Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsiz dnia 20 stycznia 2017 r.w sprawie wprowadzenia programu wieloletniego wykrywania występowania zakażeń wirusem choroby niebieskiego języka na lata 2017-2019 1)Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi kieruje działem administracji rządowej - rolnictwo, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Dz. U. poz. 1906). Spis treści Treść rozporządzenia Załącznik - Program wieloletni wykrywania występowania zakażeń wirusem choroby niebieskiego języka na lata 2017-2019 Treść rozporządzenia Na podstawie art. 57 ust. 7 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. z 2014 r. poz. 1539, z 2015 r. poz. 266 i 470 oraz z 2016 r. poz. 1605) zarządza się, co następuje: § 1. 1. Wprowadza się program wieloletni wykrywania występowania zakażeń wirusem choroby niebieskiego języka na lata 2017-2019, który jest określony w załączniku do rozporządzenia. 2. Program, o którym mowa w ust. 1, stanowi program nadzoru nad chorobą niebieskiego języka w rozumieniu art. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1266/2007 z dnia 26 października 2007 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących dyrektywy Rady 2000/75/WE w odniesieniu do kontroli, monitorowania, nadzoru i ograniczeń przemieszczeń niektórych zwierząt należących do gatunków podatnych na zarażenie chorobą niebieskiego języka (Dz. Urz. UE L 283 z 27.10.2007, str. 37, z późn. zm.2)Zmiany wymienionego rozporządzenia zostały ogłoszone w Dz. Urz. UE L 89 z 01.04.2008, str. 3, Dz. Urz. UE L 116 z 30.04.2008, str. 3, Dz. Urz. UE L 117 z 01.05.2008, str. 22, Dz. Urz. UE L 197 z 25.07.2008, str. 18, Dz. Urz. UE L 299 z 08.11.2008, str. 17, Dz. Urz. UE L 344 z 20.12.2008, str. 28, Dz. Urz. UE L 40 z 11.02.2009, str. 3, Dz. Urz. UE L 227 z 29.08.2009, str. 3, Dz. Urz. UE L 313 z 28.11.2009, str. 59, Dz. Urz. UE L 322 z 08.12.2010, str. 20, Dz. Urz. UE L 176 z 05.07.2011, str. 18 oraz Dz. Urz. UE L 141 z 31.05.2012, str. 7.). § 2. Program, o którym mowa w § 1, stosuje się od dnia 1 stycznia 2017 r. § 3. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. 1) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi kieruje działem administracji rządowej - rolnictwo, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Dz. U. poz. 1906). 2) Zmiany wymienionego rozporządzenia zostały ogłoszone w Dz. Urz. UE L 89 z 01.04.2008, str. 3, Dz. Urz. UE L 116 z 30.04.2008, str. 3, Dz. Urz. UE L 117 z 01.05.2008, str. 22, Dz. Urz. UE L 197 z 25.07.2008, str. 18, Dz. Urz. UE L 299 z 08.11.2008, str. 17, Dz. Urz. UE L 344 z 20.12.2008, str. 28, Dz. Urz. UE L 40 z 11.02.2009, str. 3, Dz. Urz. UE L 227 z 29.08.2009, str. 3, Dz. Urz. UE L 313 z 28.11.2009, str. 59, Dz. Urz. UE L 322 z 08.12.2010, str. 20, Dz. Urz. UE L 176 z 05.07.2011, str. 18 oraz Dz. Urz. UE L 141 z 31.05.2012, str. 7. Załącznik - Program wieloletni wykrywania występowania zakażeń wirusem choroby niebieskiego języka na lata 2017-2019 1. Identyfikacja programu wieloletniego wykrywania występowania zakażeń wirusem choroby niebieskiego języka na lata 2017-2019 Państwo członkowskie: Rzeczpospolita Polska Choroba: choroba niebieskiego języka (Bluetongue) Gatunki objęte programem: bydło, owce, kozy Lata realizacji programu: 2017-2019 2. Dane historyczne dotyczące rozwoju epidemiologicznego choroby Od 2009 r. na całym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest realizowany regularnie program wykrywania występowania zakażeń wirusem choroby niebieskiego języka, zarówno u rodzimego bydła, jak i u owiec, zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1266/2007 z dnia 26 października 2007 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących dyrektywy Rady 2000/75/WE w odniesieniu do kontroli, monitorowania, nadzoru i ograniczeń przemieszczeń niektórych zwierząt należących do gatunków podatnych na zarażenie chorobą niebieskiego języka (Dz. Urz. UE L 283 z 27.10.2007, str. 37, z późn. zm.), zwanym