Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznychz dnia 21 czerwca 2012 r.w sprawie szkoleń w ratownictwie wodnym Spis treści Treść rozporządzenia Załącznik nr 1 - Ramowy program szkolenia ratowników wodnych Załącznik nr 2 - Ramowy program szkolenia instruktorów Załącznik nr 3 - Zaświadczenie o ukończeniu szkolenia ratowników wodnych (wzór) Załącznik nr 4 - Zaświadczenie o ukończeniu szkolenia instruktorów (wzór) Załącznik nr 5 - Ramowy program szkolenia psów ratowniczych wraz z przewodnikami Treść rozporządzenia Na podstawie art. 15 ust. 4 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych (Dz. U. Nr 208, poz. 1240) zarządza się, co następuje: § 1. Rozporządzenie określa: 1) ramowy program szkolenia ratowników wodnych i instruktorów w zakresie ratownictwa wodnego oraz psów ratowniczych wraz z ich przewodnikami; 2) zakres wiedzy teoretycznej i umiejętności praktycznych niezbędnych do uzyskania uprawnień w zakresie ratownictwa wodnego; 3) wzory dokumentów potwierdzających posiadanie uprawnień, o których mowa w pkt 2; 4) kwalifikacje kadry dydaktycznej prowadzącej szkolenia; 5) sposób przeprowadzania egzaminu. § 2. 1. Szkolenia ratowników wodnych i instruktorów w zakresie ratownictwa wodnego obejmują część teoretyczną i praktyczną. 2. Ramowy program szkolenia ratowników wodnych stanowi załącznik nr 1 do rozporządzenia. 3. Ramowy program szkolenia instruktorów stanowi załącznik nr 2 do rozporządzenia. 4. Podmiot uprawniony do wykonywania ratownictwa wodnego prowadzący szkolenie ratowników wodnych i instruktorów opracowuje program szkolenia w oparciu o ramowe programy szkolenia, o których mowa w ust. 2 i 3. § 3. 1. Zajęcia teoretyczne i praktyczne szkolenia ratowników wodnych prowadzi ratownik wodny, posiadający co najmniej trzyletnie doświadczenie w wykonywaniu działań ratowniczych, aktualną wiedzę i umiejętności z zakresu objętego ramowym programem oraz przygotowanie pedagogiczne określone odrębnymi przepisami, lub instruktor posiadający przygotowanie pedagogiczne określone odrębnymi przepisami. 2. Zajęcia teoretyczne i praktyczne szkolenia instruktorów prowadzi ratownik wodny lub instruktor, posiadający co najmniej dwunastomiesięczne doświadczenie szkoleniowe z zakresu ratownictwa wodnego, aktualną wiedzę i umiejętności z zakresu objętego ramowym programem szkolenia oraz przygotowanie pedagogiczne określone odrębnymi przepisami. 3. Zajęcia teoretyczne szkolenia ratowników wodnych i instruktorów może prowadzić osoba posiadająca specjalistyczną wiedzę z zakresu zagadnień objętych zakresem tematycznym szkolenia. 4. Zajęcia praktyczne szkolenia ratowników wodnych może, pod nadzorem osoby, o której mowa w ust. 1, prowadzić ratownik wodny, który posiada aktualną wiedzę i umiejętności z zakresu objętego ramowym programem szkolenia oraz co najmniej dwunastomiesięczne doświadczenie w wykonywaniu działań ratowniczych. 5. Zajęcia praktyczne szkolenia instruktorów mogą, pod nadzorem osoby, o której mowa w ust. 2, prowadzić osoby, o których mowa w ust. 1. § 4. 1. Szkolenia, o których mowa w § 3 ust. 1 i 2, kończą się egzaminem z zakresu wiedzy teoretycznej i umiejętności praktycznych objętych programem szkolenia, przeprowadzanym przez komisje egzaminacyjne, o których mowa w § 8 ust. 1 i 2. 2. Do egzaminu może przystąpić osoba, która uczestniczyła w zajęciach teoretycznych i praktycznych objętych programem szkolenia. 