thumb|300px|Zgrupowanie wielkich żaglowców podczas Regat Hanzeatyckich w 2010 roku Wielki żaglowiec (ang. tall ship) – duży statek wodny o tradycyjnym omasztowaniu i ożaglowaniu. Współczesne wielkie żaglowce, będące najczęściej jednostkami szkolnymi, to szkunery, brygantyny, brygi, barki i fregaty. Termin „tall ship” stosowany jest również w odniesieniu do organizacji regat, zlotów i festiwali z udziałem największych żaglowców świata.

Historia thumb|Bark STS Kruzensztern od dziobu W skład tradycyjnego takielunku może wchodzić ożaglowanie rejowe i gaflowe, zwykle na oddzielnych masztach. Generalnie takielunek tradycyjny jest bardziej skomplikowany niż współczesny, w którym wykorzystuje się nowsze materiały, jak aluminium i stal do budowy wyższych, lżejszych masztów o mniejszej ilości bardziej wszechstronnych żagli. Znaczna liczba mniejszych, współczesnych żaglowców wykorzystuje ożaglowanie bermudzkie. Ożaglowanie takie – wynalezione w XVII wieku na Bermudach i stosowane na małych jednostkach zwanych slupami bermudzkimi – na świecie stało się popularne dopiero w XX wieku. Jednak od czasów kliprów i windjammerów największym zainteresowaniem miłośników żagli cieszą się te największe, z pełnorejowcami na czele.

Za ojca terminu „tall ship” uchodzi angielski poeta John Masefield, aczkolwiek znany pisarz, a jednocześnie doświadczony człowiek morza, Joseph Conrad (który lata 1874–1894 spędził na morzu i dobrze znał terminologię morską) używał terminu „tall ship” w swych pracach; na przykład w powieści The Mirror of the Sea (pol. Zwierciadło morza) z roku 1903. A skoro Conrad użył terminu, jest całkiem pewne, że „tall ship” istniał w słownictwie braci marynarskiej ostatniego ćwierćwiecza XIX wieku. Amerykański pisarz i poeta Henry David Thoreau również odniósł się do wielkich żaglowców w swej pierwszej pracy, A Week on the Concord and Merrimack Rivers, pisząc „W dole, u ujścia, atramentowy ocean miesza się z błękitem nieba. Piaszczyste grzbiety Plum Island wiją się na horyzoncie jak wąż morski, a odległą światłość przekreślają nieruchome sylwetki wielkich żaglowców”. Praca powstała w roku 1849https://www.gutenberg.org/cache/epub/4232/pg4232.html.

W związku z tym, że organizacja Sail Training International (STI) rozszerzyła na potrzebę swych regat definicję tall ship – by dopuścić wszelkie jednostki żaglowe o długości wzdłuż linii wodnej od 9,14 m, na których co najmniej połowę załogi stanowią ludzie w wieku od 15 do 25 lat – a tym samym definicja objęła wiele współczesnych jachtów żaglowych, pojęcie tall ship/wielki żaglowiec może odnosić się jedynie do statków wodnych żaglowych zaszeregowanych do klasy „A”.

Sail Training International Od początku XXI stulecia terminem „tall ship” określa się głównie duże, klasyczne żaglowce, ale termin ten został zdefiniowany technicznie przez STI dla potrzeb własnych organizacji, która stara się definicję tę popularyzować. Szczegółowa definicja ulegała z czasem pewnym zmianom, ale od roku 2011 stosuje się podział wielkich żaglowców na cztery klasy (A, B, C i D). W odniesieniu do wielkości istnieją tylko dwie klasy, klasa A dla jednostek od 40 m długości całkowitej (LOA), i klasa B/C/D dla jednostek od 9,14 do 40 m LOA. Definicje szczegółowe nawiązują do ożaglowania: do klasy A zalicza się jednostki z ożaglowaniem rejowym, do klasy B „ożaglowane tradycyjnie”, do klasy C „ożaglowane współcześnie” bez żagli dodatkowych, jak spinaker, a do klasy D takie same, ale noszące żagle dodatkowe jak spinakerDefinicje STI...

Żaglowce klasy A Tu mieszczą się wszystkie jednostki z ożaglowaniem rejowym (bark, barkentyna, bryg, brygantyna i pełnorejowiec) i wszystkie inne żaglowce ponad 40 m LOA, bez względu na rodzaj ożaglowania. STI przedstawia swoją definicję klasy A jako „wszystkie statki z ożaglowaniem rejowym ponad 40 m długości całkowitej (LOA)”, w tym przypadku STI LOA wyklucza bukszpryt i wystrzał. STI definiuje LOA jako „długość całkowitą mierzoną od stewy dziobowej do stewy rufowej”..

