Henryk Eile vel Nachman Hirsch Eile (ur. 12 października 1878 w Krakowie, zm. 19 marca 1949 w Łodzi) – polski prawnik, historyk administracji, publicysta, pułkownik intendent Wojska Polskiego.
Życiorys Henryk Eile urodził się 12 października 1878 roku w Krakowie, w rodzinie Filipa, kupca, i Jadwigi z domu Grynwald, jego rodzice byli Żydami. Kształcił się w Gimnazjum św. Jacka, a następnie w Gimnazjum św. Anny w Krakowie, w którym w 1899 r. zdał egzamin maturalnyMarek Gałęzowski, Eile Henryk [w:] Na wzór Berka Joselewicza. Sylwetki żołnierzy i oficerów pochodzenia żydowskiego w Legionach Polskich, z przedmową Richarda Pipesa, Warszawa 2010, wyd. IPN, s. 209.. Podjął studia na Uniwersytecie Wiedeńskim (od 1899 do 1900), które kontynuował na Wydziale Prawa Uniwersytecie Jagiellońskim do 1903 otrzymując absolutorium. W latach 1907–1914 zajmował stanowisko referenta spraw przemysłowych w Izbie Handlowo-Przemysłowej we LwowieIbidem..
Działał w ramach organizacji Polski Skarb Wojskowy. Po wybuchu I wojny światowej wstąpił do Legionów Polskich 8 sierpnia 1914. Otrzymał przydział do Departamentu Wojskowego Naczelnego Komitetu Narodowego, w którym sprawował stanowisko naczelnika wydziału. W 1915 kierował biurem odpowiedzialnym za udzielanie zasiłków i zaopatrzenia dla rodzin walczących legionistów. Mianowany podporucznikiem w korpusie oficerów kancelaryjnych w kwietniu 1917. Następnie był szefem sekcji gospodarczej w Komisji Wojskowej Tymczasowej Rady Stanu od 1 lipca 1917 do 1 września 1918. Służył w Legionach w stopniu porucznika kancelaryjnego.
W listopadzie 1918 roku został przyjęty do Wojska Polskiego. Po wojnie polsko-bolszewickiej podjął służbę w Departamencie VII Gospodarczym (Intendentury) Ministerstwa Spraw Wojskowych, w którym w stopniu kapitana został szefem sekcji V Zaopatrzenia Rodzin Wojskowych i Emerytów.
1 czerwca 1921 roku pełnił służbę w Departamencie VII Ministerstwa Spraw Wojskowych, a jego oddziałem macierzystym był wówczas Wojskowy Okręgowy Zakład Gospodarczy w Warszawie PowązkachSpis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r. Dodatek do Dziennika Personalnego M.S.Wojsk. Nr 37 z 24 września 1921 roku, s. 487, 611..
3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 30. lokatą w korpusie oficerów intendentówLista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1922, s. 338.. 5 kwietnia 1923 roku został przesunięty ze stanowiska szefa Wydziału Wojenno-Likwidacyjnego na stanowisko szefa Wydziału Uposażeń w Departamencie VII Intendentury Ministerstwa Spraw WojskowychDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 20 z 5 kwietnia 1923 roku, s. 283..
1 grudnia 1924 roku awansował na pułkownika ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1924 roku i 11. lokatą w korpusie oficerów intendentówDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 131 z 17 grudnia 1924 roku, s. 731.. W 1928 był przydzielony do Departamentu Intendentury Ministerstwa Spraw Wojskowych. Z dniem 30 kwietnia 1929 roku został przeniesiony w stan spoczynkuDziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 4 z 14 lutego 1929 roku, s. 71..
W późniejszych latach II Rzeczypospolitej pełnił funkcje urzędnika ministerialnego: był radcą w Ministerstwie Rolnictwa, od 15 marca 1930 był urzędnikiem Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Po wybuchu II wojny światowej 1939 podczas kampanii wrześniowej służył w Sekretariacie Komisariatu Cywilnego działającym przy Dowództwie Obrony Warszawy. Brał udział w działaniach obrony cywilnej. Lata okupacji niemieckiej ziem polskich przeżył ukrywany przez Polaków.