3. Egzamin składa się z dwóch części: egzaminu teoretycznego i egzaminu praktycznego. 4. Każda część egzaminu jest zaliczana oddzielnie. 5. Miejsca i terminy egzaminu teoretycznego i egzaminu praktycznego ustala kierownik podmiotu uprawnionego do wykonywania ratownictwa wodnego prowadzącego szkolenie. § 5. 1. Egzamin teoretyczny jest przeprowadzany w formie testu ujętego w kartę testową, składającego się z zestawu 30 zadań testowych, zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą prawidłową odpowiedź osoba zdająca uzyskuje 1 punkt, a za odpowiedź nieprawidłową - 0 punktów. 2. Zadania testowe przygotowuje komisja egzaminacyjna. 3. Karty testowe są zabezpieczone w sposób uniemożliwiający zapoznanie się z ich treścią przez osoby nieuprawnione. Usunięcie zabezpieczeń i ujawnienie treści kart testowych następuje w sali egzaminacyjnej po rozpoczęciu egzaminu teoretycznego. 4. W trakcie egzaminu teoretycznego jest zabronione wynoszenie lub usuwanie w inny sposób karty testowej z sali egzaminacyjnej. 5. Odpowiedzi na zadania testowe udziela się wyłącznie na karcie testowej. 6. Podstawą do zaliczenia egzaminu teoretycznego jest udzielenie prawidłowych odpowiedzi na co najmniej 80% zadań testowych zawartych w karcie testowej. 7. Do egzaminu praktycznego przystępuje się po uzyskaniu pozytywnego wyniku z egzaminu teoretycznego. § 6. 1. Egzamin praktyczny kończący szkolenie, o którym mowa w § 3 ust. 1, obejmuje wykonanie przez osobę zdającą siedmiu zadań polegających na: 1) przepłynięciu sposobem dowolnym po skoku startowym 400 m w czasie nie dłuższym niż 8 min; 2) przepłynięciu dystansu 25 m pod lustrem wody z wydobyciem dwóch przedmiotów leżących w odległości od 2 m do 2,5 m po obu stronach linii płynięcia; 3) przepłynięciu sposobem ratowniczym (z głową nad powierzchnią wody) dystansu 50 m w czasie poniżej 55 s; 4) przepłynięciu w czasie nie dłuższym niż 2 min 40 s ratowniczą łodzią wiosłową lub kajakiem za pomocą dwóch wioseł dystansu 75 m w linii prostej do boi (pławy), na dopłynięciu do niej rufą i na powrocie do miejsca startu za pomocą jednego wiosła; 5) przeprowadzeniu symulowanej akcji ratowniczej, polegającej na przepłynięciu dystansu co najmniej 20 m, wydobyciu manekina położonego na dnie i na holowaniu go w pasie ratowniczym do brzegu na dystansie 20 m; 6) holowaniu tonącego bez przerwy i na zatrzymaniu na dystansie 150 m, z zastosowaniem trzech sposobów holowania - każdy na dystansie 50 m; 7) wyciągnięciu na brzeg o wysokości co najmniej 30 cm od lustra wody lub na pokład łodzi osoby poszkodowanej i na ułożeniu jej w pozycji umożliwiającej udzielanie kwalifikowanej pierwszej pomocy. 2. Zadania, o których mowa w ust. 1: 1) pkt 1-3, przeprowadza się na pływalni; 2) pkt 4, przeprowadza się na wodach otwartych; 3) pkt 5-7, przeprowadza się na wodach otwartych lub na pływalni. 3. Egzamin praktyczny kończący szkolenie, o którym mowa w § 3 ust. 2, obejmuje wykonanie przez osobę zdającą czterech zadań polegających na przeprowadzeniu: 1) symulowanej akcji ratowniczej, przy użyciu sprzętu wykorzystywanego do ratownictwa wodnego, do osoby tonącej aktywnej na odległości co najmniej 10 m i głębokości co najmniej 1,60 m; 2) symulowanej akcji ratowniczej, przy użyciu sprzętu wykorzystywanego do ratownictwa wodnego, do osoby tonącej pasywnej na odległości co najmniej 80 m i głębokości co najmniej 1,60 m; 3) 20-minutowych zajęć teoretycznych dla grupy co najmniej pięcioosobowej na temat określony przez komisję, z zakresu objętego ramowym programem szkolenia ratowników wodnych; 4) 20-minutowych zajęć praktycznych z grupą co najmniej pięcioosobową na temat określony przez komisję, z zakresu objętego ramowym programem szkolenia ratowników wodnych. 