Sąd Konstytucyjny Republiki Czeskiej (, US) – sąd konstytucyjny Republiki Czeskiej z siedzibą w Brnie; od 2003 prezesem Sądu Konstytucyjnego jest Pavel Rychetský.

Kompetencje i działalność Sąd Konstytucyjny został powołany do: unieważniania ustaw lub ich części niezgodnych z Konstytucją lub umową międzynarodową przepisów lub ich części niezgodnych z Konstytucją, ustawą lub umowami międzynarodowymi rozpatrywania skarg konstytucyjnych organów samorządu terytorialnego na temat złamania zagwarantowanych w Konstytucji praw i wolności przez organy władzy publicznej w sprawie środków odwoławczych na temat ważności posła lub senatora spraw, w których występują zastrzeżenia na temat utraty wybieralności i niepołączalności funkcji posła i senatora Senat konstytucyjnie oskarża Prezydenta orzeka, czy rozwiązanie partii politycznej lub inne jej zmiany są zgodne z Konstytucją sporów kompetencyjnych postulatu prezydenta o wycofaniu ustawy Izby Poselskiej lub Senatu środków niezbędnych do wydania wyroku przez sąd międzynarodowy.

W kwestiach sporów kompetencyjnych i unieważniania danych przepisów, jeśli nie są zgodne z ustawą, może orzekać Najwyższy Sąd Administracyjny zgodnie z odpowiednią ustawą.

Historia 1921–1939 Sąd Konstytucyjny powstał 1921 zgodnie z zapisami czechosłowackiej konstytucji. Organ składał się z 7 sędziów, z czego 3 sędziów (w tym prezesa Sądu Konstytucyjnego) mianował Prezydent Republiki, 2 sędziów pochodziło z Sądu Najwyższego i 2 sędziów było oddelegowanych z Najwyższego Sądu Administracyjnego. Kadencja sędziów trwała 10 lat, a pierwszy skład sędziowski składał się z: prezesa Sądu Konstytucyjnego Karel Baxa, wiceprezesa Sądu Konstytucyjnego Antonína Bílego oraz 5 innych sędziów: Konstantina Petroviča Mačíka, Josefa Bohuslava, Václava Vlasáka, Františka Vážnego i Bedřicha Bobka. Powołano go 7 listopada 1921. Mimo dziesięcioletniej kadencji nowy skład sędziowski został powołany w 1938. Prezesem Sądu Konstytucyjnego został wtedy Jaroslav Krejčí. II wojna światowa przerwała aktywność Sądu Konstytucyjnego, która została wznowiona po wojnie.

1948–1989 Żadna z komunistycznych konstytucji (ani ta z 1948, ani ta z 1960) nie powoływała instytucji, która rozpatrywałaby zgodność ustaw z konstytucją. Aktu Konstytucyjnego o Federalizacji Czechosłowacji wydany 27 października 1968 zakładał działalność Sądu Konstytucyjnego dla całej federacji, ale także 2 odrębnych sądów dla każdej z republik, jednak nigdy nie doszło do powstania sądów, mimo że Konstytucja miała moc prawną przez kolejne 20 lat.

1991–1992 Upadek komunizmu spowodował utworzenie Sądu Konstytucyjnego Czeskiej i Słowackiej Republiki Federalnej na mocy Federalnego Aktu Konstytucyjnego z lutego 1991. Tym razem kadencja sędziów miała trwać 7 lat, a organ miał składać się z 12 sędziów, z czego połowa sędziów miała działać w imieniu Czeskiej Republiki Socjalistycznej, a druga połowa w imieniu Słowackiej Republiki Socjalistycznej. Sąd został usytuowany w Brnie. Pierwszym Prezesem Sądu Konstytucyjnego mianowano Ernesta Valko, a pierwszym wiceprezesem został Vlastimil Ševčík. Oprócz tych dwóch stanowisk powołano także dwa wydziały Sądu Konstytucyjnego. W skład I Wydziału wchodzili: Marián Posluch, Jiří Malenovský, Ivan Trimaj, Antonín Procházka oraz sędzia zastępczy Ján Vošček, natomiast II Wydział składał się z Pavela Matesa, Petra Kresáka, Vierego Strážnická, Vojna Güttlera oraz sędziego zastępczego Zdenka Kesslera. Mimo szybkiego rozwiązania Sądu Konstytucyjnego Czeskiej i Słowackiej Republiki Federalnej, sąd orzekł w ponad tysiącu sprawach, a Sąd Konstytucyjny Czech w wielu wyrokach odwoływał się do decyzji Najwyższego Sądu Konstytucyjnego Czeskiej i Słowackiej Republiki Federalnej.