+ Istniejące żaglowce zaliczane do klasy A Obecna nazwa Przynależność Zbudowany /w służbie od Masztów Typ Długość(bez bukszprytu)[m] Szerokość [m] UwagiAkogare 1993 3 Szkuner 52,1 8,6 AkogareALEX II 2011 3 Bark 60 10,8 AlexAlpha 1948 2 Barkentyna 8,9Amerigo Vespucci 1931 3 Pełnorejowiec 82,4 15,8 Belem 1896 3 Bark 51 8,8Capitán Miranda 1930 3 Szkuner 50,3 7,9 Capitan MirandaChristian Radich 1937 3 Pełnorejowiec 62,5 9,7Cisne Branco 1999 3 Pełnorejowiec 60,5 10,7Constitution 1797 3 Pełnorejowiec 53 13,3Creole 1927 3 Szkuner 42,7 8,9Creoula 1937 4 Szkuner 62,2 9,9Cuauhtemoc 1982 3 Bark 67,2 12,0Danmark 1932 3 Pełnorejowiec 59,8 10,1Dar Młodzieży 1982 3 Pełnorejowiec 94,8 14Dewaruci 1953 3 Barkentyna 49,7 9,4Drużba 1987 3 Pełnorejowiec 94,2 14Eagle 1936 3 Bark 80,7 11,9Eendracht II 1989 3 Szkuner gaflowy 55,3 12,2Elissa 1877 3 Bark 45,4 8,5Esmeralda 1953 4 Barkentyna 94,13 13,1Eugene Eugenides 1959 3 Szkuner 9,2Europa 1911 3 Bark 44,5 7,3Fryderyk Chopin 1992 2 Bryg 55,5 8,5Gazela 1901 3 Barkentyna 42,7 7,9Georg Stage (II) 1935 3 Pełnorejowiec 42 8,5Gloria 1968 3 Bark 67 10,7Golden Quest 1945 3 Bark 48 7,5Gorch Fock (I) 1933 3 Bark 73,7 11,9 statek-muzeum w StralsundzieGorch Fock (II) 1958 3 Bark 81,2 11,9Greif 1950 2 Brygantyna 7,4Großherzogin Elizabeth 1908 3 Szkuner gaflowy 53 8,2Guayas 1977 3 Bark 56,1 10,4Iskra II 1982 3 Barkentyna 40 7,9Jadran 1933 3 Szkuner 8,9 James Craig 1874 3 Bark 54,8 9,5Jessica 1983 3 Szkuner 6,7Juan Sebastián Elcano 1927 4 Szkuner 94,13 13,1Kaiwo Maru II 1989 4 Bark 89,0 13,8Kaliakra 1984 3 Barkentyna 43,2 7,9Cherzonez 1989 3 Pełnorejowiec 94,8 14,0Kruzensztern 1926 4 Bark 95 14La Grace 2010 2 Bryg 32,8 6,6Lê Quý Dôn 2015 3 Bark 58,3 10Leeuwin II 1986 3 Barkentyna 41,2 9Libertad 1960 3 Pełnorejowiec 91,7 13,7Lord Nelson 1985 3 Bark 49 8,5Mercator 1932 3 Barkentyna 68 11,9 Zeilschip MercatorMeridian 1948 3 Barkentyna 8,9 MeridianMir 1987 3 Pełnorejowiec 94,8 14Mircea 1938 3 Bark 73,7 12,5Morgenster 1919 2 Bryg 38 6Nadieżda 1991 3 Pełnorejowiec 109 14Niagara 1988 2 Bryg 37,5 9,8Nippon Maru II 1984 4 Bark 89 13,8Oosterschelde 1918 3 Szkuner 40,12 7,5 1934 3 Barkentyna 58,7 10,1Pallada 1989 3 Pełnorejowiec 94,2 14Peacemaker 1989 3 Barkentyna 38 10,4 Właścicielem jest wspólnota religijna Dwanaście PlemionPicton Castle 1928 3 Bark 45,2 7,3Pogoria 1980 3 Barkentyna 40,9 7,9Rah Naward 2001 2 Bryg 40,6 9,9Roald Amundsen 1952 2 Bryg 40,8 Royal Clipper 2000 5 Pełnorejowiec 133,22 16,4 Obecnie największy żaglowiec na świecieRunning On Waves 2010 3 Brygantyna 55,3 9,5 Sagres 1937 3 Bark 81,3 11,9Santa Maria Manuela 1937 4 Szkuner 62,4 9,9Siedow 1921 4 Bark 108,7 14,6 Obecnie największy żaglowiec szkolny na świecieShabab Oman 1971 3 Barkentyna 43,9 8,5Simón Bolívar 1979 3 Bark 70 10,4Sørlandet 1927 3 Pełnorejowiec 56,7 9,6Spirit of New Zealand 1986 3 Barkentyna 33,2 9Stad Amsterdam 2000 3 Pełnorejowiec 62,4 10,5Statsraad Lehmkuhl 1914 3 Bark 84,6 12,6Star of India 1863 3 Bark 62,5 10,7 Star of IndiaStavros S Niarchos 2000 2 Bryg 40,6 9,9Sudarshini 2011 3 Bark 54 8,5Surprise (ex Rose) 1970 3 Pełnorejowiec 54,6 9,8Tarangini 1997 3 Bark 54 8,5Thor Heyerdahl 1930 3 Szkuner 42,5 6,5Unicorn 1948 2 Bryg 7,3Varuna 1981 3 Bark 54 8,5Young America 1975 2 Brygantyna 7,2Young Endeavour 1986 2 Brygantyna 35 7,8

