Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwościz dnia 17 października 2016 r.w sprawie sposobów ochrony jednostek organizacyjnych Służby Więziennej Spis treści Treść rozporządzenia Rozdział 1 - Przepisy wstępne Rozdział 2 - Formy organizacyjne ochrony jednostek organizacyjnych Służby Więziennej Rozdział 3 - Zadania funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej oraz przywięziennych zakładów pracy Rozdział 4 - Sposób postępowania z osobami osadzonymi w zakładach karnych i aresztach śledczych, w tym podczas ich konwojowania Rozdział 5 - Warunki wstępu na teren jednostek organizacyjnych Służby Więziennej osób niebędących funkcjonariuszami lub pracownikami Służby Więziennej albo pracownikami przywięziennych zakładów pracy Rozdział 6 - Przepisy przejściowe i końcowe Treść rozporządzenia Na podstawie art. 249 § 3 pkt 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. poz. 557, z późn. zm.1)Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 1997 r. poz. 1083, z 1999 r. poz. 931, z 2000 r. poz. 701 i 1268, z 2001 r. poz. 1071 i 1194, z 2002 r. poz. 676 i 1679, z 2003 r. poz. 1061, 1380 i 1750, z 2004 r. poz. 889, 2135, 2405, 2426 i 2703, z 2005 r. poz. 1363 i 1479, z 2006 r. poz. 708 i 1648, z 2007 r. poz. 849, z 2008 r. poz. 620 i 1344, z 2009 r. poz. 39, 119, 504, 817, 911, 963, 1475, 1540 i 1589, z 2010 r. poz. 191, 227, 842 i 1228, z 2011 r. poz. 201, 202, 654, 734, 1092, 1280 i 1431, z 2012 r. poz. 908, z 2013 r. poz. 628 i 1247, z 2014 r. poz. 287, 619 i 1707, z 2015 r. poz. 21, 396, 431, 541, 1269 i 1573 oraz z 2016 r. poz. 428 i 437.) zarządza się, co następuje: Rozdział 1 Przepisy wstępne § 1. Rozporządzenie określa sposoby ochrony jednostek organizacyjnych Służby Więziennej oraz osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych, w tym: 1) formy organizacyjne ochrony jednostek organizacyjnych Służby Więziennej; 2) zadania funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej oraz przywięziennych zakładów pracy; 3) sposób postępowania z osobami osadzonymi w zakładach karnych i aresztach śledczych, w tym podczas ich konwojowania; 4) warunki wstępu na teren jednostek organizacyjnych Służby Więziennej osób niebędących funkcjonariuszami lub pracownikami Służby Więziennej albo pracownikami przywięziennych zakładów pracy. § 2. Użyte w rozporządzeniu określenia oznaczają: 1) Centralny Zarząd - Centralny Zarząd Służby Więziennej; 2) dowódca zmiany - funkcjonariusza kierującego zmianą, jego zastępcę albo funkcjonariusza kierującego zmianą w wyodrębnionym oddziale; 3) dozorowanie - ochranianie osadzonego na terenie jednostki organizacyjnej; 4) dyrektor - dyrektora zakładu karnego lub aresztu śledczego albo jego zastępcę; 5) Dyrektor Generalny - Dyrektora Generalnego Służby Więziennej albo jego zastępcę; 6) dyrektor okręgowy - dyrektora okręgowego Służby Więziennej albo jego zastępcę; 7) funkcjonariusz - funkcjonariusza Służby Więziennej; 8) jednostka organizacyjna - jednostkę organizacyjną Służby Więziennej, o której mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2016 r. poz. 713, 904, 960 i 1250); 9) kierownik jednostki organizacyjnej - odpowiednio Dyrektora Generalnego, dyrektora okręgowego, komendanta ośrodka albo dyrektora; 10) klucze - klucze lub nośniki informacji w postaci kart elektronicznych umożliwiających identyfikację ich