Rozporządzenie Ministra Energiiz dnia 23 listopada 2016 r.w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących prowadzenia ruchu podziemnych zakładów górniczych 1)Minister Energii kieruje działem administracji rządowej - energia, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Energii (Dz. U. poz. 2087). Spis treści Treść rozporządzenia Dział I - Przepisy ogólne Dział II - Bezpieczeństwo i higiena pracy oraz bezpieczeństwo pożarowe Rozdział 1 - Wymagania ogólne Rozdział 2 - Roboty wiertnicze Rozdział 3 - Szyby i szybiki Rozdział 4 - Wyrobiska korytarzowe Rozdział 5 - Systemy wybierania Rozdział 6 - Obudowa wyrobisk Rozdział 7 - Podsadzanie wyrobisk i wykorzystanie odpadów w podziemnych wyrobiskach górniczych Dział III - Przewietrzanie Rozdział 1 - Wymagania ogólne Rozdział 2 - Przewietrzanie za pomocą wentylatorów głównych Rozdział 3 - Przewietrzanie za pomocą lutniociągów, pomocniczych urządzeń wentylacyjnych lub przez dyfuzję Dział IV - Warunki pracy i ochrona zdrowia Rozdział 1 - Wymagania ogólne Rozdział 2 - Ochrona pracowników przed pyłami szkodliwymi dla zdrowia Rozdział 3 - Pomieszczenia i urządzenia higieniczno-sanitarne Dział V - Zagrożenia występujące w ruchu zakładu górniczego Rozdział 1 - Wymagania ogólne Rozdział 2 - Zagrożenie tąpaniami Rozdział 3 - Zagrożenie metanowe Rozdział 4 - Zagrożenie wyrzutami gazów i skał Rozdział 5 - Zagrożenie wybuchem pyłu węglowego Rozdział 6 - Zagrożenie klimatyczne Rozdział 7 - Zagrożenie wodne Rozdział 8 - Zagrożenie radiacyjne naturalnymi substancjami promieniotwórczymi Rozdział 9 - Zagrożenie pożarowe Dział VI - Maszyny, urządzenia i instalacje oraz obiekty budowlane zakładu górniczego Rozdział 1 - Wymagania ogólne Rozdział 2 - Obudowy zmechanizowane i maszyny urabiające Rozdział 3 - Urządzenia i układy głównego odwadniania Rozdział 4 - Transport pionowy oraz transport w wyrobiskach o nachyleniu większym niż 45° Rozdział 5 - Transport w wyrobiskach poziomych oraz pochyłych o nachyleniu nie większym niż 45° Rozdział 6 - Maszyny, urządzenia i instalacje Rozdział 7 - Obiekty budowlane zakładu górniczego Rozdział 8 - Źródła promieniowania jonizującego Dział VII - Gospodarka złożami kopalin w procesie ich wydobywania, geologia i miernictwo górnicze Dział VIII - Ochrona środowiska Dział IX - Przepisy przejściowe i końcowe Załącznik nr 1 - Rodzaje, zakres i wzory dokumentacji prowadzenia ruchu zakładu górniczego Załącznik nr 2 - Dokument bezpieczeństwa Załącznik nr 3 - Zwalczanie zagrożeń Załącznik nr 4 - Instalowanie, eksploatacja oraz kontrola maszyn, urządzeń i instalacji Treść rozporządzenia 2)Niniejsze rozporządzenie dokonuje w zakresie swojej regulacji wdrożenia dyrektywy Rady 92/104/EWG z dnia 3 grudnia 1992 r. w sprawie minimalnych wymagań w zakresie poprawy bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników odkrywkowego i podziemnego przemysłu wydobywczego (dwunasta dyrektywa szczegółowa w rozumieniu art. 16 ust. 1 dyrektywy 89/391/EWG) (Dz. Urz. WE L 404 z 31.12.1992, str. 10, z późn. zm. - Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 2, str. 134). 3)Niniejsze rozporządzenie zostało notyfikowane Komisji Europejskiej w dniu 27 września 2015 r. pod numerem 2015/550/PL, zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych (Dz. U. poz. 2039 oraz z 2004 r. poz. 597). Na podstawie art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2016 r. poz. 1131 i 1991 oraz z 2017 r. poz. 60, 202 i 1089) zarządza się, co następuje: Dział I Przepisy ogólne § 1. Rozporządzenie określa szczegółowe wymagania dotyczące prowadzenia ruchu podziemnych zakładów górniczych, zwanych dalej „zakładami górniczymi”, w zakresie: 1) bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym oceniania i dokumentowania ryzyka zawodowego oraz stosowania niezbędnych rozwiązań zmniejszających to ryzyko; 2) bezpieczeństwa pożarowego; 3) gospodarki złożami kopalin w procesie ich wydobywania; 4) przygotowania wydobytych kopalin do sprzedaży; 5) ochrony środowiska; 6) podstawowych obiektów, maszyn