Ofensywa Państwa Islamskiego w Syrii – kampania wojenna prowadzona w Syrii przez organizację terrorystyczną Państwo Islamskie, która doprowadziła w czerwcu 2014 do powstania samozwańczego kalifatu na terenach zajętych przez dżihadystów.
Działania ISIS były prowadzone na trzech frontach. Operację toczono na ziemiach zajętych przez pozostałych syryjskich opozycjonistów, którzy byli dawnymi sojusznikami ISIS. Na tym polu głównym sukcesem terrorystów był podbój muhafazy Dajr az-Zaur. Umożliwiło to podjęcie ofensywy w Iraku, która stała się drugim frontem. Trzecim frontem kampanii wojennej IS były działania wymierzone syryjskim siłom zbrojnym. Jej celem było zajęcie obiektów i miejsc o charakterze strategicznym. Terroryści zaatakowali pole naftowe Asz-Sza'jr, Bazę 17 Dywizji, Bazę 93 Brygady, Bazę 121 Pułku Artylerii, Bazę Al-Kuwajrs oraz Bazę Sił Powietrznych Tabka. Wszystkie powyższe punkty zostały zajęte przez dżihadystów, jedynie pole naftowe Asz-Sza'jr zostało odbite przez armię syryjską.
Tło
Państwo Islamskie w Iraku i Lewancie (ISIS) to sunnickie ugrupowanie ekstremistyczne, wywodzące się z Iraku, gdzie pod nazwą Państwa Islamskiego w Iraku (IS), od 2004 prowadziło rebelię przeciwko zachodnim okupantom i szyickiemu rządowi. Wykorzystując fakt eskalacji wojny domowej w sąsiedniej Syrii, radykałowie zaczęli przenikać przez granicę. Od tego momentu do Syrii ściągali dżihadyści z wielu krajów, by walczyć o kalifat na ziemiach Syrii. W kwietniu 2013, dowódca Islamskiego Państwo w Iraku (ISI) Abu Bakr al-Baghdadi, przemianował nazwę ugrupowania na Islamskie Państwo w Iraku Lewancie, zaznaczając terytorialne roszczenia na Irak, Syrię i Liban. Powołując ISIS ogłosił fuzję z syryjskimi radykałami z ugrupowania Dżabhat an-Nusra, na co nie godziło się jego dowództwo. Jednak mając wspólny cel – walkę z siłami rządowymi Baszszar al-Asada – ugrupowania współpracowały ze sobą.
Wojna domowa w Syrii radykalizowała się, a ISIS wraz z Dżabhat an-Nusra, walczyli przeciwko prozachodnim rebeliantom zrzeszonym wokół Wolnej Armii Syrii, wówczas głównej siły opozycyjnej. ISIS przystąpiło do wojny przeciwko Kurdom i wypowiedziało wojnę chrześcijanom. Dżihadysci dokonywali licznych masakr na cywilach i jeńcach, nie respektując żadnych konwencji wojennych.
Symbolicznym początkiem dążenia do wojennej ścieżki na drodze ISIS z syryjską opozycją zbrojną była zbrodnia z 11 lipca 2013 na Kamalu al-Hammamim z Najwyższej Rady Wojskowej Wolnej Armii Syrii. Al-Hammami należał do 30 najważniejszych postaci powstańczej Armii. Dowództwo militarnego ciała opozycji ogłosiło, iż zabójstwo al-Hammamiego równało się z wypowiedzeniem wojny. We wrześniu 2013 po ataku ISIS na Azaz, kontrolowaną przez Wolną Armię Syrii, szereg ugrupowań opozycyjnych wyraziło swoją dezaprobatę wobec działań ISIS. Sześć ugrupowań rebelianckich (Ahrar asz-Szam, Liwa at-Tauhid, Dżajsz al-Islam, Liwa Sukur asz-Szam, Brygady Furkan i Liwa al-Hakk) wchodzących w skład Syryjskiego Frontu Wyzwolenia Islamu oraz Syryjskiego Frontu Islamskiego, wezwało na początku października 2013 ISIS do opuszczenia Azazu. Ugrupowania te były trzonem powołanego później Frontu Islamskiego.
Na początku listopada 2013 lider Al-Ka’idy Ajman az-Zawahiri po raz kolejny nakazał rozwiązanie ISIS i powrót bojowników dawnego ISI do Iraku, z kolei filią światowej Al-Ka’idy w Syrii obwołał ugrupowanie Dżabhat an-Nusra. Zmarginalizowany ISIS porzucił sojusz z Dżabhat an-Nusra, wdając się w nimi w bratobójcza walkę. Front Islamski, powstał 22 listopada 2013 i był porozumieniem Syryjskiego Frontu Wyzwolenia Islamu oraz Syryjskiego Frontu Islamskiego. Sojusz ugrupowań pod względem bojowników znacznie przewyższał liczebnie Wolną Armię Syrii i był odpowiedzią na rosnące w siłę Islamskie Państwo w Iraku i LewancieTop Syrian rebel commander denies reports of fleeing haaretz.com.
