Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiskaz dnia 15 listopada 2022 r.w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Gospodarki w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy budowie i eksploatacji sieci gazowych oraz uruchamianiu instalacji gazowych gazu ziemnego 1)Minister Klimatu i Środowiska kieruje działem administracji rządowej - energia, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 27 października 2021 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Klimatu i Środowiska (Dz. U. poz. 1949). Spis treści Treść obwieszczenia Załącznik - Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 28 grudnia 2009 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy budowie i eksploatacji sieci gazowych oraz uruchamianiu instalacji gazowych gazu ziemnego Rozdział 1 - Przepisy ogólne Rozdział 2 - Wykonywanie prac gazoniebezpiecznych i prac niebezpiecznych przy budowie i eksploatacji sieci gazowych Rozdział 3 - Budowa, przebudowa, remonty i eksploatacja sieci gazowej gazu ziemnego Rozdział 4 - Uruchamianie instalacji gazu ziemnego w obiektach budowlanych oraz montaż i demontaż gazomierzy Rozdział 5 - Przepis końcowy Treść obwieszczenia 1. Na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 grudnia 2009 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy budowie i eksploatacji sieci gazowych oraz uruchamianiu instalacji gazowych gazu ziemnego (Dz. U. z 2010 r. poz. 6), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych rozporządzeniem Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 10 września 2021 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy budowie i eksploatacji sieci gazowych oraz uruchamianiu instalacji gazowych gazu ziemnego (Dz. U. poz. 1708). 2. Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity rozporządzenia nie obejmuje § 2 rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 10 września 2021 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy budowie i eksploatacji sieci gazowych oraz uruchamianiu instalacji gazowych gazu ziemnego (Dz. U. poz. 1708), który stanowi: „ § 2. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. ” . 1) Minister Klimatu i Środowiska kieruje działem administracji rządowej - energia, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 27 października 2021 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Klimatu i Środowiska (Dz. U. poz. 1949). Załącznik - Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 28 grudnia 2009 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy budowie i eksploatacji sieci gazowych oraz uruchamianiu instalacji gazowych gazu ziemnego1)Obecnie działem administracji rządowej - energia kieruje Minister Klimatu i Środowiska, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 27 października 2021 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Klimatu i Środowiska (Dz. U. poz. 1949). Na podstawie art. 23715 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 1510, 1700 i 2140) zarządza się, co następuje: Rozdział 1 Przepisy ogólne § 1. 1. Rozporządzenie określa wymagania dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy przy: 1) wykonywaniu prac gazoniebezpiecznych i prac niebezpiecznych przy budowie i eksploatacji sieci gazowych; 2) budowie, przebudowie, remontach i eksploatacji sieci gazowych gazu ziemnego; 3) uruchamianiu instalacji gazu ziemnego w obiektach budowlanych oraz montażu i demontażu gazomierzy. 