mały|Safona. Strofa nazywana jej imieniem, stosowana powszechnie do dzisiaj, składa się z trzech wersów jedenastozgłoskowych i jednego pięciozgłoskowego mały|Jan Kochanowski mały|Jerzy Liebert mały|Takebe Socho, Portret Matsuo Basho Pięciozgłoskowiec – forma wierszowa złożona z pięciu sylab.
Występuje najczęściej jako samodzielny wers, niekiedy jednowyrazowy, w wierszach izosylabicznych, przeplatanych lub różnowersowych. Bywa również osobnym członem w sylabikach dwudzielnychStanisław Sierotwiński, Słownik terminów literackich, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław-Warszawa-Kraków 1970, s. 223..
Na naszym niebie Miesiączek biały Ze stróży nocnej Schodził ospały. Teofil Lenartowicz, Włośnianki
Odcinek pięciozgłoskowy pojawia się samodzielnie albo w kombinacjach 8 (5 + 3), 9 (5 + 4), 10 (5 + 5), 11 (5 + 6) i 13 (8 + 5). Uchodzi za typowy dla wersyfikacji polskiej i bywa nazywany polonikiemMichał Głowiński, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Słownik terminów literackich, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław 2002, s. 376.. Wers pięciozgłoskowy stanowi także czwartą linijkę polskiego odpowiednika strofy safickiejMichał Głowiński, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Słownik terminów literackich, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław 2002, s. 454..
Strach patrzeć na to częste połyskanie; A prze to srogie obłoków trzaskanie Kładą się lasy, a piorun gdzie zmierzy, Źle nie uderzy. Jan Kochanowski, Pieśń I
Pięciozgłoskowcem Jan Kochanowski posłużył się we fraszkach Na zdrowie i Do Jana. Później omawianego formatu używali między innymi Mikołaj Sęp Szarzyński (Statuta Kupidynowe), Wespazjan Kochowski (Chrystus cierpiący), Kasper Miaskowski (Ojcze nasz), Karol Mikołaj Juniewicz (Refleksje duchowne), Władysław Broniewski (Komuna paryska, cz. VIII) i Jerzy Liebert (Kuszenie, Litania do Marii Panny)
Dziecię jest, ale Nie będzie w cale Ten, kto go zgardzi. Bogowie hardzi Skakać musieli Tam, gdzie nie chcieli. Mikołaj Sęp Szarzyński, Statuta Kupidynowe
Pięciozgłoskowiec występuje też w innych literaturach. W poezji czeskiej precyzyjnie utrzymany pięciozgłoskowiec w przeplocie z ośmiozgłoskowcem pojawił się w jednym z najdawniejszych zabytków liryki religijnej, Pieśni ostrovskiej.
Slovo do světa stvořenie v božství schováno jež pro Evino shřěšenie na svět posláno.
Dievcě dřéve porozenie jest zvěstováno, z Davidova pokolenie božsky vzchováno. Ostrovská píseň
Z kolei w literaturze słowackiej pięciozgłoskowiec można odnaleźć w poezji Pavola Országha Hviezdoslava. Strofy poniższego wiersza, sześciowersowe i rymowane xxaxxa, mają strukturę 5/5/9 (5 + 4)/5/5/9 (5 + 4):
Ľudia, och! ľudia, aspoň už recte, nestretli ste kde človiečka? Mal na čele dumu, piesenku na rtoch, z očí mu dúhou perlil sa žiaľ; Hľadám sa, hľadám
Metrum pięciosylabowe jest typowe dla klasycznej wersyfikacji chińskiej. Segment pięciosylabowy występuje też w japońskich haiku (5 + 7 + 5) i renga (5 + 7 + 5 + 7 + 7).
Przypisy
Kategoria:Wiersz