Rozporządzenie Rady Ministrówz dnia 4 sierpnia 2016 r.w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016-2020 Spis treści Treść rozporządzenia Załącznik - Narodowy Program Zdrowia na lata 2016-2020 Treść rozporządzenia Na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym (Dz. U. poz. 1916) zarządza się, co następuje: § 1. Określa się Narodowy Program Zdrowia na lata 2016-2020, stanowiący załącznik do rozporządzenia. § 2. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia, z wyjątkiem części VI załącznika do rozporządzenia dotyczącej Programu zwalczania następstw zdrowotnych używania wyrobów tytoniowych i wyrobów powiązanych, który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2018 r. Załącznik - Narodowy Program Zdrowia na lata 2016-2020 I. Cel strategiczny Narodowego Programu Zdrowia Celem strategicznym Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016-2020, zwanego dalej „NPZ”, jest wydłużenie życia w zdrowiu, poprawa zdrowia i związanej z nim jakości życia ludności oraz zmniejszenie nierówności społecznych w zdrowiu. II. Cele operacyjne NPZ i podmioty odpowiedzialne za ich realizację aaaArt. 3 i art. 4 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym (Dz. U. poz. 1916) podkreślają znaczenie konieczności zapewnienia spójności działań w zakresie NPZ realizowanych przez organy władzy publicznej i współpracujące z nimi podmioty. Cele operacyjne i zadania służące realizacji celów operacyjnych określone w NPZ muszą wspólnie przyczyniać się do ograniczania społecznych nierówności w zdrowiu, a także powinny być realizowane w sposób powiązany, przeciwdziałając więcej niż jednemu zagrożeniu jednocześnie, w szczególności w obszarach, w których istnieją naukowe dowody powiązań zależności między zagrożeniami lub korelującymi czynnikami ryzyka i chroniącymi. Cele będą realizowane z uwzględnieniem konieczności zapewnienia dostępności, zgodnie z koncepcją projektowania uniwersalnego, określoną w art. 2 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169), oraz potrzebami osób z różnymi niepełnosprawnościami. Cele operacyjne obejmują: 1. Poprawę sposobu żywienia, stanu odżywienia oraz aktywności fizycznej społeczeństwa. Podmiot odpowiedzialny: minister właściwy do spraw zdrowia we współpracy z ministrem właściwym do spraw: kultury fizycznej, pracy, rodziny, turystyki, finansów publicznych, rolnictwa, obrony narodowej oraz oświaty i wychowania. 2. Profilaktykę i rozwiązywanie problemów związanych z używaniem substancji psychoaktywnych, uzależnieniami behawioralnymi i innymi zachowaniami ryzykownymi. Podmiot odpowiedzialny: minister właściwy do spraw zdrowia we współpracy z ministrem właściwym do spraw: oświaty i wychowania, obrony narodowej, pracy, rodziny, zabezpieczenia społecznego, spraw wewnętrznych, sprawiedliwości, finansów publicznych oraz informatyzacji. 3. Profilaktykę problemów zdrowia psychicznego i poprawę dobrostanu psychicznego społeczeństwa. Podmiot odpowiedzialny: minister właściwy do spraw zdrowia we współpracy z ministrem właściwym do spraw: pracy, rodziny, zabezpieczenia społecznego, oświaty i wychowania, spraw wewnętrznych, sprawiedliwości, obrony narodowej, nauki, szkolnictwa wyższego oraz informatyzacji. 4. Ograniczenie ryzyka zdrowotnego wynikającego z zagrożeń fizycznych, chemicznych i biologicznych w środowisku zewnętrznym, miejscu pracy, zamieszkania, rekreacji oraz nauki. Podmiot odpowiedzialny: minister właściwy do spraw środowiska we współpracy z ministrem właściwym do spraw: zdrowia, pracy, rodziny, zabezpieczenia społecznego, obrony narodowej, rynków rolnych oraz rozwoju wsi. 5. Promocję zdrowego i aktywnego starzenia się. Podmiot odpowiedzialny: minister właściwy do spraw zdrowia we współpracy z ministrem właściwym do spraw pracy, rodziny i zabezpieczenia społecznego. 