2. Przepisów rozporządzenia nie stosuje się do prac wykonywanych przy: 1) przemysłowych i doświadczalnych instalacjach gazowych; 2) instalacjach skroplonego gazu ziemnego (LNG); 3) sieciach gazowych w zakładach górniczych w rozumieniu przepisów prawa geologicznego i górniczego. § 2. Użyte w rozporządzeniu określenia oznaczają: 1) atmosfera wybuchowa - atmosferę wybuchową w rozumieniu przepisów w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników zatrudnionych na stanowiskach pracy, na których może wystąpić atmosfera wybuchowa; 2) obiekt technologiczny - budynek lub budowlę wraz z pomieszczeniami technologicznymi związane z funkcjonowaniem sieci gazowej, usytuowane na wydzielonym terenie; 3) operator sieci gazowej - przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się transportem gazu ziemnego, odpowiedzialne za bezpieczeństwo funkcjonowania sieci gazowej, eksploatację, konserwację, remonty oraz niezbędną rozbudowę tej sieci, w tym połączeń z innymi sieciami gazowymi; 4) pomieszczenie technologiczne - pomieszczenie z urządzeniami i instalacjami technologicznymi, w którym przebiegają procesy związane z przesyłaniem i dystrybucją gazu ziemnego; 5) prace gazoniebezpieczne - prace szczególnie niebezpieczne w rozumieniu ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, wykonywane na urządzeniach, instalacjach i sieciach gazowych, napełnionych lub napełnianych gazem ziemnym oraz opróżnianych z gazu ziemnego, podczas których może dojść do wypływu gazu ziemnego powodującego zagrożenie życia i zdrowia ludzkiego, wybuchu lub pożaru; 6) prace niebezpieczne - inne prace szczególnie niebezpieczne w rozumieniu ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przepisów prawa budowlanego niewymienione w pkt 5, przy wykonywaniu których istnieje duże zagrożenie wypadkiem; 7) tłocznia - tłocznię gazu w rozumieniu przepisów w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe; 8) urządzenie technologiczne - urządzenie, w którym następuje podwyższanie lub redukcja ciśnienia, regulacja, pomiar lub uzdatnianie gazu ziemnego. § 3. 1. Obiekty technologiczne, w których może wystąpić atmosfera wybuchowa, należy w sposób widoczny oznakować znakiem: 1) ostrzegawczym informującym o możliwości wystąpienia atmosfery wybuchowej; 2) zakazu wstępu osób nieupoważnionych; 3) zakazu używania otwartego ognia i palenia tytoniu; 4) zakazu używania urządzeń powodujących iskrzenie, w tym również telefonów komórkowych; 5) wskazującym na rodzaj strefy zagrożenia wybuchem. 2. Na tablicach informacyjnych, którymi są oznakowane obiekty technologiczne, należy umieścić co najmniej następujące informacje: 1) nazwę, adres i numer telefonu użytkownika obiektu; 2) numer telefonu alarmowego pogotowia gazowego; 3) numer telefonu Centrum Powiadamiania Ratunkowego; 4) numer telefonu alarmowego Państwowej Straży Pożarnej; 5) numer telefonu alarmowego pogotowia ratunkowego. 3. Dopuszcza się umieszczenie oznakowania i informacji, o których mowa w ust. 1 i 2, na jednej tablicy informacyjnej. 4. W pomieszczeniach technologicznych umieszcza się w widocznym i dostępnym miejscu schematy instalacji technologicznych, na których wyraźnie zaznaczono usytuowanie zaworów odcinających przepływ gazu, a w miejscu ogólnie dostępnym - instrukcje obsługi urządzeń. 5. Instrukcje obsługi urządzeń powinny zawierać co najmniej: 1) wykaz zagrożeń; 2) opis sposobów bezpiecznego wykonywania pracy; 3) wykaz zasad postępowania w razie awarii i zagrożenia. 6. Pracownicy obsługujący urządzenia technologiczne powinni: 1) posiadać kwalifikacje uzyskane na podstawie przepisów w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci; 2) przed dopuszczeniem do pracy - zapoznać się z instrukcjami, o których mowa w ust. 4 i 5. § 4. 1. Obiekty technologiczne ze stałą obsługą, w których może wystąpić atmosfera wybuchowa, oraz przyległe do tych obiektów przestrzenie zewnętrzne połączone otworami powinny być wyposażone w samoczynne wykrywacze metanu sprzężone z urządzeniami akustyczno-optycznymi sygnalizującymi przekroczenie dopuszczalnego stężenia metanu oraz z urządzeniami sterującymi urządzeniami technologicznymi i wentylacją awaryjną. 2. Urządzenia akustyczno-optyczne sygnalizujące przekroczenie dopuszczalnego stężenia metanu powinny przy stężeniu 10% dolnej granicy wybuchowości, zwanej dalej „DGW”, włączyć ostrzegawczy sygnał optyczny i akustyczny, a przy 40% DGW - wyłączyć urządzenia z ruchu. 