1993–2003 Następstwem rozpadu Czechosłowacji było ustanowienie Konstytucji niepodległego państwa czeskiego, która nakazywała ustanowienie Sądu Konstytucyjnego. 15 lipca 1993 Sąd Konstytucyjny rozpoczął działalność po tym, jak prezydent Václav Havel nominował 12 z 15 sędziów Sądu. Nominację zatwierdziła Czeska Rada Narodowa, gdyż nie istniał wtedy jeszcze senat. Od 1993 kadencja sędziego miała trwać 10 lat. Nominacje prezydenckie zostały ogłoszone miesiąc po uchwaleniu Ustawy nr 182/1993 Sb. o Sądzie Konstytucyjnym, która wraz z art. 88 Konstytucji reguluje kwestie dotyczące pracy Sądu i rozpatrywanych postępowań.

Pierwszym sędzią zasiadającym na stanowisku prezesa Sądu Konstytucyjnego był Zdeněk Kessler. Jego praca w Sądzie trwała do 2003, kiedy z powodów zdrowotnych złożył rezygnację. Miloš Holeček, pierwszy wiceprezes Sądu Konstytucyjnego, zastąpił Kesslera do końca kadencji. Obok prezesa i wiceprezesa Sądu Konstytucyjnego Václav Havel nominował: Ivę Brožová, Vojtěcha Cepla, Vladimíra Čermáka, Pavla Holländera, Vojena Güttlera, Vladimíra Jurka, Vladimíra Klokočka, Vladimíra Paula, Antonína Procházkę i Vlastimila Ševčíka. Kolejne zmiany personalne dotyczyły już tylko uzupełnienia brakujących 3 sędziów. Ivana Janů otrzymała nominację na drugiego wiceprezesa Sądu Konstytucyjnego w 1993, a Eva Zarembová i Pavel Varvařovský zostali powołani w 1994.

Sąd Konstytucyjny obradował w podanym składzie do rezygnacji Ivy Brožovej w 1999. Na miejsce Brožovej Senat po raz pierwszy powołał swojego kandydata Jiříego Malenovskiego, który stanowisko objął w 2003. Wybór Ivany Janů na sędziego ad litem do orzekania w sprawie w Międzynarodowym Trybunale Karnym dla byłej Jugosławii spowodował kolejną nominację. Tym razem na stanowisko objęła Eliška Wagnerová. Vladimíra Paula zastąpił František Duchoň w 2002, a Vlastimil Ševčík został zastąpiony Jiřím Muchą w 2003. Po rezygnacji Zdenka Kesslera powołano także kolejnego sędziego – Miloslava Výbornego.

2003 był rokiem kolejnych zmian personalnych z powodu zakończenia się kadencji 8 sędziów: Wojtěcha Cepla, Vladimíra Čermáka, Vojena Güttlera, Pavla Holländera, Vladimíra Jurkę, Vladimíra Klokočkę, Vladimíra Paula i Antonína Procházkę, a Miloš Holeček otrzymał nominację na prezesa Sadu Konstytucyjnego. Natomiast Vojen Güttler i Pavel Holländer (później nominowany wiceprezesem Sądu Konstytucyjnego) otrzymali nominacje 6 sierpnia 2003.

Od 2003 6 sierpnia 2003 prezydent Republiki powołał także obecnego prezesa Sądu Najwyższego Pavla Rychetskiego, a reszta sędziów została sukcesywnie zastąpiona następcami. Funkcje sędziów Sądu Konstytucyjnego objęli wtedy: Dagmar Lastovecká, Jan Musil, Jiří Nykodým, Stanislav Balík, Michaela Židlická i ponownie Ivana Janů. Kolejne braki sędziów były spowodowane wygasaniem ich mandatów. Stało się tak z Evą Zarembovą i Pavelem Varvařovskim. Kolejnym sędzią, który złożył rezygnację był Jiří Malenovský, który został sędzią Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Braki w składzie personalnymi uzupełniono nominacją Vlasta Formánkovej i Vladimíra Kůrka w 2005.

Sąd obradował w tym składzie do 2012, kiedy mandat Eliški Wagnerovej (pełniła funkcję wiceprezesa Sądu Konstytucyjnego) wygasł. Do kolejnych zmian doszło w 2013, kiedy 9 sędziów zakończyło pracę w Sądzie Konstytucyjnym z powodu zakończenia się ich kadencji.

