W XIX wieku postulowano utworzenie zdominowanej przez Niemcy federacji krajów środkowoeuropejskich, mającej stanowić kontynuację Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Uznawano, że narody sąsiadujące z Niemcami skorzystałyby na realizacji tego projektu. Ideę tę propagowali m.in. Konstantin Frantz oraz Friedrich Naumann, który używał wobec tego hipotetycznego bytu określenia Mitteleuropa (niem. Europa Środkowa).
Europa Środkowa pod względem kulturowym thumb|Europa Środkowa w 1902 roku thumb|Europa Środkowa w 1927 roku Grupa ekspertów Organizacji Narodów Zjednoczonych w 2006 roku zaproponowała następujące kulturowe kryteria wyróżnienia regionu „Europa Środkowa”: synchroniczna lub diachroniczna obecność katolicyzmu i protestantyzmu, podczas gdy prawosławie i islam odgrywają jedynie marginalną rolę; zasięg regionu wyznacza kultura niemiecka i żydowska, współwystępująca z warstwami kulturowymi słowiańskimi, węgierskimi i romańskimi (występującymi również poza Europą Środkową); stosunkowo wczesny rozwój miast i mieszczaństwa w porównaniu z Europą Wschodnią i Europą Południowo-Wschodnią; wczesne pojawienie się niezależnej ludności wiejskiej; tradycje lokalnej i regionalnej samorządności; kulturowe i etniczne zróżnicowanie; polityczna i gospodarcza orientacja na kontynent (nie na obszary zamorskie); uprzemysłowienie późniejsze niż w