Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiejz dnia 25 czerwca 2021 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o przedsiębiorstwach państwowych Spis treści Treść obwieszczenia Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych Rozdział 1 - Przepisy ogólne Rozdział 2 - Tworzenie przedsiębiorstw państwowych Rozdział 3 - Przedsiębiorstwa mieszane Rozdział 4 - Statut przedsiębiorstwa Rozdział 5 - Rejestr przedsiębiorstw państwowych Rozdział 6 - Łączenie, podział, likwidacja i upadłość przedsiębiorstw Rozdział 7 - Organizacja przedsiębiorstwa państwowego Rozdział 8 - Organy przedsiębiorstwa państwowego Rozdział 8a - Umowa o zarządzanie przedsiębiorstwem Rozdział 9 - Mienie przedsiębiorstwa Rozdział 10 - Przedstawicielstwo przedsiębiorstwa Rozdział 11 - Działalność przedsiębiorstwa Rozdział 12 - Nadzór nad przedsiębiorstwem państwowym Rozdział 13 - Postępowanie naprawcze Treść obwieszczenia 1. Na podstawie art. 16 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1644), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych ustawą z dnia 10 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych oraz ustawy o gospodarce komunalnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 8) oraz zmian wynikających z przepisów ogłoszonych przed dniem 23 czerwca 2021 r. 2. Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity ustawy nie obejmuje art. 3 ustawy z dnia 10 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych oraz ustawy o gospodarce komunalnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 8), który stanowi: „ Art. 3. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. ” . Załącznik - Tekst jednolity ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. Przedsiębiorstwo państwowe jest samodzielnym, samorządnym i samofinansującym się przedsiębiorcą posiadającym osobowość prawną. Art. 2. 1. Organy przedsiębiorstwa samodzielnie podejmują decyzje oraz organizują działalność we wszystkich sprawach przedsiębiorstwa, zgodnie z przepisami prawa i w celu wykonania zadań przedsiębiorstwa. 2. Organy państwowe mogą podejmować decyzje w zakresie działalności przedsiębiorstwa państwowego tylko w wypadkach przewidzianych przepisami ustawowymi. Art. 3. 1. Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określi zakres stosowania przepisów ustawy do przedsiębiorstw państwowych podległych Ministrowi Obrony Narodowej, ministrowi właściwemu do spraw gospodarki morskiej, ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych i Narodowemu Bankowi Polskiemu. 1a. Rada Ministrów może określić, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady i tryb działalności przedsiębiorstw, o których mowa w ust. 1, w sprawach, do których na podstawie ust. 1 nie stosuje się przepisów niniejszej ustawy. 2. Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określi również zakres stosowania przepisów ustawy do przedsiębiorstw państwowych wykonujących w całości lub w przeważającej części zadania dla potrzeb obronności i bezpieczeństwa Państwa, a także do wykonujących te zadania jednostek organizacyjnych innych przedsiębiorstw. Art. 4. 1. Przepisów ustawy, z wyjątkiem przepisów o Krajowym Rejestrze Sądowym, nie stosuje się do:1)Wprowadzenie do wyliczenia w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 10 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych oraz ustawy o gospodarce komunalnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 8), która weszła w życie z dniem 19 stycznia 2021 r. 1) (uchylony) 2) przedsiębiorstwa państwowego „Porty Lotnicze”; 3) (uchylony)2)Przez art. 1 pkt 1 lit. b ustawy, o której mowa w odnośniku 1. 4) (uchylony) 2. Przepisów ustawy, z wyjątkiem przepisów o Krajowym Rejestrze Sądowym, nie stosuje się do: 1) banków; 2) (uchylony) 3) państwowego przedsiębiorstwa użyteczności publicznej „Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych”. Rozdział 2 Tworzenie przedsiębiorstw państwowych Art. 5. Przedsiębiorstwa państwowe mogą być tworzone jako: 1) przedsiębiorstwa działające na zasadach ogólnych; 2) przedsiębiorstwa użyteczności publicznej. Art. 6. 