludzie urodzeni w Sieradzu Kategoria:Polscy historycy literatury Kategoria:Polscy teoretycy literatury Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Zmarli w 2023