3. Obiekty technologiczne i pomieszczenia technologiczne, w których może wystąpić atmosfera wybuchowa, należy odpowiednio sklasyfikować i oznakować, zgodnie z przepisami w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników zatrudnionych na stanowiskach pracy, na których może wystąpić atmosfera wybuchowa. 4. W obiektach technologicznych ze stałą obsługą powinny być wydzielone pomieszczenia dla dyżurującego - wyposażone w środki łączności. § 5. 1. W pomieszczeniach technologicznych bez stałej obsługi oraz w przyległych przestrzeniach zewnętrznych, w których może wystąpić atmosfera wybuchowa, prowadzi się okresowe pomiary stężenia metanu. 2. Częstość pomiarów, o których mowa w ust. 1, określa operator sieci gazowej. 3. Wyniki pomiarów, o których mowa w ust. 1 i 2, powinny być dokumentowane i archiwizowane. § 6. Wentylacja mechaniczna w pomieszczeniach technologicznych, w których może wystąpić atmosfera wybuchowa, powinna być dostosowana do pracy w przestrzeniach zagrożonych wybuchem. § 7. Na zaworach, zasuwach i innych urządzeniach zaporowych, zamontowanych w obiektach technologicznych sieci gazowej, przez które przepływa gaz, zaznacza się pozycje „otwarta” i „zamknięta”. § 8. Przyrządy pomiarowe powinny posiadać zaznaczony poziom dopuszczalnych wartości mierzonych parametrów. § 9. 1. Przed rozpoczęciem prac polegających na demontażu metalowych elementów sieci gazowej napełnionej gazem ziemnym należy założyć połączenia zapewniające ciągłość elektryczną. 2. W przypadku zastosowania w sieci gazowej ochrony katodowej, należy ją wyłączyć przed rozpoczęciem prac, o których mowa w ust. 1. 3. W przypadku konieczności prowadzenia prac przy elementach sieci gazowej napełnionych gazem, wykonanych z tworzyw sztucznych, w czasie trwania prac należy zapewnić odprowadzanie ładunków elektrostatycznych. § 10. W przypadku zagrożenia wystąpieniem metanu lub niedoboru tlenu, podczas prowadzenia prac, w szczególności w wykopach, kanałach, zbiornikach, studzienkach, związanych z remontami i naprawą gazociągów, należy stosować odpowiednie do zagrożeń środki ochrony indywidualnej i sprzęt służący do asekuracji lub ewakuacji z zagrożonego obszaru. § 11. 1. Przed przystąpieniem do prac w miejscach zagrożonych obecnością gazu ziemnego należy wykonać pomiary stężenia metanu i stężenia tlenu. Pomiary należy również wykonywać podczas prowadzenia prac. 2. Pracowników wykonujących prace stwarzające zagrożenie powstaniem pożaru wyposaża się w odpowiednie urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice. § 12. Pracownicy przed przystąpieniem do prac w miejscach pracy zagrożonych powstaniem atmosfery wybuchowej powinni być poinformowani o występujących zagrożeniach i zasadach bezpiecznego prowadzenia prac. § 13. Pracownicy wykonujący prace gazoniebezpieczne i prace niebezpieczne, w szczególności w wykopach o głębokości przekraczającej 1,5 m, studzienkach, kanałach, zbiornikach, obmurowaniach zbiorników, powinni być wyposażeni w szelki bezpieczeństwa połączone z liną asekuracyjną i asekurowani przez pracowników znajdujących się poza miejscem występowania zagrożeń. Rozdział 2 Wykonywanie prac gazoniebezpiecznych i prac niebezpiecznych przy budowie i eksploatacji sieci gazowych § 14. 1. Prace gazoniebezpieczne powinny być nadzorowane przez pracowników posiadających odpowiednie kwalifikacje w zakresie dozoru oraz wykonywane przez pracowników posiadających odpowiednie kwalifikacje w zakresie eksploatacji urządzeń energetycznych, uzyskane na podstawie przepisów prawa energetycznego. 2. Do prac gazoniebezpiecznych zalicza się w szczególności: 1) prace w pomieszczeniach i przestrzeniach, w których występuje zagrożenie przekroczenia najwyższego dopuszczalnego stężenia czynnika szkodliwego dla zdrowia ludzkiego lub przekroczenia dolnej granicy wybuchowości czynnika wybuchowego; 2) prace w nawanialniach i w magazynach środka nawaniającego gaz ziemny; 3) prace przy czynnych sieciach gazowych i instalacjach gazu ziemnego; 4) odpowietrzanie, opróżnianie i napełnianie sieci gazowych i instalacji gazowych, w tym metodą próżniową; 5) badanie i czyszczenie tłokiem czynnych gazociągów; 6) prace związane z dehydratyzacją; 7) prace spawalnicze prowadzone w obiektach technologicznych sieci gazowych w strefach zagrożonych wybuchem. 