4. W przypadku gdy do egzaminu, o którym mowa w ust. 3, przystępuje osoba, która nie ukończyła szkolenia ratowników wodnych, egzamin praktyczny takiej osoby polega także na wykonaniu przez nią zadań, o których mowa w ust. 1. 5. Podstawą do zaliczenia egzaminu praktycznego jest zaliczenie wszystkich zadań. § 7. 1. W przypadku gdy osoba zdająca nie zaliczy egzaminu teoretycznego lub nie przystąpi do niego z ważnych przyczyn losowych, może ponownie przystąpić do egzaminu teoretycznego w następnym terminie wyznaczonym przez kierownika podmiotu uprawnionego do wykonywania ratownictwa wodnego prowadzącego szkolenie. 2. W razie niezaliczenia egzaminu praktycznego lub nieprzystąpienia do niego z ważnych przyczyn losowych można ponownie przystąpić do egzaminu praktycznego bez konieczności ponownego przystępowania do egzaminu teoretycznego. 3. W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, można przystąpić do egzaminu nie więcej niż dwa razy. 4. W razie uzyskania negatywnego wyniku w przypadkach, o których mowa w ust. 3, jest konieczne powtórne odbycie szkolenia. § 8. 1. Egzamin kończący szkolenie ratowników wodnych jest przeprowadzany przez komisję egzaminacyjną, w której skład wchodzą dwie osoby spełniające wymagania wymienione w § 3 ust. 1: 1) przewodniczący - kierownik podmiotu uprawnionego do wykonywania ratownictwa wodnego prowadzącego szkolenie lub osoba przez niego wskazana; 2) członek - osoba nieprowadząca zajęć z osobami przystępującymi do egzaminu. 2. Egzamin kończący szkolenie instruktorów jest przeprowadzany przez komisję egzaminacyjną, w której skład wchodzą dwie osoby spełniające wymagania wymienione w § 3 ust. 2: 1) przewodniczący - kierownik podmiotu uprawnionego do wykonywania ratownictwa wodnego prowadzącego szkolenie lub osoba przez niego wskazana; 2) członek - osoba nieprowadząca zajęć z osobami przystępującymi do egzaminu. 3. Komisje egzaminacyjne, o których mowa w ust. 1 i 2, powołuje i odwołuje kierownik podmiotu uprawnionego do wykonywania ratownictwa wodnego prowadzącego szkolenie. 4. W skład komisji egzaminacyjnych, o których mowa w ust. 1 i 2, nie może być powołana osoba, która jest małżonkiem lub krewnym albo powinowatym do drugiego stopnia włącznie osoby składającej egzamin. § 9. 1. Osobie, która odbyła szkolenie, o którym mowa w § 3 ust. 1 i 2, i złożyła egzamin z wynikiem pozytywnym, kierownik podmiotu uprawnionego do wykonywania ratownictwa wodnego prowadzącego szkolenie wydaje zaświadczenie. 2. Podmiot organizujący szkolenie prowadzi rejestr organizowanych szkoleń i rejestr wydawanych zaświadczeń, o których mowa w ust. 1. 3. Wzór zaświadczenia o ukończeniu szkolenia ratowników wodnych, o którym mowa w § 3 ust. 1, określa załącznik nr 3 do rozporządzenia. 4. Wzór zaświadczenia o ukończeniu szkolenia instruktorów, o którym mowa w § 3 ust. 2, określa załącznik nr 4 do rozporządzenia. § 10. 