Włoska szkoła prawa karnego – w historii prawa zwyczajowa nazwa włoskiej doktryny prawa karnego wypracowanej od XII do XVI wieku.

Twórcy i źródła prawa Pierwszymi badaczami prawa karnego na terenie Italii byli XII-wieczni glosatorzy (Azon) i kanoniści (Durantis). Ich pracę kontynuowali komentatorzy: Bartolus de Saxoferrato, Baldus de Ubaldis i Albertus Gandinus. Dopiero jednak prace takich XVI-wiecznych uczonych jak: Julius Claurs, Prosper Farinaccius, czy najwybitniejszy z nich Tiberius Decianus zyskały rozgłos w Europie i przyczyniły się do recepcji osiągnięć szkoły włoskiej.

Pierwszymi źródłami do badań nad prawem karnym było prawo rzymskie i Digesta Justyniańskie (zwłaszcza księgi XLVII i XLVIII). Wraz z rozwojem jurysprudencji średniowiecznej zaczęto sięgać do prawa kanonicznego, prawa longobardzkiego (Edykt Rotara) i statutów miast włoskich.

Osiągnięcia Zwycięstwo zasady publicznoprawnej Na terenie Italii najwcześniej w Europie średniowiecznej uwydatniła się tendencja do przesunięcia prawa karnego w obręb sfery publicznoprawnej. Wynikało to z faktu anarchizacji życia politycznego miast włoskich z jednej strony i z potrzebą zwiększenia ładu społecznego w związku z rozwojem handlowym z drugiej.