dalej „rozporządzeniem nr 1266/2007”. Od 2009 r. program wykrywania występowania zakażeń wirusem choroby niebieskiego języka stanowił, że w przypadku uzyskania dodatniego wyniku badania laboratoryjnego (serologicznego - testem ELISA) lekarz weterynarii pobiera próbki od bydła i owiec, u których stwierdzono obecność przeciwciał dla wirusa choroby niebieskiego języka i przesyła je do badań laboratoryjnych (wirusologicznych - testem rt RT-PCR) w celu wykrycia materiału genetycznego wirusa. Z uwagi na brak stwierdzonych ognisk choroby niebieskiego języka na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także uwzględniając prowadzony bierny nadzór kliniczny w kierunku choroby niebieskiego języka u zwierząt pochodzących z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z rozporządzeniem nr 1266/2007, należy uznać, że ta choroba nie występowała na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej endemicznie. Jednocześnie z uwagi na właściwości wirusa i zachodzące zmiany klimatyczne nie należy wykluczać takiego zagrożenia w przyszłości. Od dnia wejścia w życie rozporządzenia nr 1266/2007, tj. od dnia 1 listopada 2007 r., na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zostały wprowadzone z państw członkowskich Unii Europejskiej liczne sztuki bydła, u których wykryto przeciwciała dla wirusa choroby niebieskiego języka oraz materiał genetyczny wirusa tej choroby. Sztuki bydła wprowadzone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w ramach handlu wewnątrzwspólnotowego, u których w badaniach laboratoryjnych (wirusologicznych - testem rt RT-PCR) potwierdzono obecność materiału genetycznego wirusa, zostały zabite. W dniu 16 maja 2008 r. Rzeczpospolita Polska wprowadziła, zgodnie z art. 9a rozporządzenia nr 1266/2007, warunki przejściowe dla zwierząt objętych zwolnieniem przewidzianym w art. 8 ust. 1 tego rozporządzenia. Komisja Europejska stała na stanowisku, że warunki przejściowe powinny być stosowane jedynie w przypadku uzasadnionego ryzyka przeniesienia choroby niebieskiego języka. Stąd też zgodnie z tymi warunkami przejściowymi bydło wprowadzane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z państw członkowskich Unii Europejskiej, w których ta choroba występowała powszechnie, przed wysyłką musiało być na terytorium tych państw zaszczepione lub poddane dwóm badaniom laboratoryjnym (serologicznym) w celu wykrycia przeciwciał dla wirusa choroby niebieskiego języka. W dniu 1 czerwca 2010 r. zniesione zostały strefy zamknięte obejmujące niektóre powiaty położone w województwach: dolnośląskim, lubuskim, opolskim i zachodniopomorskim. Wyznaczenie stref zamkniętych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wynikało z wystąpienia ognisk choroby niebieskiego języka na terytorium Republiki Federalnej Niemiec i Republiki Czeskiej. 3. Opis programu wieloletniego wykrywania występowania zakażeń wirusem choroby niebieskiego języka na lata 2017-2019 Obowiązek realizacji programu wykrywania występowania zakażeń wirusem choroby niebieskiego języka, zwanego dalej „programem”, wynika z art. 4 rozporządzenia nr 1266/2007. Jest on prowadzony na całym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Program obejmuje co najmniej bierny nadzór kliniczny i aktywny nadzór laboratoryjny. Bierny nadzór kliniczny jest realizowany przez obowiązek zgłaszania powiatowemu lekarzowi weterynarii wszelkich podejrzeń wystąpienia choroby zakaźnej oraz każdego przypadku padnięcia bydła, owiec lub kóz, zgodnie z art. 42 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. z 2014 r. poz. 1539, z późn. zm.). Corocznie są również prowadzone szkolenia dla lekarzy weterynarii będących pracownikami Inspekcji Weterynaryjnej w zakresie postępowania przy zwalczaniu i wykrywaniu choroby niebieskiego języka, natomiast dla lekarzy weterynarii niebędących pracownikami Inspekcji Weterynaryjnej szkolenia w tym zakresie, w miarę potrzeby, są prowadzone przez pracowników powiatowych