1. Przedsiębiorstwa użyteczności publicznej mają przede wszystkim na celu bieżące i nieprzerwane zaspokajanie potrzeb ludności. W szczególności przedsiębiorstwa te mają na celu produkcję lub świadczenie usług w zakresie: 1) inżynierii sanitarnej; 2) komunikacji miejskiej; 3) zaopatrzenia ludności w energię elektryczną, gazową i cieplną; 4) zarządu państwowymi zasobami lokalowymi; 5) zarządu państwowymi terenami zielonymi; 6) (uchylony) 7) usług pogrzebowych i utrzymania urządzeń cmentarnych; 8) usług kulturalnych. 2. Organ założycielski, w granicach obowiązujących przepisów, określa zakres i warunki, na jakich przedsiębiorstwa użyteczności publicznej obowiązane są świadczyć usługi na rzecz ludności. 3. Organ założycielski ma obowiązek dotowania działalności przedsiębiorstwa użyteczności publicznej, którego działalność jest nierentowna, ale konieczna ze względu na potrzebę zaspokajania potrzeb ludności. 4. Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określa warunki i zasady działania przedsiębiorstw użyteczności publicznej. Art. 7. 1. Przedsiębiorstwa państwowe tworzą: 1) naczelne oraz centralne organy administracji państwowej, 2) Narodowy Bank Polski i banki państwowe, zwane w dalszych przepisach ustawy organami założycielskimi. 2. W uzasadnionych wypadkach inny organ państwowy niż organ określony w ust. 1 może utworzyć przedsiębiorstwo państwowe po porozumieniu z naczelnym lub centralnym organem administracji państwowej właściwym ze względu na rodzaj działalności tworzonego przedsiębiorstwa. 3. Akt o utworzeniu przedsiębiorstwa określa jego nazwę, rodzaj, siedzibę i przedmiot działania. 4. Akt o utworzeniu przedsiębiorstwa użyteczności publicznej może określać również zasady i warunki powoływania zakładów, filii, oddziałów oraz innych wewnętrznych jednostek organizacyjnych przedsiębiorstwa, które sporządzają bilans. Art. 8. (uchylony) Art. 9. 1. Utworzenie przedsiębiorstwa państwowego poprzedza postępowanie przygotowawcze, które ma na celu zbadanie i ocenę potrzeby oraz warunków utworzenia przedsiębiorstwa. 2. Organ zamierzający utworzyć przedsiębiorstwo państwowe powołuje w tym celu zespół przygotowawczy, który dokonuje niezbędnych ustaleń i przedstawia swoją opinię. Rozdział 3 Przedsiębiorstwa mieszane Art. 10. 1. Organy administracji państwowej mogą tworzyć i likwidować przedsiębiorstwa międzynarodowe wspólnie z innymi państwami. 2. Warunki tworzenia i likwidowania oraz zasady funkcjonowania takich przedsiębiorstw określają porozumienia i umowy między zainteresowanymi państwami. Art. 11. Przedsiębiorstwo państwowe może w celach gospodarczo uzasadnionych tworzyć jednostki gospodarcze, przewidziane w przepisach prawa. Rozdział 4 Statut przedsiębiorstwa Art. 12. 1. Statut przedsiębiorstwa reguluje strukturę organizacyjną przedsiębiorstwa oraz inne sprawy przewidziane w niniejszej ustawie. 2. Statut uchwala ogólne zebranie pracowników na wniosek dyrektora przedsiębiorstwa. Art. 13. 1. Zatwierdzenia przez organ założycielski wymagają statuty następujących przedsiębiorstw państwowych: 1) użyteczności publicznej; 2) handlu zagranicznego; 3) stacji radiowych i telewizyjnych, przemysłu teleelektronicznego, transportu samochodowego i budownictwa łączności; 4) Państwowej Komunikacji Samochodowej oraz zakładów naprawczych taboru kolejowego. 1a. W przedsiębiorstwie użyteczności publicznej, dla którego organem założycielskim jest wojewoda i którego działalność wykracza poza obszar województwa, statut zatwierdza wojewoda w porozumieniu z ministrem właściwym ze względu na przedmiot działalności przedsiębiorstwa. 