użytkowników lub haseł służących do otwierania bram, drzwi lub krat; 11) kodeks - ustawę z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy; 12) konwojent - funkcjonariusza i pracownika realizujących konwojowanie; 13) konwojowanie - konwój w rozumieniu art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej (Dz. U. poz. 628 i 1165, z 2014 r. poz. 24 i 1199 oraz z 2016 r. poz. 904); 14) komendant ośrodka - Komendanta Centralnego Ośrodka Szkolenia Służby Więziennej, komendanta ośrodka szkolenia lub ośrodka doskonalenia kadr Służby Więziennej i ich zastępców; 15) oddział mieszkalny - wyodrębniony organizacyjnie zespół cel mieszkalnych dla osadzonych i pomieszczeń niezbędnych do jego funkcjonowania; 16) okręgowy inspektorat - okręgowy inspektorat Służby Więziennej; 17) osadzony - skazanego, tymczasowo aresztowanego, ukaranego lub osobę, wobec której zastosowany został środek przymusu skutkujący pozbawieniem wolności; 18) osadzony niebezpieczny - osadzonego zakwalifikowanego jako stwarzającego poważne zagrożenie społeczne albo poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa zakładu; 19) ośrodek szkolenia - Centralny Ośrodek Szkolenia Służby Więziennej, ośrodek szkolenia lub ośrodek doskonalenia kadr Służby Więziennej; 20) pojazd konwojowy - pojazd wykorzystywany do konwojowania; 21) pora dzienna - okres od rozpoczęcia apelu porannego do zakończenia apelu wieczornego; 22) pora nocna - okres od zakończenia apelu wieczornego do rozpoczęcia apelu porannego; 23) pracownik - pracownika Służby Więziennej lub przywięziennego zakładu pracy; 24) przedmioty niedozwolone - przedmioty, które mogą utrudniać prawidłowy tok postępowania karnego lub realizację ustalonego porządku w jednostce organizacyjnej, w tym przedmioty niebezpieczne, które mogą stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa jednostki organizacyjnej lub osób; 25) siły wsparcia - funkcjonariuszy Grup Interwencyjnych Służby Więziennej lub jednostek organizacyjnych udzielających pomocy w razie zagrożenia lub naruszenia bezpieczeństwa danej jednostki; 26) stanowisko - stałą lub okresową funkcję pełnioną w związku z ochroną jednostki organizacyjnej lub konwoju; 27) teren jednostki organizacyjnej - teren jednostki organizacyjnej podlegający ochronie; 28) zakład - zakład karny lub areszt śledczy wraz z podległymi mu wyodrębnionymi oddziałami i oddziałami tymczasowego zakwaterowania skazanych. Rozdział 2 Formy organizacyjne ochrony jednostek organizacyjnych Służby Więziennej § 3. 1. Ochronę jednostki organizacyjnej wykonują funkcjonariusze i pracownicy, realizując ustalony sposób ochrony, stosując przedsięwzięcia ochronne, czynności profilaktyczne oraz działania ochronne. 2. Funkcjonariusze i pracownicy wykonują swoje obowiązki zgodnie z instrukcjami stanowiskowymi lub zakresem czynności. 3. W instrukcji stanowiskowej uwzględnia się w szczególności: 1) opis stanowiska z podaniem jego rodzaju, miejsca i czasu pełnienia służby, a w przypadku stanowiska uzbrojonego - również pola obserwacji; 2) rodzaj uzbrojenia i wyposażenia; 3) zakres czynności; 4) zadania z zakresu ochrony przeciwpożarowej. § 4. Sposoby ochrony jednostek organizacyjnych różnicuje się w zależności od typu zakładu. Zróżnicowanie uzyskuje się w szczególności przez zakres, ilość i rodzaj stosowanych przedsięwzięć ochronnych oraz zabezpieczeń techniczno-ochronnych, a także rodzaj i liczbę stanowisk. § 5. 