1. Szkolenie psów ratowniczych i ich przewodników odbywa się w czterech etapach. 2. Pies ratowniczy jest szkolony przez swojego przewodnika. 3. Ramowy program szkolenia psów ratowniczych wraz z ich przewodnikami stanowi załącznik nr 5 do rozporządzenia. § 11. 1. Egzamin psów ratowniczych przeprowadza komisja egzaminacyjna. 2. Komisja egzaminacyjna składa się z przewodniczącego i członka komisji. 3. Komisję egzaminacyjną powołuje i odwołuje kierownik podmiotu uprawnionego do wykonywania ratownictwa wodnego prowadzącego szkolenie psów ratowniczych wraz z przewodnikami, spośród osób zatrudnionych, pełniących służbę lub będących członkami podmiotu uprawnionego do wykonywania ratownictwa wodnego prowadzącego szkolenie, posiadających doświadczenie i udokumentowaną praktykę w szkoleniu psów ratowniczych. § 12. 1. Egzamin psów ratowniczych składa się z próby sprawnościowej i z próby ratowniczej. Próbę sprawnościową przeprowadza się bezpośrednio przed próbą ratowniczą. 2. Próba sprawnościowa polega na pokonaniu toru przeszkód o długości 100 m, w którego skład wchodzą: kładka ruchoma, kładka pochyła i kładka umieszczona na wysokości minimum 1 m nad przeszkodą wodną oraz nad przeszkodą do przeskoczenia, w czasie nie dłuższym niż 2 min. 3. Próba ratownicza polega na wykonaniu siedmiu zadań: 1) skok do wody z wysokości co najmniej 70 cm i przepłynięcie 50 m do pozoranta oraz doholowanie trzymającego się uprzęży pozoranta do miejsca rozpoczęcia próby, w czasie nie dłuższym niż 4 min; 2) przepłynięcie dystansu 100 m, ze zmianą kierunku po przepłynięciu co najmniej 30% dystansu na polecenie przewodnika z brzegu, w czasie nie dłuższym niż 3 min; 3) zaniesienie tonącemu środków ratunkowych na odległość 25 m od brzegu, w czasie nie dłuższym niż 1,5 min; 4) zaniesienie po lądzie rozwijającego się zasobnika z liną asekuracyjną na odległość 50 m, w kierunku określonym przez przewodnika; 5) aportowanie przedmiotu z wody, z odległości 15-20 m; 6) holowanie łodzi ratowniczej z ratownikiem za cumę do brzegu, z odległości 25 m; 7) ściąganie z wody wyrzuconej rzutki ratowniczej na polecenie przewodnika. 4. Egzamin, o którym mowa w ust. 1, uznaje się za zdany w przypadku zaliczenia prób, o których mowa w ust. 1. 5. Egzamin, o którym mowa w § 11 ust. 1, jest przeprowadzany w terminie wyznaczonym przez kierownika podmiotu uprawnionego do wykonywania ratownictwa wodnego prowadzącego szkolenie. § 13. Rozporządzenie wchodzi w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia. Załącznik nr 1 - Ramowy program szkolenia ratowników wodnych I. Założenia organizacyjno-programowe Cel szkolenia: Celem kształcenia jest przygotowanie osób zatrudnionych, pełniących służbę lub będących członkami podmiotów uprawnionych do wykonywania ratownictwa wodnego i do podejmowania działań ratowniczych. Cele szczegółowe szkolenia: 1) zdobycie i utrwalenie wiedzy z zakresu ratownictwa wodnego; 2) kształtowanie poczucia odpowiedzialności za jakość udzielonej pomocy; 3) kształtowanie właściwej postawy etycznej osób podejmujących czynności ratunkowe. Czas trwania szkolenia: Szkolenie powinno trwać co najmniej 63 godziny, w tym co najmniej 20 godzin zajęć teoretycznych oraz co najmniej 43 godziny zajęć praktycznych. Warunki realizacji szkolenia: 1. Podmiot uprawniony do wykonywania ratownictwa wodnego prowadzący szkolenie zapewnia bazę dydaktyczną dostosowaną do