Publikował w zakresie historii administracji i wojskowości polskiej. Występował z odczytami w Polskim Radiu.
Zmarł 19 marca 1949 w Łodzi.
Został pochowany w części rzymskokatolickiej Starego Cmentarza w Łodzi.
Jego żoną była Gustawa z domu RychterMarek Gałęzowski, Na wzór Berka Joselewicza. Żołnierze i oficerowie pochodzenia żydowskiego w Legionach Polskich. Z przedmową Richarda Pipesa. Warszawa 2010, s. 209–212., a ich synem był Marian Eile (1910–1984), dziennikarz, satyryk, malarz i scenograf.
Publikacje Opieka nad Legionistami polskimi i ich rodzinami (1915) Kwestya inwalidów (1916) Wojsko polskie a przemysł (1917) Wojsko jako czynnik gospodarczy (1918) Dzieje administracji w wojsku Księstwa Warszawskiego. Oblężenie Zamościa w 1813 (1927) Dzieje administracji w wojsku Księstwa Warszawskiego. Zaopatrzenie wojska Dzieje administracji w wojsku Księstwa Warszawskiego. Książę Józef jako administrator (1928) Sto lat temu (1928) Czasy i ludzie. Sto lat temu... (1929) Prasa warszawska przed stu laty i współczesna jej ocena (1929) Rok 1830. Wojsko, prasa, sprawy polityczne, oświata, nauka, literatura, sztuka, muzyka, teatr, sprawy ekonomiczne, komunikacyjne, społeczne, wynalazki, zabawy, czasy i ludzie, powstanie (1930) Powstanie listopadowe. Finanse i administracja wojska (1930) Rola intendentury w wojsku powstania listopadowego; w: „Przegląd Intendencki” 4/1930 Podstawy finansowe powstania listopadowego (1931) Warszawa z drewnianej murowana (1936) Teatr warszawski w dobie powstańczej (1933) Polityka a inwestycje. Rząd Powstania Styczniowego wobec inwestycji wodociągowo-kanalizacyjnej m. Warszawy (1933) Miasta, rzemiosło, cechy (rozkwit i upadek) (1947)
Ordery i odznaczenia Krzyż Niepodległości (4 lutego 1932) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1923) Złoty Krzyż Zasługi (28 września 1925)M.P. z 1925 r. nr 241, poz. 989 „za zasługi, położone na polu administracji armji”.
Przypisy
Bibliografia Marek Gałęzowski, Eile Henryk [w:] Na wzór Berka Joselewicza. Sylwetki żołnierzy i oficerów pochodzenia żydowskiego w Legionach Polskich, z przedmową Richarda Pipesa, Warszawa 2010, wyd. IPN, s. 209-212. Marek Gałęzowski, Żydzi walczący o Polskę. Zapomniani obrońcy Rzeczypospolitej, wyd. Znak Horyzont, Kraków 2021.
Linki zewnętrzne Prace Henryka Eile w serwisie Polona.pl
Kategoria:Członkowie Naczelnego Komitetu Narodowego (sekcja zachodnia) Kategoria:Członkowie Polskiego Skarbu Wojskowego Kategoria:Ludzie Polskiego Radia Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Obrońcy Warszawy (1939) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie kancelaryjni Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Polscy historycy wojskowości Kategoria:Polscy prawnicy Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Polscy Żydzi – żołnierze II Rzeczypospolitej Kategoria:Pułkownicy intendenci II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1878 Kategoria:Urzędnicy Departamentu Wojskowego NKN Kategoria:Urzędnicy Ministerstwa Rolnictwa II Rzeczypospolitej Kategoria:Urzędnicy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych II Rzeczypospolitej Kategoria:Współpracownicy Tymczasowej Rady Stanu Kategoria:Zmarli w 1949 Kategoria:Pochowani w części rzymskokatolickiej Starego Cmentarza w Łodzi Kategoria:Polscy Żydzi ocalali z Zagłady