Wkrótce przeciwko ISIS wystąpiła cała syryjska zbrojna opozycja z Dżabhat an-Nusra, Frontem Islamskim i ugrupowaniami związanymi wokół Wolnej Armii Syrii na czele. Początkowo koalicja wypierała ISIS z zajętych terenów. po czterech dni walk rebelianci, którzy przeciwstawili się ISIS, zdobyli 80% ich terytoriów w muhafazie Idlib, a także 65% terytoriów w muhafazie Aleppo kontrolowanych uprzednio przez Islamskie Państwo w Iraku i Lewancie. Jednak z czasem walki stały się coraz bardziej zacięte. Pierwszą sukcesem ISIS była obrona Ar-Rakki, swojego głównego bastionu w Syrii. Wyparto z niej bojowników Dżabhat an-Nusra oraz Ahrar asz-Szam. W ciągu dwóch tygodni walk między rywalizującymi bojownikami śmierć poniosło ponad 1000 osób. Po rozpoczęciu kontrofensywy ISIS, ugrupowanie zostało potępione przez Ajmana az-Zawahiriego. Lider światowej Al-Ka’idy apelował o zakończenie bratobójczych walk.
W lutym i marcu 2014 Dżabhat an-Nusra i Front Islamski przeprowadziły drugą ofensywę wymierzoną w ISIS, w efekcie której dżihadysci zostali zmuszeni do ucieczki ze swoich pozycji w muhafazie Dajr az-Zaur. Jednak zmiana sytuacji nastąpiła po bitwie o Markadę w dniach 21–29 marca 2014, kiedy to ISIS pokonało ekstremistów z Dżabhat an-Nusra i zaczęło ich powoli wypierać z muhafazy. Po porażce ISIS w bitwie o przejście graniczne Abu Kamal z 11 kwietnia 2014, ISIS przegrupowało się i podjęło szeroko zakrojoną ofensywę.
Ofensywa ISIS przeciwko pozostałym formacjom opozycyjnym Ofensywa ISIS w muhafazie Dajr az-Zaur Mimo porażki w Abu Kamal, 30 kwietnia 2014 ISIS rozpoczęło kontrofensywę w Dajr az-Zaur, przeciwko rebeliantom z Dżabhat an-Nusra, Frontu Islamskiego oraz Wolnej Armii Syrii. Na początku maja 2014 Dżabhat an-Nusra ogłosiło, iż wstrzymuje bezpośrednie ataki przeciwko ISIS, wedle instrukcji Ajmana az-Zawahiriego, jednakże zastrzegli obronę muzułmanów w przypadku działań wrogich dżihadystów. Mimo tego 5 maja 2014 odbyła się krwawa bitwa o As-Subhę w muhafazie Dajr az-Zaur. W wygranej przez islamskie bataliony walce, zginęło 69 rebeliantów i 23 dżihadystów ISIS oraz pięciu cywilów. Do 10 maja 2014 ISIS przejęło całkowitą kontrolę nad wschodnim pasem mufahafazy Dajr az-Zaur. W ciągu dziesięć dni walk zginęło 230 osób, a 100 tys. cywilów zostało przesiedlonych. Tymczasem do 12 maja 2014 w walkach między ugrupowaniami islamskimi zginęło 4766 osób, w tym 505 cywilów, 2377 islamistów (ok. 1000 bojowników Frontu Islamskiego i 500 Dżabhat an-Nusra) oraz 1845 dżihadystów ISIS i 39 niezidentyfikowanych osób.
W maju 2014 na froncie Dajr az-Zaur walczyło 3 tys. dżihadystów ISIS. 16 maja 2014 w ataku samobójczym na bazę islamskich bojowników w miejscowości Asz-Szahil zginęło 14 osób. Za atakiem stało ISIS. 22 maja 2014 Islamskie Państwo w Iraku Lewancie ogłosiło zdobycie kontroli nad terminalem naftowym Al-Charrat. W walkach zginęło 26 rebeliantów Dżabhat an-Nusra. Większość z nich została zabita po pojmaniu. 2 czerwca 2014 ISIS zdobyło kontrolę nad miastem Al-Bisira i 16 okolicznymi wsiami. Do 5 czerwca 2014 ISIS przejęło całkowitą kontrolę nad zachodnim pasem granicznym muhafazy Dajr az-Zaur (nie wliczając przejścia granicznego w Abu Kamal). Stało się możliwe po ostatecznym ataku czeczeńskiego i afgańskiego oddziału dżihadystów na pozycje frakcji Dżabhat an-Nusra.
Ponadto po zajęciu zachodniego pasa granicznego muhafazy Dajr az-Zaur, ISIS skierowało swoje uderzenie na południe osd stolicy mufafazy. 9 czerwca 2014 ekstremiści zajęli miasta Choszam oraz Hatla wzdłuż Eufratu, dziesięć dni później leżące bardziej na południe Muhassan, Al-Bu Amr oraz Al-Bu Lajl, z kolei 25 czerwca 2014 Haridżi a także Tall Duman. W efekcie ISIS kontrolowało całe południowe przedpole Dajr az-Zaur. Sześciotygodniowa ofensywa ISIS kosztowała życie 600 islamistów i spowodowała ucieczkę z domostw 130 tys. ludzi. Do połowy czerwca 2014 w walkach międzyfrakcyjnych życie straciło 6 tys. osób.