1. W zakładach karnych typu zamkniętego i w aresztach śledczych stosuje się w szczególności następujące elementy: 1) teren jednostki organizacyjnej jest ograniczony przez ogrodzenie ochronne składające się z linii zewnętrznej wykonanej z materiału pełnego oraz linii wewnętrznej, a także usytuowanego między nimi pasa ochronnego; 2) wzdłuż linii ogrodzenia zewnętrznego mogą być wyznaczane stanowiska uzbrojone; 3) okna budynków i budowli, w których stale lub czasowo przebywają osadzeni, są wyposażone w kraty lub spełniające ich funkcje inne zabezpieczenia techniczno-ochronne; 4) drzwi i kraty wejściowe do budynków i oddziałów mieszkalnych oraz wejścia do budowli lub przejścia na terenie jednostki organizacyjnej są otwierane tylko na czas niezbędny. 2. W przypadku gdy warunki architektoniczne uniemożliwiają stosowanie wymogów dotyczących usytuowania linii wewnętrznej i pasa ochronnego, dyrektor może ustalić odstępstwo w tym zakresie, które określi w instrukcji ochronnej. § 6. 1. W zakładach karnych typu półotwartego stosuje się w szczególności następujące elementy: 1) teren jednostki organizacyjnej jest ograniczony co najmniej jedną linią ogrodzenia ochronnego; 2) okna budynków, w których stale przebywają osadzeni, wyposaża się w zabezpieczenia techniczno-ochronne; 3) drzwi i kraty wejściowe do budynków i oddziałów mieszkalnych oraz wejścia do budowli lub przejścia na terenie zakładu, z zastrzeżeniem ust. 2, są otwierane tylko na czas niezbędny. 2. Dyrektor może podjąć decyzję o otwarciu w porze dziennej drzwi, krat, wejść i przejść, o których mowa w ust. 1 pkt 3, określając godziny ich otwarcia. § 7. 1. W zakładach karnych typu otwartego stosuje się w szczególności następujące elementy: 1) teren jednostki organizacyjnej jest ograniczony co najmniej jedną linią ogrodzenia ochronnego; 2) okna budynków mogą być wyposażone w zabezpieczenia techniczno-ochronne; 3) budynek i oddziały mieszkalne pozostają otwarte w porze dziennej. 2. Dyrektor może podjąć decyzję o otwarciu oddziału w porze nocnej. § 8. W budynkach lub budowlach, w których ze względów technologicznych może wystąpić zagrożenie zdrowia lub życia osadzonych, dyrektor może odstąpić od wymogów, o których mowa odpowiednio w § 5 ust. 1 pkt 4 lub w § 6 ust. 1 pkt 3, iustalić inny sposób zabezpieczenia ochronnego. § 9. Sposób ochrony Centralnego Zarządu, okręgowych inspektoratów i ośrodków szkolenia określa kierownik tej jednostki organizacyjnej. § 10. 1. Jeżeli w zakładzie zorganizowano w wydzielonym rejonie oddział zakładu karnego określonego typu lub oddział aresztu śledczego, w oddziale tym i w ochronie wydzielonego rejonu stosuje się sposób ochrony określony odpowiednio w § 5-7. 2. W zakładzie, w którym nie można wydzielić rejonu, o którym mowa w ust. 1, ochronę i ogrodzenie ochronne zakładu dostosowuje się do osadzonych, wobec których stosuje się największy stopień zabezpieczenia. § 11. W celu ustalenia odpowiedniego sposobu ochrony przeprowadza się rozpoznanie. § 12. 