i urządzeń zakładu górniczego; 7) obiektów zakładu górniczego stanowiących ściany prowadzone w warunkach specjalnych oraz obiektów zakładu górniczego stanowiących oddziały eksploatujące partie złóż rud miedzi w warunkach specjalnych; 8) przypadków, w których przedsiębiorca jest obowiązany posiadać dowód sprawdzenia rozwiązań technicznych przez rzeczoznawcę do spraw ruchu zakładu górniczego. § 2. Przepisy rozporządzenia stosuje się odpowiednio do: 1) wykonywania robót geologicznych metodą podziemną; 2) działalności, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze, zwanej dalej „ustawą”. § 3. ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o dokumentacji techniczno-ruchowej należy przez to rozumieć dokumentację techniczno-ruchową wyrobu oraz instrukcje eksploatacyjne, a także instrukcje wymienione w przepisach określających zasadnicze wymagania dla wyrobów podlegających ocenie zgodności. Dział II Bezpieczeństwo i higiena pracy oraz bezpieczeństwo pożarowe Rozdział 1 Wymagania ogólne § 4. 1. Dokumentacja prowadzenia ruchu zakładu górniczego jest sporządzana, uzupełniana i aktualizowana w tym zakładzie. 2. W zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny rodzaje dokumentacji, o której mowa w ust. 1, jej zakres i wzory określa załącznik nr 1 do rozporządzenia. 3. W zakładach górniczych innych niż wymienione w ust. 2, dokumentację, o której mowa w ust. 1, prowadzi się według zasad określonych przez kierownika ruchu zakładu górniczego, który określa jej zakres i wzory stosując odpowiednio przepisy załącznika nr 1 do rozporządzenia, z uwzględnieniem specyfiki prowadzonych robót górniczych. 4. Rodzaje, zakres i wzory dokumentacji prowadzenia ruchu zakładu górniczego w związku z przechowywaniem i używaniem środków strzałowych określają przepisy wydane na podstawie art. 120 ust. 2 ustawy. 5. Dopuszcza się sporządzanie, uzupełnianie i aktualizowanie dokumentacji, o której mowa w ust. 1, z wykorzystaniem elektronicznych metod przetwarzania informacji, za zgodą kierownika ruchu zakładu górniczego i na zasadach określonych przez kierownika ruchu zakładu górniczego. § 5. 1. analizy i badania niezbędne dla bezpiecznego prowadzenia ruchu zakładu górniczego, w tym dla oceniania i dokumentowania ryzyka zawodowego oraz stosowania niezbędnych rozwiązań zmniejszających to ryzyko, są przeprowadzane przez przedsiębiorcę. 2. Sposób zwalczania zagrożeń występujących w ruchu zakładu górniczego określa załącznik nr 3 do rozporządzenia. § 6. 1. Przed rozpoczęciem prac przedsiębiorca sporządza dla zakładu górniczego dokument bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników, zwany dalej „dokumentem bezpieczeństwa”. 2. zakres dokumentu bezpieczeństwa określa załącznik nr 2 do rozporządzenia. 3. Dokument bezpieczeństwa jest: 1) dostępny w zakładzie górniczym; 2) aktualizowany każdorazowo w przypadku zmiany, rozbudowy lub przebudowy miejsca lub stanowiska pracy, powodującej zmianę warunków pracy. 4. Kierownik ruchu zakładu górniczego zapoznaje pracowników zakładu górniczego oraz pracowników podmiotów, o których mowa w art. 121 ust. 1 ustawy, z dokumentem bezpieczeństwa lub jego częścią właściwą dla danej grupy pracowników, w szczególności z oceną ryzyka zawodowego oraz stosowania niezbędnych rozwiązań zmniejszających to ryzyko. 5. zapoznanie się z dokumentem bezpieczeństwa lub jego częścią pracownik potwierdza na piśmie. § 7. 1. Ruch zakładu górniczego jest organizowany i prowadzony przez kierownika ruchu zakładu górniczego, który w szczególności: 1) ustala zakresy działania poszczególnych działów ruchu zakładu górniczego oraz służb specjalistycznych zakładu górniczego; 2) dokonuje właściwego oraz zgodnego z przeznaczeniem doboru maszyn, urządzeń, materiałów, środków i substancji chemicznych, wyrobów z tworzyw sztucznych oraz środków strzałowych i sprzętu strzałowego w sposób uniemożliwiający powstanie zagrożenia dla bezpieczeństwa i zdrowia osób oraz środowiska. 