Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiejz dnia 27 października 2020 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt Spis treści Treść obwieszczenia Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt Rozdział 1 - Przepisy ogólne Rozdział 2 - Rejestr zwierząt gospodarskich oznakowanych Rozdział 3 - Rejestracja i identyfikacja koniowatych Rozdział 4 - Identyfikacja zwierząt gospodarskich Rozdział 5 - Lista dostawców Rozdział 6 - Nadzór oraz kontrola w zakresie identyfikacji i rejestracji zwierząt Rozdział 7 - Przepisy karne Rozdział 8 - Przepisy przejściowe i końcowe Treść obwieszczenia 1. Na podstawie art. 16 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (Dz. U. z 2019 r. poz. 1149), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych: 1) ustawą z dnia 30 sierpnia 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu usprawnienia procesu wydatkowania środków finansowych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz w ramach działań objętych zintegrowanym systemem zarządzania i kontroli (Dz. U. poz. 1824), 2) ustawą z dnia 23 stycznia 2020 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 300) oraz zmian wynikających z przepisów ogłoszonych przed dniem 27 października 2020 r. 2. Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje: 1) art. 11 ust. 1 i art. 12 ustawy z dnia 30 sierpnia 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu usprawnienia procesu wydatkowania środków finansowych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz w ramach działań objętych zintegrowanym systemem zarządzania i kontroli (Dz. U. poz. 1824), które stanowią: Art. 11. „1. Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 22 ust. 6 ustawy zmienianej w art. 2 zachowują moc i mogą być zmieniane na podstawie art. 22 ust. 6 ustawy zmienianej w art. 2. ” „ Art. 12. Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 października 2019 r., z wyjątkiem art. 2, który wchodzi w życie z dniem 1 lutego 2020 r. ” ; 2) art. 7 ustawy z dnia 23 stycznia 2020 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 300), który stanowi: „ Art. 7. Ustawa wchodzi w życie z dniem 15 marca 2020 r., z wyjątkiem art. 5, który wchodzi w życie z dniem 1 marca 2020 r. ” . Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt1)Przepisy ustawy: 1) wykonują postanowienia: a) rozporządzenia Komisji (WE) nr 494/98 z dnia 27 lutego 1998 r. ustanawiającego szczegółowe przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (WE) nr 820/97 w odniesieniu do stosowania minimalnych sankcji administracyjnych w ramach systemu identyfikacji i rejestracji bydła (Dz. Urz. WE L 60 z 28.02.1998, str. 78; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 46, str. 12), b) rozporządzenia (WE) nr 1760/2000 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 lipca 2000 r. ustanawiającego system identyfikacji i rejestracji bydła i dotyczącego etykietowania mięsa wołowego i produktów z mięsa wołowego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 820/97 (Dz. Urz. WE L 204 z 11.08.2000, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 30, str. 248, z późn. zm.), c) rozporządzenia Komisji (WE) nr 1082/2003 z dnia 23 czerwca 2003 r. ustanawiającego szczegółowe zasady w celu wykonania rozporządzenia (WE) nr 1760/2000 Parlamentu Europejskiego i Rady w zakresie minimalnego poziomu kontroli przeprowadzanych w ramach systemu identyfikacji i rejestracji bydła (Dz. Urz. UE L 156 z 25.06.2003, str. 9, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 39, str. 135, z późn. zm.), d) rozporządzenia Rady (WE) nr 21/2004 z dnia 17 grudnia 2003 r. ustanawiającego system identyfikacji i rejestracji owiec i kóz oraz zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 i dyrektywy 92/102/EWG i 64/432/EWG (Dz. Urz. UE L 5 z 09.01.2004, str. 8, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 42, str. 