Podjęcie kampanii irackiej i proklamowanie Państwa Islamskiego (czerwiec 2014)
Konsekwencją majowych sukcesów w Dajr az-Zaur, było podjęcie w czerwcu 2014 przez Islamskie Państwo w Iraku i Lewancie szeroko zakrojoną ofensywę w Iraku. Operacja islamistów była możliwa dzięki swobodnym przekraczaniu granicy iracko-syryjskiej. Ofensywa dżihadystów w Iraku rozpoczęła się od ataku na Sammarrę i zdobyciu 10 czerwca 2014 Mosulu po sześciodniowej bitwie. Armia iracka początkowo podjęła walkę z dżihadystami i wspierającymi ich baasisami, jednak po upadku Mosulu i dopuszczaniu się masowych egzekucji na szyitach i zbrodni wojennych przez islamistów, całe dywizje irackiego wojska dezerterowały. Po opanowaniu irackiej prowincji Niniwa ISIS skierowało się do prowincji Salah ad-Din, gdzie zajęto miasto Tikrit oraz po dziesięciodniowej bitwie strategiczną rafinerię ropy naftowej w Bajdżi. Po rozpoczęciu kampanii irackiej Islamskie Państwo Iraku i Lewantu ogłosiło, iż wstrzymało operacje zbrojne na terytorium Syrii, aby skoncentrować się na ściąganiu z północnego Iraku zdobytej broni.
Na czas czerwcowej ofensywy w Iraku, dżihadyści nieco zmniejszyli tempo ofensywy w Dajr az-Zaur, jednak zdołali zająć przedpole stolicy muhafazy. Ponadto w dniach 19-21 czerwca 2014 w ramach kampanii irackiej, toczyła bitwa między ISIS o siłami irackimi o kontrolę nad iracką częścią przejścia granicznego Abu Kamal – Al-Ka'im. Sunniccy rebelianci opanowali przejście graniczne, zabijając 34 funkcjonariuszy irackich sił bezpieczeństwa. Pełna kontrola nad przejściem granicznym znacznie ułatwiła dżihadystom transport broni i ciężkiego sprzętu na front wojny z rządem w Bagdadzie, zwłaszcza, iż kontrolujący syryjską stronę granicy ugrupowanie Dżabhat an-Nusra, oficjale ugrupowanie powiązane z Al-Ka’idą, zadeklarowali 25 czerwca 2014 lojalność wobec Islamskiego Państwo w Iraku i Lewancie. Zjednoczenie dotyczyło przejścia granicznego Abu Kamal – Al-Ka'im, gdzie garnizon Dżabhat an-Nusra przeszedł na stronę ISIS. Mimo tego między rywalizującymi ugrupowaniami doszło do walk. Dżabhat an-Nusra wraz z innymi islamskimi brygadami usiłowała bronić przygranicznych pozycji, jednak ostatecznie zostali pobici przez dżihadystów tworzących kalifat. Abu Kamal padło 1 lipca 2014.
29 czerwca 2014, pierwszego dnia ramadanu, Islamskie Państwo w Iraku i Lewancie ogłosiło powstanie kalifatu pod nazwą „Państwo Islamskie” (IS; „Islamic State”) na ziemiach przez siebie kontrolowanych. Nowa nazwa dotyczyła też ugrupowania z którego usunięto wyrazy „Irak” oraz „Lewant”. Na czele kalifatu stanął wybrany przez szurę, lider ugrupowania, szejk Abu Bakr al-Baghdadi. W domniemaniu kalif stał się przywódcą wszystkich muzułmanów na świecie. Władze USA, że deklaracja suwerenności IS „nie ma znaczenia”. Islamskie ugrupowanie militarne Dżajsz al-Islam wchodzące w skład Frontu Islamskiego, odrzuciło deklarację o utworzeniu kalifatu, argumentując, że „gang al-Baghdadiego żyje świecie fantazji”, a deklaracja suwerenności to jedynie element „wojny psychologicznej”. W dniu ogłoszenia deklaracji o ustanowieniu kalifatu, w kontrolowanych miastach przez IS miały miejsce parady zwycięstwa. Z kolei w mieście Dajr Hafir na wschodzie muhafazy Aleppo, ukrzyżowano ośmiu bojowników wrogiego ugrupowania.
Podbój muhafazy Dajr az-Zaur przez IS (lipiec 2014) mały|Sytuacja w Dajr az-Zaur po walkach z pierwszej połowy lipca 2014 – zachodnie wybrzeże Eufratu pod kontrolą sił rządowych, wschodnie wybrzeże pod kontrolą terrorystów IS