2. W zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, określa się w szczególności sposób: 1) koordynacji prac wykonywanych przez poszczególne działy ruchu zakładu górniczego i służby specjalistyczne oraz prac wykonywanych przez podmioty, o których mowa w art. 121 ust. 1 ustawy; 2) wykonywania nadzoru nad pracami, o których mowa w pkt 1; 3) używania maszyn i urządzeń w zakładzie górniczym. § 8. Kierownik ruchu zakładu górniczego może wykonywać swoje obowiązki przy pomocy podległych mu osób kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego. § 9. 1. W zakładzie górniczym organizuje się służbę dyspozytorską ruchu zakładu górniczego, wyposażoną w odpowiednie środki techniczne, która na bieżąco kontroluje ruch tego zakładu górniczego i stan bezpieczeństwa pracy. 2. W skład służby dyspozytorskiej ruchu zakładu górniczego wchodzą dyspozytorzy ruchu zakładu górniczego posiadający stwierdzone kwalifikacje osoby wyższego dozoru ruchu w specjalności górniczej. 3. Organizacja i zakres działania służby dyspozytorskiej ruchu zakładu górniczego jest ustalana przez kierownika ruchu zakładu górniczego. 4. Wymogu posiadania stwierdzonych kwalifikacji, o których mowa w ust. 2, nie stosuje się do dyspozytorów ruchu w podmiotach wykonujących działalność, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy. 5. łączenie funkcji dyspozytora ruchu zakładu górniczego z funkcją osoby kierownictwa lub wyższego dozoru ruchu zakładu górniczego jest możliwe w dni wolne od pracy w zakładach górniczych całkowicie likwidowanych. § 10. 1. Dla osób kierownictwa i dozoru ruchu sporządza się zakresy czynności, szczegółowo określające ich obowiązki, uprawnienia i zakres odpowiedzialności. 2. zakresy czynności, o których mowa w ust. 1, są zatwierdzane przez: 1) przedsiębiorcę - dla kierownika ruchu zakładu górniczego; 2) kierownika ruchu zakładu górniczego - dla podległych mu osób kierownictwa i dozoru ruchu. 3. Osoba, której doręczono zakres czynności, potwierdza pisemnie jego odbiór. § 11. 1. Osoby kierownictwa lub dozoru ruchu zakładu górniczego odpowiedzialne za: 1) ustalanie składów zespołów pracowniczych pod względem ich liczebności i kwalifikacji pracowników, 2) wyznaczanie przodowych zespołów, o których mowa w pkt 1 - są wyznaczane przez kierownika ruchu zakładu górniczego. 2. Przodowym zespołu pracowniczego, wykonującego pracę w wyrobiskach lub w miejscach znacznie oddalonych od innych miejsc wykonywania pracy, może być wyłącznie pracownik posiadający umiejętności i doświadczenie niezbędne do wykonania tej pracy. 3. Do wykonywania pracy w wyrobiskach lub miejscach, o których mowa w ust. 2, wyznacza się osobę, która posiada doświadczenie w wykonywaniu powierzonych czynności. Wyznaczona osoba utrzymuje łączność ze służbą dyspozytorską ruchu zakładu górniczego, zgodnie z ustaleniami określonymi przez kierownika ruchu zakładu górniczego. § 12. 1. Rozkład pracy oraz dyżurów osób kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego ustala się w sposób zapewniający prowadzenie ruchu zakładu górniczego pod nadzorem niezbędnej liczby osób kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego posiadających odpowiednie specjalności techniczne. 2. Niezależnie od obecności dyspozytora ruchu zakładu górniczego, w zakładzie górniczym zapewnia się obecność osoby kierownictwa lub wyższego dozoru ruchu zakładu górniczego w specjalności górniczej, która sprawuje nadzór nad prowadzeniem ruchu zakładu górniczego na danej zmianie. 3. Osoba, o której mowa w ust. 2, jest wyznaczana pisemnie przez kierownika ruchu zakładu górniczego dla zmiany, w tym w dni wolne od pracy na zmianach obłożonych do wydobycia. 4. Dla zmiany, także w dni wolne od pracy, określa się dyżury kierownika ruchu zakładu górniczego lub jego zastępców, także wtedy, gdy przebywają poza zakładem górniczym, którzy będą mogli stawić się niezwłocznie w zakładzie górniczym. 5. O miejscu pobytu osób, o których mowa w ust. 2, powiadamia się dyspozytora ruchu zakładu górniczego. § 13. Stan wyrobisk oraz obiektów i urządzeń zakładu górniczego w dni wolne od pracy kontroluje się w sposób określony przez kierownika ruchu zakładu górniczego. § 14. 