1. Do zarządzenia przeprowadzenia rozpoznania jednostki organizacyjnej oraz innych miejsc przebywania osadzonych są właściwi: 1) Dyrektor Generalny w przypadku tworzenia: a) jednostki organizacyjnej, b) oddziału dla osadzonych niebezpiecznych; 2) dyrektor okręgowy w przypadku: a) przejmowania nowych budynków zakwaterowania osadzonych, b) przejmowania do użytku wyremontowanych budynków zakwaterowania osadzonych w przypadku zmiany sposobu ich użytkowania, c) zmiany typu podległego zakładu oraz możliwości umieszczania osadzonych zakwalifikowanych jako wymagających osadzenia w areszcie śledczym lub zakładzie karnym typu zamkniętego w warunkach zapewniających ochronę społeczeństwa i bezpieczeństwo aresztu lub zakładu oraz osadzonych niebezpiecznych; 3) dyrektor - w przypadku organizowania miejsc zatrudnienia osadzonych poza terenem zakładu. 2. Dyrektor może zarządzić przeprowadzenie rozpoznania miejsc czasowego przebywania osadzonych poza terenem zakładu. 3. Osoby, o których mowa w ust. 1, powołują komisję, która dokona rozpoznania. 4. Z przeprowadzonego rozpoznania sporządza się protokół zatwierdzany zgodnie z właściwością przez osoby, o których mowa w ust. 1. 5. Na podstawie rozpoznania ustala się w szczególności: 1) potrzeby w zakresie wyposażenia jednostki organizacyjnej w zabezpieczenia techniczno-ochronne; 2) liczbę oraz rodzaj stanowisk; 3) rozmieszczenie stanowisk oraz pomieszczeń ochronnych zapewniających bezpieczne funkcjonowanie jednostki organizacyjnej; 4) liczbę etatów w dziale ochrony; 5) uzbrojenie i środki ochrony dla funkcjonariuszy; 6) stan etatowy psów służbowych i specjalnych; 7) sposób zabezpieczenia pod względem przeciwpożarowym. 6. Ustalenia dokonane w trakcie rozpoznania uwzględnia się przy tworzeniu instrukcji, o której mowa w § 13 ust. 1. § 13. 1. Na podstawie przeprowadzonego rozpoznania opracowuje się instrukcję ochronną jednostki organizacyjnej. 2. Instrukcja ochronna składa się z: 1) zestawienia stanowisk; 2) procedur działań ochronnych i alarmowania; 3) wykazu i opisu odstępstw od sposobu ochrony; 4) planu sytuacyjnego. 3. Do instrukcji ochronnej dołącza się dokumenty określające system współdziałania sił wsparcia. 4. Instrukcję ochronną sporządza się w jednym egzemplarzu, który pozostaje do dyspozycji dowódcy zmiany. Kopię dokumentów, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 4, przesyła się właściwemu dyrektorowi okręgowemu oraz dyrektorowi Biura Ochrony i Spraw Obronnych Centralnego Zarządu. 5. Jeżeli w skład zakładu wchodzi wyodrębniony oddział zewnętrzny lub oddział tymczasowego zakwaterowania osadzonych, opracowuje się odrębną instrukcję ochronną dla tego oddziału. 6. Kopię instrukcji ochronnej, o której mowa w ust. 5, przechowuje dowódca zmiany zakładu, w którego skład wchodzi wyodrębniony oddział zewnętrzny lub oddział tymczasowego zakwaterowania osadzonych. § 14. W opisie procedur podejmowania działań ochronnych i alarmowania określa się w szczególności: 1) obowiązki kierującego działaniami ochronnymi; 2) organizację grup interwencyjnych: uderzeniowej, odwodowej, transportowej, ratowniczej, przeciwpożarowej i medycznej, ich wyposażenie i zasady porozumiewania się; 3) miejsca oraz pomieszczenia odizolowania i rozmieszczenia osadzonych; 4) sposób wykorzystania sił wsparcia; 5) procedurę alarmowania wraz z wykazem teleadresowym, określającą funkcjonariuszy upoważnionych do zarządzenia alarmu oraz sposób, zasady i środki alarmowania. § 15. W planie sytuacyjnym zawiera się graficzne przedstawienie, za pomocą znaków umownych, w szczególności: 1) budynków i budowli, ciągów komunikacyjnych i dróg ewakuacyjnych; 2) usytuowania wartowni, magazynu uzbrojenia, wieżyczek, pomieszczenia na sprzęt przeciwpożarowy, ujęć wody znajdujących się na zewnątrz budynków a także głównych wyłączników prądu i gazu. § 16. 