Brytania trzech Kościołów Kościół starobrytyjski pozostał w izolacji i nie podporządkował się Rzymowi. Tymczasem w Brytanii postępowała chrystianizacja, prowadzona od południa przez Kościół rzymski, od północy zaś przez Kościół iroszkocki. W latach 20. VII wieku nastąpiła chrystianizacja Northumbrii; początkowo kraj został ochrzczony w obrządku rzymskim, szybko jednak powrócił do pogaństwa i ostatecznie dekadę później ponownie przyjął chrzest, tym razem już jednak w obrządku iroszkockim. Za Northumbrią chrześcijaństwo iroszkockie przyjęły Mercja i Essex. W tym samym czasie Kościół rzymski, po początkowych niepowodzeniach, objął swoim zasięgiem Wessex i East Anglię.
Brytania stała się areną rywalizacji Kościołów iroszkockiego i rzymskiego. Rywalizacja pogłębiła się, gdy w 651 roku na tronie Northumbrii zasiadł Oswiu, który pojął za żonę Eanfledę, córkę króla Kentu, zwolenniczkę Kościoła rzymskiego. W 664 roku Oswiu zwołał synod w Whitby, który miał ostatecznie uregulować sprawy kościelne w Brytanii. Synod zakończył się uznaniem wyższości rzymskiej organizacji kościelnej i nakazał Iroszkotom podporządkować się jej i przyjąć rzymskie zwyczaje.