Samanidzi, pers. سامانیان – dynastia pochodzenia irańskiego, panująca w Azji Środkowej w latach 819–1005. thumb|250px|Iran około 1000 roku n.e.
Eponimiczny protoplasta Samanidów, Samanchuda (pierwsza połowa VIII wieku), był perskim dehkanem, który nawrócił się na islam na dworze umajjadzkiego namiestnika Chorasanu. W zamian za poparcie udzielone kalifowi Al-Mamunowi jego czterej wnukowie w roku 819 otrzymali namiestnictwa Samarkandy, Fergany, Czaczu (dzis. Taszkent) i Heratu. Spośród nich Ahmad (zm. 864) przeżył pozostałych braci i przekazał władzę swoim synom, z najstarszym Nasrem (864–892) jako seniorem. Wraz z upadkiem rządów Tahirydów w Chorasanie Nasr stał się faktycznie niezależnym władcą Mawarannahru ze stolicą w Samarkandzie. W roku 874 na miejsce Tahirydzkiego namiestnika Buchary wprowadził on swojego młodszego brata Isma’ila (892–907). Ten swoimi sprawnymi rządami zdobył taką popularność, że w roku 888 przy poparciu miejscowej ludności rzucił wyzwanie bratu i pokonał go. Nasr pozostał jednak przy życiu, i to jako formalny zwierzchnik brata, odwdzięczając mu się zaś za okazaną wielkoduszność wyznaczył go swoim następcą.