Według danych z 2018 r. powierzchnia miasta wynosi 103,36 km². Na początku 2024 roku, z liczbą mieszkańców wynoszącą ponad 102 tys., Ołomuniec zajmował szóste miejsce pod względem liczby ludności w Czechach.
Historia Ołomuniec powstał jako ważny punkt na skrzyżowaniu szlaków handlowych: rzecznego łączącego Odrę poprzez Morawę z Dunajem (odnoga szlaku od Waregów do Greków) oraz transkontynentalnego wiodącego od Pragi poprzez Bramę Morawską, Kraków i Przemyśl do Kijowa (szlak radanitów). Słowianie przybyli na teren Ołomuńca w pierwszej połowie VI wieku i najpóźniej na początku VII wieku na terenie dzisiejszej dzielnicy Povel istniał gród warowny. W 1. połowie IX wieku ufortyfikowany gród na Povlu został spalony przez Państwo Wielkomorawskie. Nowy ośrodek Wielkomorawski został założony na Petrským vršku (później Předhradí) i na przeciwległym Wzgórzu Wacława. Co najmniej trzy kościoły z drugiej połowy IX wieku są udokumentowane archeologicznie – dwa na Wzgórzu Wacława i jeden na dzisiejszym Placu Biskupim w dzielnicy Předhradí. Intensywne zasiedlanie na Předhradí funkcjonowało do X wieku, gdy zostało przerwane przez nagły najazd. Około 981-990 roku Bramę Morawską i Ołomuniec opanował polski książę Mieszko I.