2. Podjęcie decyzji w sprawie zatwierdzenia statutu powinno nastąpić w możliwie krótkim terminie, nie dłuższym jednak niż 3 miesiące od przedłożenia statutu organowi założycielskiemu. Rozdział 5 Rejestr przedsiębiorstw państwowych Art. 14. Przedsiębiorstwo państwowe podlega obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego. Art. 15. (uchylony) Art. 16. Przedsiębiorstwo państwowe uzyskuje osobowość prawną z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego. Art. 17. (uchylony) Rozdział 6 Łączenie, podział, likwidacja i upadłość przedsiębiorstw Art. 18. 1. Łączenie i podział przedsiębiorstwa państwowego utworzonego w trybie określonym w art. 7 zarządza organ założycielski z własnej inicjatywy, za zgodą rady pracowniczej bądź na wniosek rady pracowniczej przedsiębiorstwa lub na wniosek kierownika zakładu przedsiębiorstwa wielozakładowego, poparty przez radę pracowniczą zakładu lub nie mniej niż 50% załogi zakładu, w którym nie ma rady pracowniczej. 2. W celu lepszego wykorzystania środków produkcji oraz poprawy efektywności gospodarki właściwy ze względu na przedmiot działania przedsiębiorstw minister może podejmować decyzje w sprawie podziału przedsiębiorstwa państwowego: 1) z własnej inicjatywy, 2) na wniosek organu założycielskiego lub rady pracowniczej przedsiębiorstwa, 3) na wniosek rady pracowniczej i kierownika zakładu sporządzającego bilans lub kierownika takiego zakładu, w którym nie ma rady pracowniczej, po zasięgnięciu opinii organu założycielskiego oraz organów przedsiębiorstwa. Od decyzji tych przysługuje sprzeciw na podstawie art. 63. Art. 18a. 1. Likwidacja przedsiębiorstwa państwowego polega na zadysponowaniu jego składnikami materialnymi i niematerialnymi, o których mowa w art. 551 Kodeksu cywilnego, i wykreśleniu przedsiębiorstwa państwowego z Krajowego Rejestru Sądowego, po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli. 2. (uchylony) 3. (uchylony) Art. 19. 1. Likwidacja przedsiębiorstwa państwowego może nastąpić, jeżeli: 1) przedsiębiorstwo prowadzi działalność gospodarczą ze stratą w ciągu kolejnych sześciu miesięcy; 1a) (uchylony) 2) prawomocnym wyrokiem sądu lub ostateczną decyzją administracyjną zakazano przedsiębiorstwu działania we wszystkich dziedzinach objętych dotychczasowym przedmiotem działania, a przedsiębiorstwo nie podjęło działalności w innej dziedzinie; 3) z wnioskiem takim zwróci się zarząd komisaryczny; 4) ponad połowę aktywów ogółem przedsiębiorstwa łącznie: a) stanowią udziały, inne tytuły uczestnictwa w spółkach lub obligacje, b) oddano do używania innym osobom na podstawie umów prawa cywilnego. 2. Decyzję o likwidacji podejmuje organ założycielski z własnej inicjatywy bądź na wniosek rady pracowniczej przedsiębiorstwa, o ile minister właściwy do spraw aktywów państwowych nie zgłosi sprzeciwu, wraz z uzasadnieniem, w terminie dwóch tygodni. Art. 20. Od decyzji organu założycielskiego, o której mowa w art. 19 ust. 2, radzie pracowniczej i dyrektorowi przedsiębiorstwa przysługuje sprzeciw w trybie art. 63. Art. 21. Z chwilą postawienia przedsiębiorstwa państwowego w stan likwidacji: 1) organ założycielski odwołuje dyrektora przedsiębiorstwa i wyznacza likwidatora; 2) ulegają rozwiązaniu, z mocy prawa, organy samorządu załogi przedsiębiorstwa; 3) kompetencje rady pracowniczej do zatwierdzania rocznych sprawozdań finansowych przedsiębiorstw państwowych, postawionych w stan likwidacji, wykonuje organ założycielski. Art. 22. 1. Zamiar wraz z założeniami dokonania połączenia, podziału oraz likwidacji przedsiębiorstwa państwowego przedstawia się w formie pisemnej ogólnemu zebraniu pracowników lub radzie pracowniczej przedsiębiorstwa oraz związkom zawodowym działającym w przedsiębiorstwie w celu uzyskania opinii. 2. W wypadku wniosku o likwidację przedsiębiorstwa opinia może zawierać propozycje zmierzające do wyprowadzenia przedsiębiorstwa z trudnej sytuacji gospodarczej. Art. 23. 1. Przed podjęciem decyzji o połączeniu, podziale lub likwidacji przedsiębiorstwa przeprowadza się postępowanie przygotowawcze. 