right|thumb|250px|Arbol chenealochico de descendients de Talesa d'Aragón. Talesa, conoixita como Talesa d'Aragón, estió una noble aragonesa, naixita en o sieglo XI y muerta dimpués de 1136, que casó con o vizconte Gastón IV de Biarn.
Con o suyo esposo, estioron sinyors d'Uncastiello y Zaragoza.
Antecedents familiars Talesa yera filla de Sancho, conte d'Aibar y Xabierre-Latre, chermano natural d'o rei Sancho Remíriz d'Aragón y fillo de Remiro I y Sancha d'Aibar.
O suyo papel politico Arredol de 1085, Talesa casó con Gastón de Biarn (o futuro Gastón IV de Biarn), fillo de Céntol V, vizconte de Biarn, y de Beatriz, contesa de Condau de Bigorra. Talesa aportó como dote o vizcondau de Montaner, que pasó asinas a mans d'os contes de Biarn.
Dende 1096 dica 1101 o vizconte Gastón IV partecipó en a Primera Cruzada, y Talesa se'n fació cargo d'os asuntos d'o vizcondau, con aduya d'un Consello, y tamién mientres as estancias d'o suyo esposo en Aragón, a on teneba bellas honors, como a sinyoría d'Uncastiello.
Cuan en 1131 morió o suyo esposo, Talesa estió a rechent, por estar o suyo fillo Céntol VI menor d'edat. Cuan Céntol morió en 1134 en a batalla de Fraga, o vizcondau pasó a mans d'o fillo d'a suya filla Guiscarda, casata con Pero II, vizconte de Gabarret. Como o fillo, Pero, yera tamién menor, Talesa continó estando a rechent.
En a batalla de Faga morió tamién o rei Alifonso I d'Aragón, y en as descusions por o suyo herencio, Talesa aduyó a García Remíriz de Navarra, contrario d'o candidato Remiro, que cuan puyó ta o tron li prenió as sinyorías d'Uncastiello y Zaragoza, encara que dimpués, cuan Remón Berenguer IV, conte de Barcelona estió o princeps d'Aragón, iste li concedió bels dreitos sobre a ciudat de Uesca y sobre Bespén, amás de sobre a basilica d'o Pilar de Zaragoza, a on yera apedacato Gastón IV de Biarn. Bearn en a Auñamendi Entziklopedia. Como parte d'iste alcuerdo, casó a o nieto d'él Pero II de Biarn con Matela de Baus, prima con Remón Berenguer IV, que preneba asinas posicions ta acostar o vizcondau de Biarn ta a esfera d'influencias d'a Corona d'Aragón.
Matrimonio y fillos D'o suyo matrimonio arredol de 1085 con o vizconte Gastón IV de Biarn, Talesa en tenió cuatro fillos:
Guiscarda de Biarn, a suya filla mayor, casata con Pero II, vizconte de Gabarret. Una filla de nombre desconoixito (a primera letra d'o suyo nombre ye una N) casó en 1110 con Bernardo Eci, sinyor d'Labrit. Un fillo clamato Céntol, naixito en 1102 y muerto entre 1124 y 1128. Un segundo fillo clamato Céntol, naixito arredol de 1128, que estió vizconte de Biarn en 1131-1134 como Céntol VI de Biarn y morió en octubre de 1134 en a batalla de Fraga contra os almurabitz, cuan mandaba as tropas biarnesas que plegoron ta Aragón en aduya d'o rei Alifonso I d'Aragón.A naixencia d'iste fillo ye discutida, porque yera naixito 43 anyadas dimpués d'o suyo matrimonio con Gastón IV. As posibilidaz lochicas son: en primer lugar, que o fillo no yera suyo, sino una adopción; u bien que yera naixito antis de 1128, asinas podría estar mandando as tropas biarnesas en a batalla de Fraga en 1134, con mas d'as 6 anyadas que tendría si hese naixito arredol de 1128.
Vinclos externos Bearn, Auñamendi Entziklopedia.
Notas y referencias
Categoría:Vizcontes de Biarn Categoría:Sinyors d'Uncastiello Categoría:Vizcontes de Montaner