Organy Sądu Konstytucyjnego Do organów Sądu Konstytucyjnego należą: prezes Sądu Konstytucyjnego, wiceprezesi Sądu Konstytucyjnego, Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Konstytucyjnego, izby Sądu Konstytucyjnego, Sprawozdawca Sądu Konstytucyjnego, Sekretarz Generalny Sądu Konstytucyjnego i Dyrektor Administracji Sądowej Sądu Konstytucyjnego.

Prezes Sądu Konstytucyjnego Do zadań prezesa Sądu Konstytucyjnego (cz. Předseda Ústavního soudu) należą: reprezentowanie Sąd Konstytucyjny na zewnątrz prowadzenie pracy administracyjnej Sądu zwoływanie posiedzeń Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Konstytucyjnego, wyznaczanie porządku obrad i kierowanie obradami nominowanie Przewodniczących izb Sądu Konstytucyjnego realizowanie innych zobowiązań wynikających z ustawy.

Wiceprezess Sądu Konstytucyjnego Do zadań wiceprezesów Sądu Konstytucyjnego (cz. Místopředsedové Ústavního soudu) należy wykonywanie zadań zleconych przez prezesa Sądu Konstytucyjnego oraz kierowanie działaniem Sądu pod jego nieobecność.

Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Konstytucyjnego Do zadań Zgromadzenia Ogólne Sędziów Sądu Konstytucyjnego (cz. Plénum) należą: rozpatrywanie wniosków o unieważnienie: danej ustawy lub jej części jako niezgodnej z Konstytucją danych zarządzeń lub ich części jako niezgodnych z Konstytucją uchwał Parlamentu, które nie wymagają podpisu Prezydenta (wnioski są składane przez Prezydenta) rozpatrywanie wniosków o: konstytucyjne oskarżenie Prezydenta Republiki ponowne wszczęcie zakończonego postępowania orzekania w sporach o to, czy rozwiązanie danej partii politycznej jest zgodne z Konstytucją rozpatrywanie innych kwestii, których nie rozwiązała odpowiednia izba z powodu braku większości głosów publikowanie stanowiska Sądu Konstytucyjnego, jeśli obecna propozycja zmiany prawa różni się od propozycji zmiany prawa ogłoszonej w poprzednim orzeczeniu regulowanie stosunków wewnętrznych powoływanie izb Sądu Konstytucyjnego oraz regulowanie ich działalności.

Izby Sądu Konstytucyjnego Sąd Najwyższy może powołać 4 trzyosobowe izby (cz. senáty), w skład których nie mogą wchodzić Prezydent Sądu Konstytucyjnego i Wiceprezydent Sądu Konstytucyjnego. Przewodniczący każdej izby tworzy plan pracy. Prezes Sądu Konstytucyjnego powołuje przewodniczących izb na kadencję 1 roku. W przypadku nieobecności przewodniczącego zastępuje go najstarszy sędzia izby. Nieobecny członek izby może zostać zastąpiony innym sędzią (w tej sytuacji tym sędzią może też być prezes lub wiceprezes Sądu Konstytucyjnego). Przewodniczący przewodniczy obradom izby, której zadaniem jest przyjmowanie uchwał większością głosów. Głosowania są głosowaniami ustnymi, w czasie których sędziowie obradujący opowiadają się za 1 z możliwych propozycji. Brak decyzji o rozstrzygnięciu sprawy powoduje, że przewodniczący zgłasza problematyczną sprawę do Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Konstytucyjnego, który ją rozpatruje; w niektórych sytuacjach głos Wiceprzewodniczącego może być wiążący.

Sprawozdawca Sądu Konstytucyjnego Sprawozdawca Sądu Konstytucyjnego (cz. Zpravodaj Ústavního soudu), który jest przypisany do każdej sprawy, przygotowuje sprawę do rozpatrzenia, chyba że stwierdzi, że istnieją podstawy prawne do odrzucenia wniosku.

Sekretarz Generalny Sądu Najwyższego Sekretarz Generalny Sądu Najwyższego (cz. Generálního sekretáře Ústavního soudu) kieruje Wydziałem Sędziowskim, Wydziałem Analityki, biblioteką, Wydziałem Spraw Zagranicznych i biurem rzecznika prasowego.

Dyrektor Administracji Sądu Konstytucyjnego Dyrektor Administracji Sądu Konstytucyjnego (cz. Ředitele soudní správy) przewodniczy Wydziałowi Ekonomii i Operacji.

Sędziowie Sądu Konstytucyjnego