56), e) rozporządzenia Komisji (WE) nr 911/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonania rozporządzenia (WE) nr 1760/2000 Parlamentu Europejskiego i Rady w zakresie kolczyków, paszportów i rejestrów gospodarstw (Dz. Urz. UE L 163 z 30.04.2004, str. 65, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 46, str. 242), f) rozporządzenia Komisji (WE) nr 1505/2006 z dnia 11 października 2006 r. wdrażającego rozporządzenie Rady (WE) nr 21/2004 w zakresie minimalnego poziomu kontroli prowadzonych w związku z identyfikacją i rejestrowaniem owiec i kóz (Dz. Urz. UE L 280 z 12.10.2006, str. 3), g) rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2015/262 z dnia 17 lutego 2015 r. określającego, na podstawie dyrektyw Rady 90/427/EWG i 2009/156/WE, zasady dotyczące metod identyfikacji koniowatych (rozporządzenie w sprawie paszportu konia) (Dz. Urz. UE L 59 z 03.03.2015, str. 1); 2) wdrażają postanowienia: a) decyzji Komisji 2006/968/WE z dnia 15 grudnia 2006 r. wykonującej rozporządzenie Rady (WE) nr 21/2004 w odniesieniu do wytycznych i procedur elektronicznej identyfikacji i rejestrowania owiec i kóz (Dz. Urz. UE L 401 z 30.12.2006, str. 41, z późn. zm.), b) dyrektywy Rady 2008/71/WE z dnia 15 lipca 2008 r. w sprawie identyfikacji i rejestracji świń (Dz. Urz. UE L 213 z 08.08.2008, str. 31). Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. Ustawa określa: 1) zasady identyfikacji i rejestracji zwierząt, w tym tryb nadawania numerów siedzib stad oraz numerów identyfikacyjnych zwierząt, a także wpisywania na listę prowadzoną przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i skreślania z tej listy podmiotów dostarczających kolczyki lub duplikaty kolczyków, kolczyki lub duplikaty kolczyków zawierające elektroniczne identyfikatory albo czytniki elektronicznych identyfikatorów, zwanych dalej „dostawcami”; 2) zadania Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zwanej dalej „Agencją”, organów Inspekcji Weterynaryjnej oraz innych podmiotów w ramach utworzonego Systemu Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt, w tym sposób sprawowania nadzoru przez organy Inspekcji Weterynaryjnej oraz sposób sprawowania kontroli przez Agencję nad identyfikacją i rejestracją zwierząt gospodarskich. Art. 2. 1. Użyte w ustawie określenia oznaczają: 1) handel - swobodny obrót pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej w rozumieniu art. 23 ust. 2 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską; 2) gospodarstwo: a) w odniesieniu do koniowatych - gospodarstwo w rozumieniu art. 2 lit. b rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2015/262 z dnia 17 lutego 2015 r. określającego, na podstawie dyrektyw Rady 90/427/EWG i 2009/156/WE, zasady dotyczące metod identyfikacji koniowatych (rozporządzenie w sprawie paszportu konia) (Dz. Urz. UE L 59 z 03.03.2015, str. 1), zwanego dalej „rozporządzeniem 2015/262”, b) w odniesieniu do świń - budynek, zagrodę lub, w przypadku hodowli prowadzonej na otwartej przestrzeni, miejsce, w którym zwierzęta te są przetrzymywane, utrzymywane lub hodowane, c) w odniesieniu do bydła - gospodarstwo w rozumieniu art. 2 tiret drugie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1760/2000 z dnia 17 lipca 2000 r. ustanawiającego system identyfikacji i rejestracji bydła i dotyczącego etykietowania mięsa wołowego i produktów z mięsa wołowego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 820/97 (Dz. Urz. WE L 204 z 11.08.2000, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 30, str. 248, z późn. zm.), zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1760/2000”, d) w odniesieniu do owiec i kóz - gospodarstwo w rozumieniu art. 2 lit. b rozporządzenia Rady (WE) nr 21/2004 z dnia 17 grudnia 2003 r. ustanawiającego system identyfikacji i rejestracji owiec i kóz oraz zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 i dyrektywy 