1. Regulaminy, technologie i instrukcje sporządzane na podstawie przepisów rozporządzenia oraz innych przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy są udostępniane pracownikom w sposób określony przez kierownika ruchu zakładu górniczego. 2. Miejsca lub stanowiska pracy w ruchu zakładu górniczego, dla których opracowuje się instrukcje bezpiecznego wykonywania pracy, są określane przez kierownika ruchu zakładu górniczego. Opracowane instrukcje są konsultowane z pracownikami lub ich reprezentantami i zatwierdzane przez kierownika ruchu zakładu górniczego. 3. Pracownicy są zapoznawani z treścią dokumentów, o których mowa w ust. 1 i 2, oraz wykonują pracę zgodnie z jej ustaleniami. 4. instrukcje, o których mowa w ust. 1 i 2, są sformułowane w sposób zrozumiały dla wszystkich pracowników, których dotyczą. 5. instrukcje, o których mowa w ust. 1 i 2, uzupełnia się o informacje o stosowaniu sprzętu ratunkowego oraz o zakresie działań podejmowanych w przypadku zagrożenia na stanowisku pracy. § 15. 1. Szczegółowy podział obowiązków między osobami kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego oraz podmiotu, o którym mowa w art. 121 ust. 1 ustawy, jest określany pisemnie przez kierownika ruchu zakładu górniczego przed przystąpieniem do wykonywania pracy w ruchu zakładu górniczego przez ten podmiot, w sposób zapewniający bezpieczne warunki pracy i koordynację prac. 2. Określając obowiązki, o których mowa w ust. 1, uwzględnia się w szczególności: 1) zasady współpracy między osobami kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego oraz podmiotem, o którym mowa w art. 121 ust. 1 ustawy, w zakresie organizacji pracy, bezpieczeństwa, ochrony zdrowia i ograniczania ryzyka zawodowego oraz wzajemnego informowania się o istniejących zagrożeniach; 2) organizację przeszkolenia pracowników wykonujących prace w zakresie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy obowiązujących w zakładzie górniczym, prowadzenia ruchu zakładu górniczego oraz bezpieczeństwa pożarowego, występujących zagrożeń, porządku i dyscypliny pracy, planu ratownictwa, zasady łączności i alarmowania, znajomości rejonu prac, a także zgłaszania wypadków i zagrożeń; 3) zasady dostarczania i rozliczania zużywanych mediów; 4) zasady udostępniania dokumentacji technicznej; 5) częstotliwość kontroli robót przez dozór ruchu zakładu górniczego i podmiotu, o którym mowa w art. 121 ust. 1 ustawy. 3. O podjęciu pracy w ruchu zakładu górniczego przez podmiot, o którym mowa w art. 121 ust. 1 ustawy, kierownik ruchu zakładu górniczego powiadamia właściwy organ nadzoru górniczego najpóźniej w dniu jej rozpoczęcia. § 16. Pracowników lub ich reprezentantów informuje się o wszelkich podejmowanych działaniach dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony zdrowia w miejscach i na stanowiskach pracy, a przekazywane informacje opracowuje się w sposób zrozumiały dla pracowników, których dotyczą. § 17. Osoby kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego, których zakres czynności obejmuje sprawy dotyczące: 1) techniki strzałowej, 2) przewietrzania i zwalczania zagrożeń: wybuchem pyłu węglowego, pożarowego, metanowego, wyrzutami gazów i skał, tąpaniami, 3) podsadzania wyrobisk górniczych, 4) ruchu wyciągów szybowych - wykonują pracę po ukończeniu odpowiedniego specjalistycznego kursu, powtarzanego co 5 lat. § 18. 1. Miejsca pracy organizuje się w sposób zapewniający odpowiednią ochronę przed zagrożeniami i utrzymuje się zgodnie z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy. 2. Pracownik sprawdza, w zakresie swoich kompetencji, warunki w miejscu pracy, w szczególności techniczne środki bezpieczeństwa oraz narzędzia, przed rozpoczęciem wykonywania pracy. 3. O stwierdzonych nieprawidłowościach pracownik informuje niezwłocznie osobę dozoru ruchu zakładu górniczego. § 19. 