W okresie republiki istniały dwa stałe senackie stronnictwa: optymaci i popularzy.
Okres cesarstwa Ponieważ w jedynowładztwie (okres pryncypatu) konieczność odwoływania się do woli ludu okazała się bardzo niewygodna, senat zyskał dodatkowe uprawnienia ustawodawcze i sądownicze. Teoretycznie dokonywał również wyboru władcy.
To z okresu cesarstwa pochodzi słynna paremia Gajusza Uchwałą senatu jest to, co senat nakazuje i ustanawia. Ma ona moc prawną, choć byłoby to kwestionowane (; Gajusz Instytucje I.4), a inny wybitny prawnik tej epoki Ulpian Domicjusz stwierdził: bez wątpienia senat może tworzyć prawo (Digesta seu Pandecta I.tit.3 s.9). Jednak przewaga cesarzy szybko doprowadziła do zredukowania znaczenia senatu. Okazało się, że pozorny szacunek dla tradycji jest w sumie przykrywką do wprowadzenia szerokich zmian prowadzących do rządów autokratycznych. Dwór cesarski oczekiwał automatycznego zatwierdzania woli władcy, czego dobitnym świadectwem był to, że już w II wieku n.e. prawnicy zaczęli powoływać się na same cesarskie wnioski (), a nie uchwały izby. Również elekcje okazały się być czystą formalnością.