6. Poprawę zdrowia prokreacyjnego. Podmiot odpowiedzialny: minister właściwy do spraw zdrowia we współpracy z ministrem właściwym do spraw: rodziny, pracy, zabezpieczenia społecznego oraz oświaty i wychowania. III. Tryb i wysokość finansowania zadań 1. Zadania określone w ramach celów operacyjnych NPZ -jeżeli w NPZ nie wskazano, iż będą to zadania koordynacyjne lub zadania powierzane przez odpowiedniego ministra będącego dysponentem środków - są zadaniami, które uznaje się za zadania własne podmiotów uczestniczących w realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, finansowane ze środków pozostających w ich dyspozycji. Zadania własne nie wymagają pozyskiwania dodatkowych środków finansowych z budżetu państwa, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym, z zastrzeżeniem ust. 3. 2. Zadania powierzane do realizacji w trybie konkursowym lub wnioskowym, o których mowa w art. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym, są finansowane ze środków planowanych przez odpowiednich dysponentów części budżetowych lub w ramach rocznych planów finansowych funduszy celowych, o których mowa w art. 29 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 885, z późn. zm.1)Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2013 r. poz. 938 i 1646, z 2014 r. poz. 379, 911, 1146, 1626 i 1877, z 2015 r. poz. 238, 532, 1045, 1117, 1130, 1189, 1190, 1269, 1358, 1513, 1830, 1854, 1890 i 2150 oraz z 2016 r. poz. 195 i 1257.), zgodnie z limitami określonymi przez ministra właściwego do spraw zdrowia, jako koordynującego realizację zadań z zakresu zdrowia publicznego. 3. W przypadku zadań realizowanych przez jednostki podległe lub nadzorowane przez ministra właściwego do spraw zdrowia w ramach celu operacyjnego 2 finansowanie odbywa się poprzez zwiększenie środków pozostających w dyspozycji tych podmiotów lub upoważnienie do dysponowania środkami Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych. 4. Zadania koordynacyjne (tj. zadania 1-4, 9-13 oraz 21 i 22 z rozdziału XI) finansowane są w ramach limitów wydatków zaplanowanych corocznie przez ministra właściwego do spraw zdrowia jako koordynującego zadania wynikające z ustawy z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym, w odpowiedniej części budżetu państwa ze środków przewidzianych na realizację Programu, w wysokości nie mniejszej niż 3% kwoty zaplanowanej w danym roku. 5. W przypadku programów polityki zdrowotnej polegających na udzielaniu świadczeń opieki zdrowotnej jednostki samorządu terytorialnego mogą ubiegać się o uzyskanie dofinansowania ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia. Dotyczy to również inicjatyw niewskazanych w NPZ - pod warunkiem spełnienia wymagań określonych w art. 48d ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 581, z późn. zm.2)Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2015 r. poz. 1240, 1269, 1365, 1569, 1692, 1735, 1830, 1844, 1893, 1916, 1991 i 1994 oraz z 2016 r. poz. 65, 652, 960 i 1355.). 6. Przy powierzaniu zadań z zakresu zdrowia publicznego, innych niż wskazane w ust. 1 i 3, stosuje się tryb konkursowy zawierania umowy na ich realizację lub tryb wnioskowy wskazane w ustawie z dnia 11 września 2015 r. o zdrowiu publicznym. 7. Jeżeli w NPZ nie wskazano inaczej, uznaje się również, że zadania powinny być realizowane w sposób ciągły przez cały okres obowiązywania NPZ. 8. Wysokość finansowania zadań powierzanych realizatorom w ramach celów operacyjnych NPZ i zadań koordynacyjnych w latach 2016-2020, z wyłączeniem środków przeznaczanych w ramach limitów wydatków własnych, wynosi rocznie nie więcej niż 140 mln, w tym: 1) cel operacyjny 1 - nie więcej niż 37 mln zł - ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej, Funduszu Zajęć Sportowych dla Uczniów oraz budżetu państwa; 2) cel operacyjny 2 - nie więcej niż 32 mln zł - ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych oraz budżetu państwa; 3) cel operacyjny 3 - nie więcej niż 27 mln zł - ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych oraz budżetu państwa; 4) cel operacyjny 4 - nie więcej niż 17 mln zł - ze środków budżetu państwa; 5) cel operacyjny 5 - nie więcej niż 12 mln zł - ze środków budżetu państwa; 6) cel operacyjny 6 - nie więcej niż 15 mln zł - ze środków budżetu państwa. 