92/102/EWG i 64/432/EWG (Dz. Urz. UE L 5 z 09.01.2004, str. 8, z późn. zm.), zwanego dalej „rozporządzeniem nr 21/2004”; 3) koniowate - koniowate w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia 2015/262; 4) miejsce gromadzenia zwierząt - miejsce gromadzenia zwierząt w rozumieniu przepisów o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt; 5) numer identyfikacyjny posiadacza zwierząt - numer nadany posiadaczowi zwierzęcia na podstawie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; 6) państwo członkowskie - państwo będące członkiem Unii Europejskiej; 7) państwo przeznaczenia - państwo członkowskie, do którego zwierzęta są wysyłane z innego państwa członkowskiego; 8) państwo trzecie - państwo niebędące członkiem Unii Europejskiej; 9) państwo wysyłki - państwo członkowskie, z którego zwierzęta są wysyłane do innego państwa członkowskiego; 10) zakład przetwórczy - zakład przetwórczy w rozumieniu pkt 58 załącznika I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 142/2011 z dnia 25 lutego 2011 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 określającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi, oraz w sprawie wykonania dyrektywy Rady 97/78/WE w odniesieniu do niektórych próbek i przedmiotów zwolnionych z kontroli weterynaryjnych na granicach w myśl tej dyrektywy (Dz. Urz. UE L 54 z 26.02.2011, str. 1, z późn. zm.); 10a) spalarnia - spalarnię w rozumieniu pkt 56 załącznika I do rozporządzenia wymienionego w pkt 10; 11) posiadacz zwierzęcia: a) w odniesieniu do bydła - podmiot, o którym mowa w art. 2 tiret trzecie rozporządzenia nr 1760/2000, b) w odniesieniu do owiec i kóz - podmiot, o którym mowa w art. 2 lit. c rozporządzenia nr 21/2004, c) w odniesieniu do świń - osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, władającą zwierzęciem, nawet tymczasowo, d) w odniesieniu do koniowatych - podmiot, o którym mowa w art. 2 lit. c rozporządzenia 2015/262; 11a) właściciel koniowatego - podmiot, o którym mowa w art. 2 lit. d rozporządzenia 2015/262; 12) siedziba stada - wszelkie budynki, zagrody, pastwiska lub miejsca na otwartej przestrzeni, w których przebywa dane stado lub stada różnych zwierząt gospodarskich, a także jest prowadzony chów lub hodowla tych zwierząt; 13) stado - zwierzę lub grupę zwierząt tego samego gatunku, o tym samym statusie epizootycznym; 14) zwierzęta gospodarskie - bydło, w tym Bubalus bubalis oraz Bison bison, a także owce, kozy i świnie; 14a) świnie - wszystkie zwierzęta z rodziny Suidae, z wyłączeniem dzików wolno żyjących; 15) właściwy organ - organ centralny innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego, właściwy do przeprowadzenia kontroli weterynaryjnej, lub organ, któremu takie kompetencje zostały powierzone. 2. Ilekroć w ustawie jest mowa o zwierzętach bez bliższego określenia, należy przez to rozumieć koniowate i zwierzęta gospodarskie. Art. 3. 1. Tworzy się System Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt, zwany dalej „Systemem”, który obejmuje: 1) elementy, o których mowa w art. 3 rozporządzenia nr 1760/2000 - w odniesieniu do bydła; 2) elementy, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 21/2004 - w odniesieniu do owiec i kóz; 3) rejestr, znaki identyfikacyjne i księgi rejestracji świń; 4) elementy, o których mowa w art. 4 ust. 1 rozporządzenia 2015/262 - w odniesieniu do koniowatych; 5) inne ewidencje oraz dokumentacje dotyczące zwierząt gospodarskich. 1a. Bazy danych i rejestry, o których mowa w art. 3 lit. b rozporządzenia nr 1760/2000, art. 3 ust. 1 lit. d rozporządzenia nr 21/2004 oraz w art. 3 ust. 1 pkt 3 niniejszej ustawy, tworzą rejestr zwierząt gospodarskich oznakowanych i siedzib stad tych zwierząt, zwany dalej „rejestrem zwierząt gospodarskich oznakowanych”. 