2. Do przeprowadzenia postępowania przygotowawczego organ założycielski powołuje zespół przygotowawczy. Zespół ten ma zbadać przyczyny, cel, potrzebę i warunki zamierzonych zmian organizacyjnych oraz przedstawić opinię, a w przypadku likwidacji - jej program. Art. 24. Przedsiębiorstwo państwowe może być postawione w stan upadłości. Art. 24a. 1. Z dniem ogłoszenia upadłości przedsiębiorstwa państwowego: 1) organ założycielski odwołuje dyrektora przedsiębiorstwa i wyznacza reprezentanta upadłego; 2) ulegają rozwiązaniu, z mocy prawa, organy samorządu załogi przedsiębiorstwa. 2. Wynagrodzenie reprezentanta upadłego ustala sędzia komisarz, na wniosek organu założycielskiego, zgodnie z przepisami prawa upadłościowego. 3. Wynagrodzenie reprezentanta upadłego wypłacane jest z funduszu masy upadłości i zaliczane do kosztów postępowania upadłościowego. Art. 24b. Z dniem ogłoszenia o wszczęciu postępowania upadłościowego wobec likwidowanego przedsiębiorstwa postępowanie likwidacyjne ulega zawieszeniu, a następnie, z dniem ogłoszenia upadłości, umorzeniu z mocy prawa. Art. 24c. W sprawach nieuregulowanych niniejszą ustawą mają zastosowanie przepisy prawa upadłościowego. Art. 25. 1. (uchylony) 2. (uchylony) Rozdział 7 Organizacja przedsiębiorstwa państwowego Art. 26. 1. Tworzenie zakładów i innych jednostek organizacyjnych przedsiębiorstwa państwowego, system kontroli wewnętrznej, stosunki prawne między jednostkami organizacyjnymi wchodzącymi w skład przedsiębiorstwa oraz zasady występowania w stosunkach prawnych z innymi jednostkami organizacyjnymi określa statut przedsiębiorstwa. 2. W przedsiębiorstwie wielozakładowym zakres praw i obowiązków zakładów powinien odpowiadać charakterowi ich działalności oraz warunkom i potrzebom. Art. 27. 1. Regulamin organizacyjny przedsiębiorstwa państwowego określa szczegółowo zakres działania, podział czynności i odpowiedzialność osób pełniących funkcje kierownicze i samodzielne w przedsiębiorstwie. 2. Regulamin organizacyjny przedsiębiorstwa ustala dyrektor po zasięgnięciu opinii rady pracowniczej. Art. 28. 1. Statut przedsiębiorstwa państwowego może przewidywać powołanie jako organów doradczych i opiniodawczych dyrektora - kolegium przedsiębiorstwa oraz rady techniczno-ekonomicznej. 2. Członków tych organów powołuje dyrektor przedsiębiorstwa. Art. 29. 1. Statut przedsiębiorstwa może przewidywać powołanie przez dyrektora przedsiębiorstwa komisji do rozstrzygania sporów majątkowych między jednostkami organizacyjnymi, wchodzącymi w skład przedsiębiorstwa. 2. Komisji przewodniczy radca prawny przedsiębiorstwa. 3. Jeżeli statut nie stanowi inaczej, orzeczenie komisji jest ostateczne. Rozdział 8 Organy przedsiębiorstwa państwowego Art. 30. Organami przedsiębiorstwa państwowego są: ogólne zebranie pracowników (delegatów), rada pracownicza i dyrektor przedsiębiorstwa. Art. 31. Kompetencje ogólnego zebrania pracowników (delegatów) i rady pracowniczej określa ustawa o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego. Art. 32. 1. Dyrektor przedsiębiorstwa państwowego zarządza przedsiębiorstwem i reprezentuje je na zewnątrz. 2. Dyrektor przedsiębiorstwa państwowego, działając zgodnie z przepisami prawa, podejmuje decyzje samodzielnie i ponosi za nie odpowiedzialność. Art. 33. 1. Dyrektora przedsiębiorstwa państwowego powołuje rada pracownicza. 2. W przedsiębiorstwach nowo organizowanych pierwszego dyrektora przedsiębiorstwa powołuje organ założycielski. W tym samym trybie organ założycielski może powołać dyrektora, jeżeli rada pracownicza przedsiębiorstwa w terminie 6 miesięcy nie wykorzystała uprawnień przewidzianych w ust. 1. 3. Do czasu powołania dyrektora w przedsiębiorstwach nowo organizowanych organ założycielski może wyznaczyć tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy. Przepis ten nie narusza uprawnienia, o którym mowa w zdaniu pierwszym ust. 2. Art. 33a. Organ uprawniony do powołania dyrektora może wyznaczyć tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa również w innych przypadkach niż określone w art. 33 i 41, a w szczególności: 1) odwołania dyrektora; 2) rezygnacji dyrektora z zajmowanego stanowiska; 3) wygaśnięcia okresu, na jaki dyrektor był powołany; 4) zawieszenia przez sąd postępowania upadłościowego; 5) zakończenia lub przerwania postępowania naprawczego; 6) rozwiązania ze skutkiem natychmiastowym umowy o zarządzanie przedsiębiorstwem lub z upływem terminu jej wypowiedzenia; 7) śmierci dyrektora. Art. 34. 