Monitory były przeważnie lekko opancerzone, rzadsze były jednostki ciężej opancerzone.
Klasa monitorów rzecznych powstała w USA podczas wojny secesyjnej, kiedy oznaczała okręty w typie „Monitora” (opancerzone, o niskim kadłubie i posiadające uzbrojenie w wieży) o wielkości umożliwiającej wykorzystanie na rzekach. Monitory rzeczne używane były przede wszystkim w czasie obu wojen światowych, głównie na Dunaju (Austria, Węgry, Rumunia, Jugosławia) oraz rzekach ZSRR i Chin. Jednostki tego typu były także do 1939 używane w Polsce w dorzeczu Prypeci (Flotylla Rzeczna Marynarki Wojennej) oraz przejściowo na Wiśle. Po II wojnie światowej klasa ta została zmarginalizowana. Monitory jednak używane były nadal przez ZSRR do patrolowania granicy z Chinami, oraz przez Rumunię na Dunaju, bez epizodów bojowych. W czasie wojny w Wietnamie siły zbrojne USA zaczęły używać nowo zbudowanych monitorów w delcie Mekongu (były to okręty mniejsze, wielkości kanonierki). Obecnie monitory rzeczne służą we Flotyllach rzecznych Dunaju i Amazonki – rumuńskie monitory typu Mihail Kogălniceanu oraz brazylijski monitor Parnaíba (U-17).