1. W zakładzie karnym typu zamkniętego zmiana liczy co najmniej trzech funkcjonariuszy, a w zakładzie karnym typu półotwartego i otwartego - co najmniej dwóch funkcjonariuszy. 2. Dla każdej zmiany ustala się rezerwę składu zmiany. 3. W oddziale tymczasowego zakwaterowania skazanych służbę może pełnić jeden funkcjonariusz. 4. Funkcjonariusze i pracownicy, którzy pełnią służbę na stanowiskach niewchodzących w skład działu ochrony, w zakresie sposobu wykonywanych zadań ochronnych podlegają dowódcy zmiany. § 17. 1. Dyrektor w zakładzie dla kobiet oraz w zakładzie typu otwartego, a także w wyodrębnionym oddziale zewnętrznym i oddziale tymczasowego zakwaterowania skazanych może podjąć decyzję o odstępstwie od zasady określonej w § 16 ust. 2. 2. Kierownik jednostki organizacyjnej może doraźnie zmienić liczbę stanowisk, a także liczbę funkcjonariuszy pełniących na nich służbę. § 18. 1. Po nieprzerwanym pełnieniu służby przez 4 godziny na terenie jednostki organizacyjnej na stanowisku uzbrojonym lub patrolowym funkcjonariuszowi zmienia się miejsce pełnienia służby, o ile nie stwarza to zagrożenia dla bezpieczeństwa jednostki. 2. Po nieprzerwanym pełnieniu służby przez 2 godziny na stanowisku monitorowego funkcjonariuszowi zmienia się miejsce pełnienia służby, o ile nie stwarza to zagrożenia dla bezpieczeństwa jednostki. § 19. 1. Funkcjonariuszy i pracowników, w zależności od potrzeb, wyposaża się w środki łączności alarmowania. 2. Funkcjonariusza pełniącego służbę można wyposażyć w środki przymusu bezpośredniego. 3. Jeżeli funkcjonariusz jest wyposażony w środki przymusu bezpośredniego w postaci chemicznych środków obezwładniających i pocisków niepenetracyjnych, może on posiadać na terenie jednostki organizacyjnej broń palną umożliwiającą użycie lub wykorzystanie tych środków. § 20. 1. Funkcjonariusze wyposażeni w broń palną mogą pełnić służbę w szczególności: 1) na wieżyczce ochronnej; 2) na wyznaczonym odcinku ogrodzenia ochronnego lub pasa ochronnego; 3) przy wejściu do jednostki organizacyjnej, w porze nocnej; 4) w wartowni; 5) w czasie konwojowania. 2. W szczególnie uzasadnionych przypadkach dyrektor może zezwolić na przebywanie na terenie jednostki organizacyjnej innych osób i funkcjonariuszy posiadających broń palną. § 21. 1. W przypadku nieobecności dyrektora w zakładzie jego uprawnienia i obowiązki w zakresie ochrony zakładu i realizacji ustalonego porządku wewnętrznego przejmuje pełniący służbę dowódca zmiany. 2. Obowiązki dyrektora w zakresie ochrony w wyodrębnionym oddziale wykonuje kierownik tego oddziału. § 22. Przedsięwzięcia ochronne polegają w szczególności na: 1) wyznaczaniu stanowisk oraz ustaleniu liczby funkcjonariuszy i pracowników wykonujących zadania ochronne; 2) organizacji ruchu w jednostce organizacyjnej; 3) otwieraniu i zamykaniu wejść oraz przejść; 4) określonym postępowaniu z kluczami; 5) określaniu sposobu użytkowania przedmiotów niedozwolonych; 6) przeprowadzaniu apeli, kontroli, inspekcji i przeglądów; 7) określeniu zasad wstępu funkcjonariuszy i pracowników do jednostki organizacyjnej; 8) stosowaniu: a) zabezpieczeń techniczno-ochronnych, b) psów, c) uzbrojenia. § 23. 