1. Dyrektora przedsiębiorstwa użyteczności publicznej powołuje i odwołuje organ założycielski. 1a. W przedsiębiorstwie użyteczności publicznej, dla którego organem założycielskim jest wojewoda i którego działalność wykracza poza obszar województwa, dyrektora przedsiębiorstwa powołuje i odwołuje wojewoda w porozumieniu z ministrem właściwym ze względu na przedmiot działalności przedsiębiorstwa. 2. Od decyzji organu założycielskiego, o której mowa w ust. 1 i 1a, przysługuje radzie pracowniczej sprzeciw w trybie art. 63. Art. 35. 1. Dyrektora przedsiębiorstwa powołuje się spośród kandydatów wyłonionych w drodze konkursu. Powołanie dyrektora bez przeprowadzenia konkursu jest nieważne. 2. W skład komisji konkursowej wchodzą trzy osoby wskazane przez organ założycielski i dwie wskazane przez radę pracowniczą. 3. Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określa organizację i tryb przeprowadzania konkursu. Art. 36. Dyrektora przedsiębiorstwa powołuje się na okres 5 lat lub na czas nieokreślony. Art. 37. 1. Rada pracownicza może odwołać dyrektora przedsiębiorstwa za zgodą organu założycielskiego. Organ założycielski przedstawia stanowisko w terminie jednego miesiąca od dnia wystąpienia rady pracowniczej w tej sprawie. 2. Odwołanie dyrektora bez zgody organu założycielskiego jest nieważne. 3. (uchylony) 4. W razie nieodwołania dyrektora przez radę pracowniczą z przyczyn, o których mowa w art. 42, dyrektora przedsiębiorstwa odwołuje organ założycielski. 5. Od decyzji, o której mowa w ust. 4, przysługuje radzie pracowniczej sprzeciw w trybie art. 63. Art. 37a. 1. Organ założycielski może odwołać dyrektora, jeżeli: 1) dyrektor w związku z pełnieniem funkcji dopuszcza się rażącego naruszenia prawa; 2) zaistniały przesłanki określone w art. 52 § 1 lub art. 53 § 1 Kodeksu pracy; 3) przedsiębiorstwo państwowe przez co najmniej 3 kolejne miesiące nie wypełnia wobec Skarbu Państwa zobowiązań z tytułu podatków; 4) (uchylony) 2. Od decyzji o odwołaniu dyrektora z przyczyn określonych w ust. 1 radzie pracowniczej nie przysługuje sprzeciw w trybie art. 63. 3. (uchylony) Art. 38. Jeżeli w stosunku do decyzji odwołującej dyrektora przedsiębiorstwa państwowego został zgłoszony sprzeciw, rozwiązanie stosunku pracy z odwołanym dyrektorem następuje w trybie i na zasadach określonych w art. 70-72 Kodeksu pracy po cofnięciu sprzeciwu przez organ, który go wniósł, albo oddaleniu przez sąd wniosku o uchylenie decyzji (uchwały) o odwołaniu dyrektora. Art. 39. 13)W brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 2 ustawy, o której mowa w odnośniku 1.. W wypadku odwołania dyrektora przysługuje odprawa w wysokości trzykrotności miesięcznego wynagrodzenia. 2. Odprawa nie przysługuje, gdy odwołanie nastąpiło: 1) na wniosek dyrektora; 2) z przyczyn określonych w art. 37a ust. 1; 3) z przyczyn uzasadniających rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika oraz przyczyn, o których mowa w art. 42; 4) w związku z likwidacją przedsiębiorstwa, podziałem bądź ogłoszeniem jego upadłości; 5) w związku z przejściem dyrektora na emeryturę lub rentę i nabyciem przez niego uprawnień do otrzymania jednorazowej odprawy pieniężnej z tego tytułu. 3. Odprawa nie przysługuje, jeżeli po ustaniu stosunku pracy odwołany dyrektor powołany został na stanowisko tymczasowego kierownika przedsiębiorstwa lub przyjął obowiązki zarządcy komisarycznego bądź zarządcy przedsiębiorstwa. 4. Odprawę wypłaca się w dniu rozwiązania stosunku pracy. Art. 40. 1. Czynności prawne w zakresie stosunku pracy dyrektora przedsiębiorstwa wykonuje organ uprawniony do powołania dyrektora. 2. Organ powołujący dyrektora przedsiębiorstwa państwowego proponuje warunki pracy i płacy o