9. Przy przygotowaniu harmonogramów, o których mowa w rozdziale XI pkt 1, w efekcie realizacji zadań z rozdziału XI, w szczególności zadania 1, 3 oraz 21, dopuszcza się dokonanie przesunięcia nie więcej niż 10% łącznej kwoty przewidzianej na realizację NPZ pomiędzy poszczególnymi celami operacyjnymi w roku następującym po danym roku realizacji NPZ. 10. Na zadania koordynacyjne przeznacza się nie mniej niż 3% środków przeznaczanych na realizację poszczególnych celów operacyjnych NPZ. 11. Nie mniej niż 10% środków przeznaczanych na realizację NPZ przeznacza się na finansowanie w szczególności następujących zadań: 1) w ramach celu operacyjnego 1 - zadania 3.1. oraz 3.2. 2) w ramach celu operacyjnego 2 - zadanie 2.5. pkt 15 - zadanie 3.4. pkt 1-3 - zadanie 4.3. pkt 1-5 3) w ramach celu operacyjnego 3 - zadanie 3 pkt 1-5 4) w ramach celu operacyjnego 4 - zadanie 3 pkt 1 lit. h, i, k oraz pkt 2 5) w ramach celu operacyjnego 5 - zadanie 4 pkt 2-4 6) w ramach celu operacyjnego 6 - pkt 4 7) w ramach zadań koordynacyjnych - zadanie 2 oraz 4-7. IV. Skróty Zastosowane w NPZ skróty oznaczają: AOTMiT Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji CIOP-PIB Centralny Instytut Ochrony Pracy - Państwowy Instytut Badawczy CMJ Centrum Monitorowania Jakości w Ochronie Zdrowia COI Centrum Onkologii - Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie COSI Childhood Obesity Surveillance Initiative EMCDDA Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii FRPH Fundusz Rozwiązywania Problemów Hazardowych FRKF Fundusz Rozwoju Kultury Fizycznej FZSdU Fundusz Zajęć Sportowych dla Uczniów GIS Główny Inspektor Sanitarny GIS WP Główny Inspektor Sanitarny Wojska Polskiego GIS MSW Główny Inspektor Sanitarny Ministerstwa Spraw Wewnętrznych GUS Główny Urząd Statystyczny HDG Horyzontalna Grupa Robocza do spraw Narkotyków (Horizontal Working Party on Drugs) IES Instytut Ekspertyz Sądowych FMP Instytut Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera w Łodzi IOŚ Inspekcja Ochrony Środowiska IPiN Instytut Psychiatrii i Neurologii IMW Instytut Medycyny Wsi IŻŻ Instytut Żywności i Żywienia JST Jednostki samorządu terytorialnego KBPN Krajowe Biuro do spraw Przeciwdziałania Narkomanii KCAIDS Krajowe Centrum do spraw AIDS KRRiT Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji MZ Minister Zdrowia MSiT Minister Sportu i Turystyki MRPiPS Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej MEN Minister Edukacji Narodowej MF Minister Finansów MIiB Minister Infrastruktury i Budownictwa MRiRW Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi MON Minister Obrony Narodowej MS Minister Sprawiedliwości MSWiA Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji MŚ Minister Środowiska MC Minister Cyfryzacji MNiSzW Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego MKiDzN Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego NCN Narodowe Centrum Nauki NCBiR Narodowe Centrum Badań i Rozwoju NFZ Narodowy Fundusz Zdrowia NIGRiR Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji NIL Narodowy Instytut Leków NIZP-PZH Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - Państwowy Zakład Higieny NSP Nowe substancje psychoaktywne (tzw. „dopalacze”) OHP Ochotnicze Hufce Pracy ORE O środek Rozwóju Edukacji PARPA Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych PIB Państwowy Instytut Badawczy PIF Państwowa Inspekcja Farmaceutyczna PIS Państwowa Inspekcja Sanitarna PIS MSW Państwowa Inspekcja Sanitarna Ministerstwa Spraw Wewnętrznych SC Służba Celna SG Straż Graniczna UOKiK Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów WIHiE Wojskowy Instytut Higieny i Epidemiologii WOTUW Wojewódzkie Ośrodki Terapii Uzależnień i Współuzależnienia ŻW Żandarmeria Wojskowa V. Wykaz zadań służących realizacji celu operacyjnego 1: Poprawa sposobu żywienia i stanu odżywienia społeczeństwa oraz aktywności fizycznej społeczeństwa 1. Działania promujące właściwe nawyki żywieniowe i aktywność fizyczną. 