inspektoratów weterynarii. Prowadzone są także kampanie uświadamiające dla posiadaczy bydła i owiec, mające na celu umożliwienie, szczególnie w sezonie największej aktywności muchówek z rodzaju Culicoides, rozpoznania objawów klinicznych choroby niebieskiego języka. Ponadto na stronie internetowej Głównego Inspektoratu Weterynarii została utworzona zakładka „Choroba niebieskiego języka”, w której są umieszczone dodatkowe materiały szkoleniowe dotyczące rozpoznawania tej choroby, w tym ulotka informacyjna opisująca jej objawy, a także zdjęcia przedstawiające kliniczny obraz choroby. Zakłada się, że w ramach biernego nadzoru klinicznego zostanie przeprowadzonych 100 badań serologicznych oraz 100 badań wirusologicznych zwierząt z gatunków objętych programem podejrzanych o zakażenie wirusem choroby niebieskiego języka. Koszty przeprowadzonych badań zostały doliczone do kosztów prowadzenia aktywnego nadzoru laboratoryjnego. Aktywny nadzór laboratoryjny będzie obejmował badania laboratoryjne (serologiczne i wirusologiczne) prowadzone zgodnie z ust. 2.2 załącznika I do rozporządzenia nr 1266/2007. Program ma na celu: 1) stwierdzenie wystąpienia określonego serotypu wirusa (BTV-8) lub wykrycie wprowadzenia innych serotypów; 2) wykrycie dowodów przenoszenia wirusa z obszarów, na których wirus występuje, przez losowe badania laboratoryjne (serologiczne - testem ELISA) prowadzone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. 4. Środki przewidziane w programie 4.1. Czas trwania programu Program będzie realizowany w latach 2017-2019. 4.2. Organizacja, nadzór i rola wszystkich podmiotów biorących udział w realizacji programu Na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej właściwą władzą wykonawczą w zakresie realizacji programu są organy Inspekcji Weterynaryjnej, tj. Główny Lekarz Weterynarii, wojewódzki lekarz weterynarii i powiatowy lekarz weterynarii. Obecnie funkcjonuje 16 wojewódzkich inspektoratów weterynarii i 305 powiatowych inspektoratów weterynarii. Struktura oraz kompetencje organów Inspekcji Weterynaryjnej zostały określone w ustawie z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1077, z późn. zm.). Organy Inspekcji Weterynaryjnej współdziałają przy wykonywaniu swoich zadań z organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej, Państwowej Inspekcji Farmaceutycznej, Inspekcji Handlowej, Inspekcji Transportu Drogowego oraz Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, a także z jednostkami samorządu terytorialnego. Krajowe laboratorium referencyjne w zakresie badań określonych programem określa rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 kwietnia 2012 r. w sprawie krajowych laboratoriów referencyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 256, z późn. zm.). Zgodnie z art. 57 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt Główny Lekarz Weterynarii jest odpowiedzialny za opracowanie programu, a następnie za nadzór nad jego realizacją. Na poziomie województwa realizację programu nadzoruje wojewódzki lekarz weterynarii. Bezpośredni nadzór nad realizacją programu na poziomie powiatu sprawuje powiatowy lekarz weterynarii, który jest również odpowiedzialny za wykonywanie wszelkich czynności urzędowych w ramach programu. 4.3. Opis i określenie obszarów geograficznych i administracyjnych, na których program ma być realizowany Program będzie realizowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na którym funkcjonuje 16 organów Inspekcji Weterynaryjnej szczebla wojewódzkiego (wojewódzcy lekarze weterynarii) oraz 305 organów Inspekcji Weterynaryjnej szczebla powiatowego (powiatowi lekarze weterynarii). Przyjmuje się, że na potrzeby programu geograficzną jednostką odniesienia jest powiat jako jednostka administracyjna. W Polsce jest 314 powiatów oraz 66 miast na prawach powiatu. Rysunek 1. Podział administracyjny Rzeczypospolitej Polskiej na województwa patrz oryginał 4.4. Opis środków przewidzianych w programie 4.4.1. Zwierzęta i populacja zwierząt objęte programem Badaniu będą poddane bydło domowe (Bos taurus) oraz owce lub kozy powyżej 3. miesiąca życia. Nie będą badane dzikie zwierzęta żyjące na wolności oraz zwierzęta w ogrodach zoologicznych. Badania laboratoryjne (serologiczne - testem ELISA) zostały zaplanowane w taki sposób, aby umożliwić wykrycie serokonwersji z 95% prawdopodobieństwem, przy założeniu, że odsetek seroreagentów w populacji gatunków podatnych na zakażenie na obszarze danego powiatu wynosi 20%. 