+ Historyczne Nazwa Przynależność Rok budowy/przyjęcia Masztów Typ UwagiAlexander von Humboldt 1906 3 Bark Sprzedany w 2011 / przeholowany na Karaiby, w 2013 wrócił do Niemiec; dokowanyBounty 1960 3 Pełnorejowiec Zatonął w 2012Concordia 1992 3 Barkentyna Zatonął w 2010Dar Pomorza 1909 3 Pełnorejowiec Statek-muzeum w GdyniDunay 1928 3 Pełnorejowiec Spłonął w 1963Prince William 2001 2 Bryg Sprzedany w 2010; obecnie okręt szkolny Pakistan Navy Rah NawardSagres 1896 3 Bark Zastąpiony przez trzeci Sagres w 1961. Sprzedany w 1983; na stałe zakotwiczony w Hamburgu jako Rickmer Rickmers

Klasa B Jednostki o tradycyjnym ożaglowaniu (np. slupy z ożaglowaniem gaflowym, kecze, jole i szkunery) z mniejszą niż 40 m LOA i z długością wzdłuż linii wodnej (LWL) co najmniej 9,14 m.

Klasa C Jednostki o ożaglowaniu współczesnym (np. slupy, kecze, jole i szkunery z ożaglowaniem bermudzkim) z mniejszą niż 40 m LOA i z długością wzdłuż linii wodnej (LWL) co najmniej 9,14 m, nie noszące żagli dodatkowych, jak spinakery.

Klasa D Jednostki o ożaglowaniu współczesnym (np. slupy, kecze, jole i szkunery z ożaglowaniem bermudzkim) z mniejszą niż 40 m LOA i z długością wzdłuż linii wodnej (LWL) co najmniej 9,14 m, noszące żagle dodatkowe, jak spinakery. Dochodzi tu również wiele regulaminów i przepisów dla załóg, jak np. regulujących wiek członków. Inne zloty, festiwale i regaty mają własne, odrębne przepisy; STI ustaliła standardy dla celów własnych.

Wcześniejsze opisy klas Wcześniejsza definicja STI dla klasy A brzmiała: „wszystkie jednostki o ożaglowaniu rejowym ponad 120 stóp (36,6 m) LOA [oraz] jednostki o ożaglowaniu skośnym ponad 160 stóp (48,8 m) LOA”. Przez LOA rozumiano długość bez bukszprytu i wystrzału.

Klasa B to „wszystkie jednostki o ożaglowaniu skośnym o długości od 29,8 do 48 m i rejowce poniżej 36,6 m LOA”.

Utracone wielkie żaglowce Wielkie żaglowce czasami giną, najczęstszą przyczyną jest sztorm. Oto kilka przykładów: Bounty – pełnorejowiec, kopia słynnego HMS Bounty, zatonął w roku 2012 u wybrzeży Karoliny Północnej pod uderzeniem huraganu „Sandy” Concordia – trzymasztowa barkentyna służąca w Kanadzie jako żaglowiec szkolny. Zatonęła w roku 2010 uderzona przez gwałtowny szkwał STS Asgard II – irlandzki statek szkolny oddany do służby w roku 1982; zatonął w roku 2008 u brzegów Francji. Przypuszcza się, że zderzył się z nierozpoznanym obiektem podwodnym Fantome – jacht zbudowany w roku 1927, a po wojnie pływający jako wycieczkowiec. Zatonął w 1998 roku, gdy uderzył huragan MitchA Cornered Ship.. Marques – bark zbudowany w 1917 roku; zatonął w 1984 podczas Operacji Żagiel.

Galeria

Zobacz też

The Tall Ships’ Races

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne American Sail Training Association

Kategoria:Jachty i żaglowce Kategoria:Regaty i imprezy żeglarskie