3. Prace gazoniebezpieczne powinny być wykonywane przez co najmniej dwóch pracowników w celu zapewnienia asekuracji. 3a2)Dodany przez § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 10 września 2021 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy budowie i eksploatacji sieci gazowych oraz uruchamianiu instalacji gazowych gazu ziemnego (Dz. U. poz. 1708), które weszło w życie z dniem 17 września 2021 r.. Wokresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego, stanu epidemii lub stanu nadzwyczajnego oraz w okresie nie dłuższym niż 30 dni po odwołaniu tych stanów dopuszczalne jest wykonywanie prac gazoniebezpiecznych przez dwóch pracowników bez nadzoru, o którym mowa w ust. 1, pod warunkiem że przynajmniej jeden z tych pracowników posiada odpowiednie kwalifikacje w zakresie dozoru. 4. Dopuszczalne jest wykonywanie przez jednego pracownika prac polegających na pobieraniu w wyznaczonych punktach sieci gazowej próbek paliwa gazowego, pod warunkiem że maksymalne ciśnienie robocze (MOP) w sieci gazowej jest mniejsze lub równe 0,5 MPa, zaś w instalacjach gazowych jest mniejsze lub równe 5 kPa. 53)Dodany przez § 1 pkt 2 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.. W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego, stanu epidemii lub stanu nadzwyczajnego oraz w okresie nie dłuższym niż 30 dni po odwołaniu tych stanów dopuszczalne jest wykonywanie prac gazoniebezpiecznych, o których mowa w ust. 4, bez nadzoru, o którym mowa w ust. 1. § 15. 1. Prace gazoniebezpieczne w zależności od warunków ich wykonywania dzieli się na prace: 1) eksploatacyjne - określone w instrukcjach ruchu i eksploatacji sieci przez operatora sieci gazowej, wykonywane przez wyznaczonych pracowników; 2) awaryjne - związane z ratowaniem życia i zdrowia ludzi, mienia oraz związane z usuwaniem awarii sieci gazowej; 3) nietypowe - niewymienione w pkt 1 i 2. 2. Szczegółowy wykaz prac gazoniebezpiecznych eksploatacyjnych, awaryjnych i nietypowych ustala i aktualizuje operator sieci gazowej. § 16. 1. Prace gazoniebezpieczne nietypowe wykonuje się na podstawie pisemnego polecenia. 2. Pisemne polecenie określa w szczególności: 1) miejsce i rodzaj wykonywania prac; 2) termin wykonania prac; 3) imienny wykaz pracowników wyznaczonych do wykonywania prac; 4) osobę nadzorującą prace; 5) niezbędne środki ochrony indywidualnej; 6) niezbędny sprzęt przeciwpożarowy; 7) przyrządy do wykrywania obecności metanu i pomiaru stężenia tlenu; 8) środki łączności; 9) środki do udzielenia pierwszej pomocy; 10) instrukcję wykonywania prac; 11) wykaz środków technicznych i ochronnych niezbędnych do zapewnienia bezpieczeństwa; 12) szkic sytuacyjny miejsca pracy lub schemat technologiczny urządzeń z zaznaczonym miejscem odcięcia dopływu gazu. § 17. 1. Prace niebezpieczne w zależności od warunków ich wykonywania dzieli się na prace: 1) eksploatacyjne - określone w instrukcjach stanowiskowych, wykonywane przez pracowników wyznaczonych na stałe albo doraźnie do wykonywania tych prac; 2) awaryjne - związane z ratowaniem zdrowia, życia ludzkiego i mienia oraz z zabezpieczaniem urządzeń przed zniszczeniem; 3) nietypowe - niewymienione w pkt 1 i 2. 2. Prace niebezpieczne powinny być wykonywane przez co najmniej dwóch pracowników w celu zapewnienia asekuracji. 