4.4.2. Identyfikacja zwierząt i rejestracja gospodarstw Stada i gospodarstwa znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w których są utrzymywane zwierzęta gospodarskie, są ewidencjonowane w rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych w ramach Systemu Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt (IRZ) prowadzonego przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zgodnie z przepisami: 1) ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2015 r. poz. 807, z późn. zm.); 2) ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt; 3) ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (Dz. U. z 2015 r. poz. 1172, z późn. zm.); 4) rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 czerwca 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu danych zamieszczanych w rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych (Dz. U. poz. 1605, z późn. zm.); 5) rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 29 lipca 2005 r. w sprawie księgi rejestracji bydła, świń, owiec lub kóz (Dz. U. poz. 1268, z późn. zm.). 4.4.3. Kwalifikacja zwierząt i stad Powiatowy lekarz weterynarii na podstawie analizy ryzyka, ze szczególnym uwzględnieniem warunków środowiskowych sprzyjających występowaniu muchówek z rodzaju Culicoides (tereny podmokłe, bliskość zbiorników wodnych), określa, w jakich stadach będą pobierane próbki do badań laboratoryjnych (serologicznych - testem ELISA). 4.4.4. Zasady przemieszczania zwierząt W przypadku wystąpienia choroby zakaźnej zwierząt system opisany w punkcie 4.4.2 może zostać użyty do monitorowania przemieszczenia zwierząt. 4.4.5. Zastosowane badania i plany pobierania próbek Próbki do badań laboratoryjnych będą pobierane przez urzędowych lekarzy weterynarii w rozumieniu ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej. Próbki do badań laboratoryjnych (serologicznych - testem ELISA i wirusologicznych - testem rt RT-PCR), przeprowadzonych w ramach programu, będą przesyłane do laboratoriów urzędowych w rozumieniu ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej. Ponadto Państwowy Instytut Weterynaryjny - Państwowy Instytut Badawczy w Puławach będzie prowadził, przy współudziale organów Inspekcji Weterynaryjnej, program monitorowania i nadzoru choroby niebieskiego języka mający na celu ustalenie okresu sezonowo wolnego od wektorów (badania entomologiczne), zgodny z ust. 4 załącznika I do rozporządzenia nr 1266/2007. W ramach tych badań entomologicznych będzie w szczególności prowadzony aktywny roczny program odłowu wektorów za pomocą ustawionych na stałe pułapek zasysających w celu określenia dynamiki populacyjnej wektorów. Pułapki zasysające wyposażone w lampy ultrafioletowe zostaną rozmieszczone w sposób uwzględniający w szczególności występowanie muchówek i uwarunkowania środowiskowo-geograficzne oraz informacje zebrane z lat ubiegłych. Pułapki zasysające będą zawieszone na wysokości 1,5-2 m nad gruntem, tak blisko zwierząt jak to jest możliwe, jednakże w odległości nie większej niż 25 m od nich. Pułapki będą włączane 1,5 godziny przed zachodem słońca i wyłączane następnego ranka wkrótce po świcie. Odłowy wektorów będą dokonywane w odstępach tygodniowych. Pierwsze odłowy wektorów w ramach badań entomologicznych powinny zostać przeprowadzone na 4 tygodnie przed wystąpieniem dodatnich temperatur (+12 C). Badanie entomologiczne powinno zostać zakończone z dniem uzyskania 3 pustych odłowów pod