liczby osób uczestniczących w szkoleniu, w szczególności: 1) sale wykładowe lub seminaryjne wyposażone w sprzęt multimedialny do prowadzenia zajęć; 2) pływalnię o wymiarach minimum 25 m × 10 m × 1,60 m, ze słupkami o wysokości minimum 70 cm do wykonania skoku; 3) dostęp do zbiornika wodnego z naturalną linią brzegową, umożliwiającą swobodny dostęp do wody; 4) sprzęt dla każdej grupy szkoleniowej: a) rzutkę ratunkową (worek z obciążnikiem zawierający 25 m liny nietonącej o średnicy minimum 6-8 mm) - 5 szt., b) koła ratunkowe - 3 szt., c) linę ratowniczą (lina nietonąca o średnicy 6-8 mm i długości 15 m) - 2 szt., d) linę asekuracyjną (lina nietonąca o długości 80 m) z zasobnikiem - 2 szt., e) bojkę ratowniczą typu SP - 15 szt., f) pas ratunkowy - 3 szt., g) żerdź o długości minimum 4 m - 1 szt., h) manekiny do nauki holowania (fantom osoby dorosłej koloru czerwonego w formie torsu, z pomalowaną twarzą na inny kolor, z krótkim odcinkiem ramienia, zawierający zakręcane otwory pozwalające napełnić go wodą) - 5 szt., i) ratowniczą łódź wiosłową z linką zaburtową na całej długości burt, wiosłami i z cumą, o długości do 5 m - 3 szt., j) deskę ratowniczą - 1 szt., k) deskę ortopedyczną - 1 szt. 2. Osoby prowadzące zajęcia teoretyczne oraz zajęcia praktyczne powinny współpracować w celu kształtowania umiejętności objętych programem szkolenia. 3. Podmiot uprawniony do wykonywania ratownictwa wodnego prowadzący szkolenie opracowuje regulamin organizacyjny szkolenia oraz zasady i tryb naboru osób przewidzianych do szkolenia. 4. Podmiot uprawniony do wykonywania ratownictwa wodnego prowadzący szkolenie zapewnia organizację procesu dydaktycznego (zajęcia praktyczne powinny odbywać się w grupach liczących nie więcej niż 15 osób). 5. Realizacja programu szkolenia: 1) uwzględnia aktualną wiedzę i umiejętności; 2) jest dokonywana w oparciu o nowoczesne metody dydaktyczne; 3) odbywa się na podstawie zakresu tematycznego. 6. Podmiot uprawniony do wykonywania ratownictwa wodnego prowadzący szkolenie posiada: 1) imienną listę osób prowadzących zajęcia; 2) imienną listę uczestników szkolenia; 3) dokumentację zaliczania poszczególnych tematów przez uczestników szkolenia oraz dokumentację egzaminacyjną. II. Zakres tematyczny Lp. Zagadnienie Cele szkolenia Liczba godzin szkolenia. Metody realizacji wykłady ćwiczenia 1 Organizacja ratownictwa wodnego - podstawy prawne W wyniku realizacji uczestnik szkolenia powinien posiadać wiadomości dotyczące: 4 – - podstaw prawnych funkcjonowania ratownictwa wodnego w Rzeczypospolitej Polskiej, - organizacji ratownictwa wodnego w pozostałych systemach ratowniczych funkcjonujących na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, - prawnych aspektów pracy ratownika wodnego (kodeks karny, kodeks wykroczeń, kodeks cywilny, kodeks pracy). 2 Organizacja pracy ratowników W wyniku realizacji uczestnik szkolenia powinien posiadać wiadomości dotyczące: 7 1 - obowiązków i uprawnień ratowników wodnych, - specyfiki ratownictwa wodnego na wyznaczonych obszarach wodnych, - specyfiki działania ratownika wodnego na poszczególnych obszarach wodnych (lód, cieki, powódź, miejsca bagniste), - hydrologii i meteorologii, - dokumentacji działań ratowniczych oraz powinien posiadać umiejętność praktycznego stosowania wiedzy w działaniach ratowniczych. 