3. Do prac niebezpiecznych zalicza się w szczególności: 1) transport, załadunek i rozładunek rur stalowych o średnicy zewnętrznej większej niż 150 mm lub o ciężarze większym niż 100 kg i rur w wiązkach; 2) transport i rozładunek rur z tworzyw sztucznych o średnicy zewnętrznej większej niż 200 mm i rur w kręgach; 3) załadunek i rozładunek elementów o masie większej niż 300 kg; 4) badania radiograficzne złączy spawanych gazociągów; 5) opuszczanie do wykopu gazociągów o średnicy zewnętrznej większej niż 200 mm; 6) wykonywanie przekroczeń gazociągów nad przeszkodami terenowymi; 7) próby ciśnieniowe gazociągów o maksymalnym ciśnieniu roboczym (MOP) większym niż 0,5 MPa; 8) prace na wysokościach większych niż 2 m wykonywane ze składanych pomostów lub rusztowań; 9) prace prowadzone w zbiornikach i kanałach, wewnątrz urządzeń technologicznych oraz w studzienkach instalacyjnych; 10) wykonywanie wykopów o ścianach pionowych bez rozparcia o głębokości większej niż 1,5 m oraz wykopów o bezpiecznym nachyleniu ścian o głębokości większej niż 3,0 m; 11) prace w bliskiej odległości od nieosłoniętych kabli i urządzeń elektroenergetycznych lub ich części znajdujących się pod napięciem; 12) wykonywanie prac związanych z czyszczeniem tłokiem gazociągów bez gazu ziemnego. 4. Szczegółowy wykaz prac niebezpiecznych eksploatacyjnych, awaryjnych i nietypowych ustala i aktualizuje pracodawca. § 18. Prace niebezpieczne nietypowe wykonuje się na podstawie pisemnego polecenia, które określa w szczególności: 1) miejsce i rodzaj wykonywanych prac; 2) termin ich wykonania; 3) imienny wykaz pracowników wyznaczonych do wykonywania prac wraz z wyznaczeniem osoby nadzorującej wykonanie prac; 4) wykaz sprzętu zabezpieczającego. § 19. Pisemne polecenie, o którym mowa w § 16 i 18, wydaje pracodawca realizujący prace gazoniebezpieczne lub prace niebezpieczne albo osoba przez niego upoważniona. § 20. Nie wymagają pisemnego polecenia prace: 1) gazoniebezpieczne, o których mowa w § 15 ust. 1 pkt 1 i 2; 2) niebezpieczne, o których mowa w § 17 ust. 1 pkt 1 i 2. § 21. Przed rozpoczęciem prac gazoniebezpiecznych lub prac niebezpiecznych pracodawca powiadamia właścicieli lub zarządzających uzbrojeniem podziemnym i urządzeniami nadziemnymi znajdującymi się w strefie zagrożenia o prowadzonych pracach. § 22. 1. Prace gazoniebezpieczne w pomieszczeniach technologicznych lub przy urządzeniach technologicznych powinny być wykonywane przy ciągłym pomiarze stężenia metanu i tlenu. 2. Prace, o których mowa w ust. 1, powinno się rozpocząć po sprawdzeniu stężenia metanu i tlenu w miejscu pracy i zastosowaniu odpowiednich środków zapobiegających zagrożeniom. § 23. W przypadku przekroczenia 2% objętości metanu w powietrzu lub obniżeniu stężenia tlenu poniżej 18% w miejscu pracy, pracownicy powinni stosować niezbędne do prowadzenia prac środki, o których mowa w § 16 ust. 2 pkt 5-9. § 24. Dopuszcza się wykonywanie prac z użyciem ognia w pomieszczeniach i wykopach zagrożonych powstaniem wybuchu, pod warunkiem że stężenie metanu w mieszaninie z powietrzem w pomieszczeniu nie przekracza 10% DGW, zaś w wykopach nie przekracza 40% DGW. § 25. 1. W przypadku równoczesnego wykonywania wzajemnie powiązanych prac gazoniebezpiecznych lub prac niebezpiecznych przez różne zespoły wykonawcze operator sieci gazowej: 1) powołuje koordynatora prac; 2) określa szczegółowy zakres jego obowiązków i sposób ich realizacji. 2. Do obowiązków koordynatora prac należy w szczególności: 1) zapewnienie realizacji prac zgodnie z instrukcją wykonywania prac; 2) zapewnienie współpracy osób nadzorujących różne zespoły pracowników; 3) ustalenie sposobu łączności i sposobu alarmowania; 4) ustalenie harmonogramu prac uwzględniającego zadania wszystkich zespołów wykonawczych. § 26. 1. W przypadku powstania zagrożeń życia i zdrowia ludzi podczas wykonywania prac gazoniebezpiecznych lub prac niebezpiecznych należy: 1) przerwać prace; 2) ewakuować pracowników z miejsca zagrożenia; 3) zabezpieczyć miejsce pracy; 4) zawiadomić niezwłocznie osobę, o której mowa w § 19. 2. Ponowne rozpoczęcie prac może nastąpić wyłącznie na polecenie pracownika nadzorującego prace w porozumieniu z osobą, o której mowa w § 19. § 27. Przed rozpoczęciem prac gazoniebezpiecznych, które