rząd. Analiza występowania i identyfikacja muchówek zostanie przeprowadzona przez specjalistów ds. entomologii. Wyniki przeprowadzonych badań entomologicznych wskazują, że na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej najliczniej reprezentowanym gatunkiem owadów w latach 2014 i 2015 był Culicoides obsoletus. Ponadto na podstawie prowadzonego programu odłowu wektorów ustalono okres sezonowo wolny od wektorów choroby niebieskiego języka na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego początek w latach 2014 i 2015 wyznaczono odpowiednio od dnia 20 listopada 2014 r. oraz od dnia 15 grudnia 2015 r. Odłowy kuczmanów w latach 2014-2016 rozpoczynano w większości przypadków w miesiącu kwietniu. Badania laboratoryjne (serologiczne - testem ELISA) będą przeprowadzane dwukrotnie, w okresie największej aktywności muchówek z rodzaju Culicoides, tj. od dnia 1 maja do dnia 30 listopada danego roku. Pierwsze pobranie próbek odbędzie się w miesiącach maj-czerwiec, drugie w miesiącach październik-listopad. Pobrane próbki będą badane laboratoryjnie (serologicznie - testem ELISA). Próbki do badań powinny być pobierane co najmniej z dwóch różnych stad w każdym powiecie na każde próbkobranie. Badaniu będą podlegać bydło oraz owce, a w przypadku niedostatecznej liczby owiec na terenie powiatu również kozy. Próbki od kóz będą pobierane po przebadaniu wszystkich sztuk owiec znajdujących się na terenie danego powiatu, zgodnie z liczbą badań przewidzianych do przeprowadzenia w tym powiecie. W przypadku uzyskania dodatniego lub wątpliwego wyniku badania laboratoryjnego (serologicznego - testem ELISA) od sztuk bydła, owiec lub kóz, u których wykryto przeciwciała dla wirusa choroby niebieskiego języka, zostaną ponownie pobrane próbki krwi do badań laboratoryjnych (wirusologicznych - testem rt RT-PCR) w celu wykrycia materiału genetycznego tego wirusa. W celu określenia liczby pobieranych próbek w danym roku prowadzenia programu powiatowy lekarz weterynarii na początku każdego roku uzyskuje dane z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odnośnie do pogłowia bydła, owiec oraz kóz na podlegającym mu terenie. Na podstawie danych dotyczących liczby próbek, które powinny zostać pobrane do badań laboratoryjnych w jednym próbkobraniu w każdym powiecie, zawartych w tabeli 1, powiatowy lekarz weterynarii wylicza liczbę próbek na każde próbkobranie. Szacunkowa liczba próbek do pobrania w latach 2017-2019 została wyliczona na podstawie danych uzyskanych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na dzień 31 grudnia 2015 r. Przewidywana liczba próbek, które zostaną pobrane do badań laboratoryjnych (dwukrotne badanie) od bydła oraz owiec (a w przypadku niedostatecznej liczby owiec na terenie powiatu również od kóz), wynosi: 5 209 x2 = 10418. Tabela 1. Liczba próbek, które zostaną pobrane do badań laboratoryjnych w każdym z dwóch pobrań próbek w stadach bydła oraz owiec Liczba sztuk bydła oraz owiec w powiecie Liczba próbek, które zostaną pobrane do badań laboratoryjnych w powiecie poniżej 9 badanie laboratoryjne wszystkich sztuk bydła oraz owiec lub kóz*) 9-14 9 15-20 10 21-30 11 31-59 12 60-160 13 powyżej 160 14 *)Próbki od kóz pobierane będą po przebadaniu wszystkich sztuk owiec znajdujących się na terenie danego powiatu. 4.4.6. Środki podejmowane w przypadku uzyskania dodatniego wyniku badania W przypadku uzyskania dodatniego wyniku w badaniu laboratoryjnym (wirusologicznym - testem rt RT-PCR) organy Inspekcji Weterynaryjnej podejmują działania określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 października 2012 r. w sprawie zwalczania choroby niebieskiego języka (Dz. U. poz. 1158), które szczegółowo określa sposób i tryb zwalczania choroby niebieskiego języka. 4.4.7. Kontrola realizacji programu i sprawozdawczość Informacje na temat realizacji programu będą przesyłane przez powiatowych lekarzy weterynarii wojewódzkim lekarzom weterynarii, a następnie, w formie rapor