1.1. Prowadzenie prozdrowotnej polityki publicznej ukierunkowanej na: 1) zwiększanie dostępności produktów spożywczych zalecanych do spożycia i zmniejszanie dostępności produktów niezalecanych do nadmiernego spożycia; Realizator: MF we współpracy z MZ, GIS, oraz MRiRW 2) ograniczanie presji marketingowej produktów niezalecanych do nadmiernego spożycia, kierowanej w szczególności do dzieci i młodzieży; Realizator: MKiDzN we współpracy z KRRiT, MZ oraz GIS 3) upowszechnianie w szkołach i placówkach systemu oświaty wiedzy dotyczącej zdrowego odżywiania się i aktywności fizycznej; Realizator: MEN oraz ORE 4) tworzenie warunków umożliwiających kształtowanie i utrzymanie prawidłowych wzorców odżywiania i aktywności fizycznej w środowiskach nauki, pracy, służby i wypoczynku; Realizator: MEN, MRPiPS, MON, MSWiA we współpracy z MZ, CIOP-PIB oraz JST 5) określanie warunków zabudowy miast, budowy dróg i mostów w sposób sprzyjający ruchowi pieszemu, rowerowemu i aktywności fizycznej, uwzględniając potrzeby osób niepełnosprawnych. Realizator: JST 1.2. Działania informacyjne i edukacyjne, w tym: 1) podejmowanie inicjatyw upowszechniających prawidłowe żywienie; Realizator: GIS, PIS, COI oraz podmioty wybrane w drodze konkursów ogłaszanych przez MZ 2) utworzenie i prowadzenie ogólnopolskiego centrum edukacji żywieniowej i zdrowego stylu życia, którego zadaniem będzie: a) upowszechnianie w społeczeństwie wiedzy na temat zasad zdrowego odżywiania i aktywności fizycznej, w tym przez stworzenie interaktywnej platformy internetowej, za pomocą której będą udzielane na bieżąco porady dotyczące zdrowego odżywiania i aktywności fizycznej, b) prowadzenie działalności informacyjno-edukacyjnej, w tym w mediach, działalności szkoleniowej bezpłatnej dla uczestników, a także działalności wydawniczej w zakresie powszechnej edukacji zdrowotnej; Realizator: IŻŻ na podstawie umowy zawartej z MZ na wniosek IŻŻ 3) wzbogacanie programów kształcenia przed- i podyplomowego kadr medycznych w zakresie prowadzenia edukacji zdrowotnej dotyczącej chorób zależnych od stylu życia; Realizator: MZ 4) promocja karmienia piersią, w tym: a) sprzyjanie powstawaniu lokalnych grup wspierających karmienie piersią oraz informowanie kobiet opuszczających oddziały położnicze o ich działalności, b) upowszechnianie w społeczeństwie wiedzy o zaletach karmienia piersią, c) promowanie inicjatyw dotyczących prawidłowego żywienia noworodka, d) prowadzenie kampanii upowszechniającej aktualną wiedzę w zakresie karmienia piersią, e) zapewnienie dostępności do profesjonalnej pomocy w zakresie rozwiązywania problemów laktacyjnych, f) dążenie do podnoszenia kompetencji personelu medycznego sprawującego opiekę nad matką i dzieckiem w zakresie wiedzy o laktacji, g) upowszechnienie wśród kadry medycznej zasad Międzynarodowego Kodeksu Marketingu Produktów Zastępujących Mleko Kobiece, h) gromadzenie i analiza danych dotyczących karmienia piersią; Realizator: MZ oraz podmioty wybrane w drodze konkursu ogłaszanego przez MZ 5) prowadzenie działań informacyjnych i edukacyjnych dotyczących suplementów diety; Realizator: GIS we współpracy z IŻŻ 6) promowanie inicjatyw dotyczących prawidłowego żywienia i podejmowania aktywności fizycznej wśród służb mundurowych. Realizator: podmioty wybrane w drodze konkursów ogłaszanych przez MON, MS i MSWiA 1.3. Promowanie kultury fizycznej przez: 1) działania promujące zdrowy styl życia; Realizator: MSiT ze środków FRKF 2) zapewnianie dostępności do obiektów sportowych i zajęć polegających na aktywności fizycznej; Realizator: JST 3) promowanie i poprawa bezpieczeństwa ruchu pieszego i rowerowego; Realizator: JST 4) realizowanie zadań z zakresu zwiększenia dostępności zajęć sportowych dla uczniów ze szczególnym uwzględnieniem gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej; Realizator: MSiT ze środków FZSdU 5) promowanie zwiększania liczby godzin pozalekcyjnych zajęć sportowych; Realizator: MEN 6) zwiększenie