2. System jest wykorzystywany w szczególności do ustalania miejsc pobytu i przemieszczeń zwierząt. Art. 4. Agencja prowadzi rejestr zwierząt gospodarskich oznakowanych w systemie informatycznym. Art. 5. Rejestry koniowatych prowadzą podmioty, o których mowa w art. 14 ust. 2, oraz, w przypadku określonym w art. 14a ust. 3, podmiot prowadzący centralną bazę danych, o której mowa w art. 39 ust. 1 rozporządzenia 2015/262, lub podmiot upoważniony przez ministra właściwego do spraw rolnictwa. Art. 6. Organem właściwym do występowania do Komisji Europejskiej w sprawach o: 1) wyłączenie z obowiązku oznakowania, prowadzenia księgi rejestracji i zgłaszania zwierząt gospodarskich do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych przez posiadacza zwierzęcia utrzymującego nie więcej niż jedną świnię, z przeznaczeniem na własne potrzeby, 2) upoważnienie do prowadzenia alternatywnego systemu rejestracji umożliwiającego indywidualną identyfikację poszczególnych zwierząt gospodarskich, jeżeli system taki zapewnia spełnienie wymogów dotyczących prowadzenia ksiąg rejestracji, o których mowa w art. 23 - w przypadku świń rasy czystej lub mieszańców, które są rejestrowane w księgach hodowlanych zgodnie z przepisami o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich - jest minister właściwy do spraw rolnictwa. Art. 7. 1. W przypadku wprowadzenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zwierząt gospodarskich z innego państwa członkowskiego Agencja może zwrócić się do właściwych organów państwa pochodzenia o udzielenie informacji dotyczących zwierząt gospodarskich, siedzib stad pochodzenia zwierząt gospodarskich oraz wszelkich przewozów tych zwierząt. 2. W przypadku wysłania zwierząt gospodarskich z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do innego państwa członkowskiego Agencja, na wniosek właściwego organu państwa przeznaczenia, udziela informacji, o których mowa w ust. 1. 3. Agencja udostępnia, na wniosek Komisji Europejskiej, właściwych organów państw członkowskich i podmiotów, o których mowa w art. 3 rozporządzenia nr 1760/2000 i art. 3 ust. 2 rozporządzenia nr 21/2004, w zakresie uregulowanym w przepisach rozporządzenia nr 1760/2000, rozporządzenia nr 21/2004 oraz w przepisach niniejszej ustawy, dane zawarte w rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych. Rozdział 2 Rejestr zwierząt gospodarskich oznakowanych Art. 8. 1. W rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych gromadzi się dane dotyczące dostawców oraz: 1) w odniesieniu do bydła i świń dane dotyczące: a) posiadaczy zwierząt gospodarskich, b) zwierząt gospodarskich, c) siedzib stad; 2) w odniesieniu do owiec i kóz - dane określone w art. 7 ust. 2 rozporządzenia nr 21/2004; 3) dane dotyczące zwłok zwierząt gospodarskich oraz zakładów przetwórczych lub spalarni. 2. Dane dotyczące: 1) siedziby stada świń mogą być usunięte z rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych po upływie okresu, o którym mowa w art. 11 ust. 2, nie wcześniej jednak niż po upływie 3 lat od dnia zaprzestania przetrzymywania, utrzymywania lub hodowli zwierząt gospodarskich w danej siedzibie stada, z zastrzeżeniem ust. 2a; 2) świń, o których mowa w art. 12 ust. 3, mogą być usunięte z rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych po upływie 5 lat od dnia zgłoszenia danego zdarzenia; 3) bydła, owiec albo kóz, których data śmierci została zgłoszona do rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych, mogą być usunięte z rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych po upływie 5 lat od daty śmierci tych zwierząt; 4) bydła, owiec albo kóz przemieszczonych bez wskazania w zgłoszeniu numeru siedziby stada, do której zwierzę zostało przemieszczone, mogą być usunięte z rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych po upływie 5 lat od zgłoszonej daty przemieszczenia, jeżeli upłynęło co najmniej 20 lat od dnia urodzenia danego zwierzęcia; 5) siedziby stada bydła, owiec albo kóz mogą być usunięte z rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych po upływie 5 lat od dnia zaprzestania przetrzymywania, utrzymywania lub hodowli zwierząt gospodarskich w danej siedzibie stada, z zastrzeżeniem ust. 2a. 2a. Dane dotyczące siedzib stad zwierząt, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 5, mogą być usunięte z rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych na wniosek: 1) posiadacza zwierząt - w przypadku zbycia siedziby stada, w której nie przebywają zwierzęta, albo zaprzestania utrzymywania zwierząt, 2) organów Agencji albo Inspekcji Weterynaryjnej - w przypadku stwierdzenia, w wyniku kontroli, o których mowa w art. 29 ust. 2 pkt 2 lub art. 30 ust. 3, że nie jest prowadzona działalność związana z chowem lub hodowlą zwierząt, 3) następcy prawnego posiadacza zwierząt - w przypadku śmierci posiadacza zwierząt - jednakże nie wcześniej niż po upływie okresów wskazanych w ust. 2 pkt 1 i 5. 3. Dane dotyczące zakładów przetwórczych lub spalarni mogą być usunięte z rejestru zwierząt gospodarskich oznakowanych po upływie okresu, o którym mowa w art. 11 ust. 2, nie wcześniej jednak niż po upływie 3 lat od dnia zaprzestania przetwarzania lub spalania zwłok zwierząt gospodarskich przez podmioty prowadzące zakład przetwórczy lub spalarnię. 4. Minister właściwy do spraw rolnictwa określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy zakres danych zamieszczanych w rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych, w zależności od gatunku, mając na względzie potrzebę zapewnienia kontroli przemieszczania się zwierząt gospodarskich, ochronę zdrowia ludzi oraz zwierząt, a także obowiązujące w tym zakresie przepisy Unii Europejskiej. Art. 9. 1. Posiadacz zwierzęcia gospodarskiego, podmiot prowadzący miejsce gromadzenia zwierząt, podmiot prowadzący działalność nadzorowaną w rozumieniu przepisów o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt w zakresie organizowania targów, wystaw, pokazów lub konkursów zwierząt, zwaną dalej „działalnością w zakresie organizowania targów, wystaw, pokazów lub konkursów zwierząt”, podmiot prowadzący działalność nadzorowaną w rozumieniu przepisów o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt w zakresie obrotu zwierzętami, z wyjątkiem obrotu prowadzonego w ramach działalności rolniczej w rozumieniu przepisów prawa działalności gospodarczej, pośrednictwa w tym obrocie lub skupu zwierząt, zwaną dalej „działalnością w zakresie obrotu zwierzętami, pośrednictwa w tym obrocie lub skupu zwierząt”, podmiot prowadzący rzeźnię oraz podmiot prowadzący zakład przetwórczy lub spalarnię są obowiązani zgłosić kierownikowi biura powiatowego Agencji, zwanemu dalej „kierownikiem biura”, siedzibę stada, miejsce gromadzenia zwierząt, miejsce prowadzenia działalności w zakresie organizowania targów, wystaw, pokazów lub konkursów zwierząt, miejsce prowadzenia działalności w zakresie obrotu zwierzętami, pośrednictwa w tym obrocie lub skupu zwierząt, rzeźnię oraz zakład przetwórczy lub spalarnię w celu nadania numeru siedziby stada, numeru miejsca gromadzenia zwierząt, numeru miejsca prowadzenia działalności w zakresie organizowania targów, wystaw, pokazów lub konkursów zwierząt, numeru miejsca prowadzenia działalności w zakresie obrotu zwierzętami, pośrednictwa w tym obrocie lub skupu zwierząt, numeru rzeźni, numeru zakładu przetwórczego lub spalarni: 1) nie później niż w dniu: a) wprowadzenia pierwszego zwierzęcia gospodarskiego do siedziby stada lub miejsca gromadzenia zwierząt, b) uboju pierwszego zwierzęcia gospodarskiego, c) unieszkodliwienia zwłok zwierzęcia gospodarskiego w zakładzie przetwórczym lub spalarni; 2) w terminie 14 dni od dnia: a) wydania decyzji powiatowego lekarza weterynarii o nadaniu weterynaryjnego numeru identyfikacyjnego podmiotowi prowadzącemu działalność w zakresie organizowania targów, wystaw, pokazów lub konkursów zwierząt