1. W porze nocnej w zakładzie karnym typu zamkniętego: 1) wejście do zakładu otwiera na polecenie dowódcy zmiany nieuzbrojony funkcjonariusz wyposażony w kamizelkę kuloodporną, ubezpieczany przez funkcjonariusza uzbrojonego w broń palną; 2) funkcjonariusz ubezpieczający zajmuje miejsce uniemożliwiające dokonanie na niego napaści przez osoby wchodzące do zakładu; 3) zasad określonych w pkt 1 i 2 można nie stosować w odniesieniu do funkcjonariuszy pełniących służbę w systemie wielozmianowym, przybywających do jednostki lub ją opuszczających. 2. W jednostce organizacyjnej innej niż wymieniona w ust. 1 sposób otwierania wejścia w porze dziennej i nocnej określa kierownik jednostki organizacyjnej. § 24. 1. W porze nocnej celę lub inne pomieszczenie, gdzie przebywają osadzeni, otwiera, na polecenie dowódcy zmiany, funkcjonariusz ubezpieczany przez innego funkcjonariusza. 2. Funkcjonariusz ubezpieczający zajmuje miejsce uniemożliwiające dokonanie na niego bezpośredniej napaści przez osadzonych. 3. W przypadku wykonywania czynności, o których mowa w ust. 1 i 2, przedsięwzięcia określone w § 105 ust. 2 pkt 2-4 stosuje się odpowiednio. 4. W przypadku zagrożenia życia osadzonego funkcjonariusz może podjąć decyzję o samodzielnym otwarciu celi w porze nocnej, z zachowaniem zasad bezpieczeństwa osobistego, po uprzednim poinformowaniu dowódcy zmiany. 5. W zakładzie karnym typu półotwartego i otwartego dyrektor może ustalić odstępstwo od wymogów, o których mowa w ust. 1 i 2. § 25. 1. Klucze używane w jednostce organizacyjnej dzielą się na: 1) klucze specjalne - klucze do bram, drzwi i krat wejściowych do budynków zakwaterowania osadzonych, cel, magazynu uzbrojenia oraz innych drzwi i krat spełniających funkcje ochronne, które użytkuje się zgodnie z następującymi zasadami: a) klucze specjalne powinny być zróżnicowane, ocechowane i ewidencjonowane; jeden klucz specjalny nie może umożliwiać otwarcia drzwi i krat wejściowych do budynków i oddziałów mieszkalnych oraz drzwi i krat przejściowych w ciągach komunikacyjnych, z zastrzeżeniem lit. b, b) karta elektroniczna może umożliwiać otwarcie drzwi i krat wejściowych do budynków i oddziałów mieszkalnych oraz drzwi i krat przejściowych w ciągach komunikacyjnych tylko w zakresie niezbędnym do realizacji czynności służbowych wykonywanych przez jej użytkownika, c) klucze znajdujące się na wyposażeniu stanowisk całodobowych przekazuje się funkcjonariuszowi przejmującemu służbę na tym stanowisku, d) pozostałe klucze specjalne wydaje się użytkownikom za pokwitowaniem, na podstawie książki rozkładu służby lub wykazu użytkowników, e) kluczy specjalnych nie wolno pozostawiać w miejscu dostępnym dla innych osób, f) kierownik jednostki organizacyjnej ustala klucze specjalne, sposób ich ocechowania oraz zasady ich przekazywania innym osobom, a w przypadku kart elektronicznych określa zasady ich ewidencjonowania, użytkowania i przechowywania, g) klucze specjalne niebędące w użytkowaniu są przechowywane w wartowni, h) klucze specjalne rezerwowe, w ilości zapewniającej otwarcie wszystkich przejść i pomieszczeń, przechowuje się w podręcznym magazynie uzbrojenia dowódcy zmiany, i) z kluczy, o których mowa w lit. h, wyłącza się klucz rezerwowy do podręcznego magazynu uzbrojenia dowódcy zmiany, który przechowuje się odpowiednio zabezpieczony w wartowni, j) w zakładach karnych typu zamknięteg