3 Sprzęt wykorzystywany w ratownictwie wodnym W wyniku realizacji uczestnik szkolenia powinien posiadać wiedzę dotyczącą: 3 15 - sprzętu ratowniczego i pływającego wykorzystywanego w ratownictwie wodnym i jego zastosowania, - podstawowych prac bosmańskich, - prowadzenia akcji ratunkowych z wykorzystaniem sprzętu do ratownictwa wodnego oraz powinien posiadać umiejętność posługiwania się tym sprzętem w działaniach ratowniczych. 4 Pływanie i techniki ratownictwa wodnego W wyniku realizacji uczestnik szkolenia powinien posiadać umiejętności: 6 27 - pływania stosowanego w ratownictwie wodnym, - samoratownictwa, - wykonania skoków ratunkowych i innych sposobów bezpiecznego wejścia do wody, - pływania pod wodą i nurkowania, - holowania osoby zagrożonej, co najmniej trzema sposobami, - ewakuacji z wody i na lądzie, - opanowania osoby tonącej pasywnej i ułożenia jej w pozycji do holowania, - postępowania z osobą tonącą aktywną. III. Wskazówki metodyczne: Uczestnik szkolenia powinien umieć poprawnie wykonać każdą czynność, która była przedmiotem szkolenia. Załącznik nr 2 - Ramowy program szkolenia instruktorów I. Założenia organizacyjno-programowe Cel szkolenia: Celem kształcenia jest przygotowanie osób zatrudnionych, pełniących służbę lub będących członkami podmiotów uprawnionych do wykonywania ratownictwa wodnego i do prowadzenia szkoleń ratowników wodnych. Cele szczegółowe szkolenia: Absolwent szkolenia powinien umieć: 1) prowadzić wykłady na szkoleniach dla ratowników wodnych i kandydatów na instruktorów; 2) prowadzić ćwiczenia praktyczne na szkoleniach dla ratowników wodnych. Czas trwania szkolenia: Szkolenie powinno trwać co najmniej 38 godzin, w tym co najmniej 16 godzin zajęć teoretycznych oraz co najmniej 22 godziny zajęć praktycznych. Warunki realizacji szkolenia: 1. Podmiot uprawniony do wykonywania ratownictwa wodnego prowadzący szkolenie zapewnia bazę dydaktyczną dostosowaną do liczby osób uczestniczących w szkoleniach, w szczególności: 1) sale wykładowe lub seminaryjne wyposażone w sprzęt multimedialny do prowadzenia zajęć; 2) pływalnię o wymiarach minimum 25 m × 10 m × 1,60 m, ze słupkami o wysokości minimum 70 cm do wykonania skoku; 3) dostęp do zbiornika wodnego z naturalną linią brzegową, umożliwiającą swobodny dostęp do wody; 4) sprzęt dla każdej grupy szkoleniowej: a) rzutkę ratunkową (worek z obciążnikiem zawierający 25 m liny nietonącej o średnicy minimum 6-8 mm) - 5 szt., b) koła ratunkowe - 3 szt., c) linę ratowniczą (lina nietonąca o średnicy 6-8 mm i długości 15 m) - 2 szt., d) linę asekuracyjną (lina nietonąca o długości 80 m) z zasobnikiem - 2 szt., e) bojkę ratowniczą typu SP - 15 szt., f) pas ratunkowy - 3 szt., g) żerdź o długości minimum 4 m - 1 szt., h) manekiny do nauki holowania (fantom osoby dorosłej koloru czerwonego w formie torsu, z pomalowaną twarzą na inny kolor, z krótkim odcinkiem ramienia, zawierający zakręcane otwory pozwalające napełnić go wodą) - 5 szt., i) ratowniczą łódź wiosłową z linką zaburtową na całej długości burt, wiosłami i z cumą, o długości do 5 m - 3 szt., j) deskę ratowniczą - 1 szt., k) deskę ortopedyczną - 1 szt. 2. Osoby prowadzące zajęcia teoretyczne oraz zajęcia praktyczne powinny współpracować w celu kształtowania umiejętności objętych programem szkolenia. 3. Podmiot uprawniony do wykonywania ratownictwa wodnego prowadzący szkolenie opracow