atrakcyjności zajęć wychowania fizycznego w szkole przez zróżnicowanie ich form. Realizator: MEN 1.4. Rozwój kompetencji osób uczestniczących w zadaniach na rzecz ograniczania występowania nadwagi i otyłości przez: 1) edukację pracowników ochrony zdrowia w zakresie zasad zdrowego odżywienia i aktywności fizycznej; Realizator: podmiot wybrany w drodze konkursu ogłaszanego przez MZ 2) doskonalenie zawodowe nauczycieli wychowania fizycznego oraz nauczycieli prowadzących zajęcia z zakresu edukacji zdrowotnej; Realizator: MEN 3) działania edukacyjne dla przedstawicieli administracji rządowej i przemysłu spożywczego - upowszechnianie wiedzy na temat korzyści zdrowotnych i gospodarczych związanych ze zmniejszeniem zawartości soli, cukru i stosowaniem poszczególnych rodzajów tłuszczów w produktach spożywczych; Realizator: MZ we współpracy z IŻŻ, na podstawie umowy zawartej na wniosek IŻŻ 4) działania edukacyjne dla pracodawców, kadry zakładów pracy, organizacji pracowniczych, specjalistów służby medycyny pracy w zakresie przygotowania i animacji programów promocji aktywności fizycznej i zdrowego odżywiania w zakładach pracy. Realizator: MZ, MRPiPS oraz IMP na podstawie umowy zawartej z MZ na wniosek IMP 2. Prowadzenie działań na rzecz zachowania właściwej masy ciała, w tym: 1) zapewnianie od 2017 r. dostępności do porad żywieniowo-dietetycznych dla kobiet w ciąży i rodziców dzieci w wieku 0-5 lat finansowanych ze środków publicznych oraz wzmocnienie roli położnych, pielęgniarek i higienistek szkolnych w działaniach profilaktycznych; Realizator: MZ we współpracy z NFZ (finansowanie w ramach środków, o których mowa w art. 48d ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych) 2) zapewnianie dostępności do świadczeń opieki zdrowotnej ukierunkowanych na wczesne wykrywanie problemów zdrowotnych wynikających z nieprawidłowego sposobu odżywiania oraz na zapobieganie powikłaniom zdrowotnym związanym z otyłością; Realizator: MZ we współpracy z NFZ 3) wsparcie rodzin z problemem otyłości: tworzenie zespołów terapeutycznych dla rodzin z dwiema lub więcej osobami z otyłością, zapewniających profesjonalną pomoc dietetyczną, psychologiczną i medyczną; Realizator: MZ we współpracy z NFZ 4) prowadzenie programów redukcji nadwagi i otyłości wśród służb mundurowych; Realizator: MON, MS i MSWiA 5) zadania związane z przeciwdziałaniem nadwadze i otyłości; Realizator: MSiT w ramach FRKF 6) tworzenie grup wsparcia dla osób z otyłością; Realizator: JST wybrane w drodze konkursu ogłaszanego przez MZ 7) upowszechnianie wytycznych leczenia osób z otyłością. Realizator: MZ we współpracy z właściwymi towarzystwami naukowymi 3. Badania, analizy i współpraca międzynarodowa. 3.1. Prowadzenie działalności naukowo-badawczej oraz współpracy międzynarodowej, w tym: 1) przeprowadzenie kompleksowych badań epidemiologicznych dotyczących sposobu żywienia i stanu odżywienia społeczeństwa polskiego ze szczególnym uwzględnieniem grup: małe dzieci, dzieci i młodzież w wieku szkolnym, kobiety ciężarne, osoby w podeszłym wieku, osoby przebywające w jednostkach całodobowego pobytu, wraz z identyfikacją czynników ryzyka zaburzeń odżywiania, oceną poziomu aktywności fizycznej, poziomu wiedzy żywieniowej oraz występowania nierówności w zdrowiu; Realizator: instytuty badawcze lub uczelnie wyższe wybrane w drodze konkursu ogłaszanego przez MZ 2) zlecenie kompleksowego badania sposobu żywienia i stanu odżywienia żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy z identyfikacją czynników ryzyka rozwoju otyłości, z oceną aktywności fizycznej, poziomu wiedzy żywieniowej oraz występowania nierówności w zdrowiu w 2017 r. oraz 2020 r.; Realizator: instytut badawczy lub uczelnia wyższa wybrana w drodze konkursu ogłaszanego przez MON 3) badanie preferencji konsumentów dotyczących wyboru produktów spożywczych (w tym suplementów diety) w zakresie realizacji zaleceń zdrowego żywienia w 2017 r. oraz 2020 r.; Realizator: instytut badawczy lub uczelnia wyższa wybrana w drodze konku