1. Wykonywanie pracy na nowym stanowisku przez pracownika jest dopuszczalne po odbyciu instruktażu stanowiskowego, określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 2375 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, 2138 i 2255 oraz z 2017 r. poz. 60 i 962). 2. Pracownik, którego nieobecność w pracy trwała dłużej niż 6 miesięcy, odbywa instruktaż stanowiskowy przed przystąpieniem do pracy. 3. instruktaż stanowiskowy prowadzą osoby dozoru ruchu zakładu górniczego nadzorujące prace oraz przeszkolone w zakresie metod prowadzenia instruktażu stanowiskowego. § 20. 1. Ewidencję osób zatrudnionych w zakładzie górniczym na powierzchni i przebywających w wyrobiskach poszczególnych oddziałów ruchu zakładu górniczego prowadzi się w sposób umożliwiający ustalenie ich liczby oraz identyfikację. 2. W przypadku działalności określonej w art. 2 ust. 1 ustawy, w której zakresie prowadzone wyrobiska są objęte ruchem turystycznym lub sanatoryjnym, nieprowadzenie ewidencji, o której mowa w ust. 1, jest dopuszczalne za zgodą kierownika ruchu zakładu górniczego pod warunkiem określenia sposobu ewidencjonowania osób przebywających w tych wyrobiskach. 3. Kierownik ruchu zakładu górniczego decyduje o wprowadzeniu automatycznej ewidencji osób, określając rejony lub wyrobiska, w których jest ona prowadzona. § 21. 1. Osoba przebywająca w wyrobisku posiada przy sobie: 1) znaczek kontrolny lub inny identyfikator; 2) lampę osobistą i ucieczkowy sprzęt ochrony układu oddechowego, oznaczone w sposób umożliwiający identyfikację tej osoby. 2. Osoby kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego oraz inne osoby uprawnione mogą żądać okazania znaczka kontrolnego lub innego identyfikatora. 3. W przypadkach, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy, w wyrobiskach objętych działalnością turystyczną, leczniczą i sanatoryjną jest dopuszczalne przebywanie osoby bez lampy osobistej, znaczka kontrolnego lub innego identyfikatora oraz ucieczkowego sprzętu ochrony układu oddechowego pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek: 1) uzyskania zgody kierownika ruchu zakładu; 2) zapewnienia właściwego oświetlenia podstawowego oraz ewakuacyjnego; 3) wyposażenia wyrobisk w systemy zapewniające bezpieczeństwo osób w nich przebywających. § 22. W ewidencji, o której mowa w § 20 ust. 1, osoby dozoru ruchu oddziału zakładu górniczego wpisują po zakończeniu zmiany informacje dotyczące: 1) liczby pracowników, którzy wyjechali na powierzchnię; 2) pracowników, którzy pozostali w wyrobisku, podając ich nazwiska, numery identyfikacyjne, miejsce wykonywania pracy i przewidziany czas wyjazdu; 3) osób dozoru ruchu zakładu górniczego (imię i nazwisko), które przejęły nadzór nad pracownikami, o których mowa w pkt 2. § 23. 1. Przebywanie w wyrobiskach osób niezatrudnionych w ruchu zakładu górniczego jest dopuszczalne wyłącznie za zgodą kierownika ruchu zakładu górniczego i w obecności wyznaczonego pracownika zakładu górniczego. 2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do osób uprawnionych do przeprowadzania kontroli na podstawie przepisów ustawy. 3. zasady przebywania turystów i kuracjuszy w wyrobiskach zakładów określonych w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy są określane przez podmiot prowadzący działalność polegającą na udostępnianiu wyrobisk zlikwidowanych zakładów górniczych w celach innych niż określone ustawą, w szczególności turystycznych, leczniczych i rekreacyjnych oraz kierownika ruchu zakładu górniczego w dokumentacji prowadzenia ruchu turystycznego i sanatoryjnego. § 24. Pracownicy zakładu górniczego niezatrudnieni w danym oddziale ruchu oraz osoby niebędące pracownikami zakładu górniczego wykonujące prace w tym oddziale zgłaszają swoje przyjście i wyjście osobie dozoru ruchu tego oddziału. § 25. 1. W miejscach, w których powstało zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu zakładu górniczego lub pracowników, wykonuje się wyłącznie prace związane z usuwaniem zagrożenia. 2. Wykonywanie prac związanych z usuwaniem zagrożeń lub w innych niebezpiecznych warunkach jest dopuszczalne wyłącz