Iste articlo tracta sobre Mediano, que ye un municipio auxidido d'a val d'a Cinca, en a provincia de Uesca. Ta belaltros usos d'o toponimo «Mediano», se veiga Mediano (desambigación).

Mediano ye un municipio historico d'Aragón en a provincia de Uesca y en territorio d'a que en l'actualidat ye a comarca de Sobrarbe. Se'l puede documentar dende os primers censos modernos de 1842 (solo censo en o que heba de nombre «Mediano con Arasanz») dica la suya absorción en o municipio d'a Fueva en a decada de 1970. «Mediano» en a subpachina «Alteraciones de los municipios en los Censos de Población desde 1842» d'o Instituto Nacional de Estadística, consultada o 12 de noviembre de 2010 Estió lo zaguer d'os antigos municipios que en l'actualidat forman a Fueva que se i unió.

O termin municipal de Mediano se trobaba en as dos ribas d'o río Cinca, con o lugar viello de Mediano (actualment inundau) en a riba dreita d'o río, y Arasanz (actualment despoblau) en a ezquierda. Por a suya ubicación, en una d'as zonas en as que a ribera d'a Cinca gosa tener una orografía mas suau, disposaba de grans extensions agricolas (as cuals, en a comarca, se deciban «Ribera de Mediano») la cual cosa lo feba estar un municipio eminentment agricola y un d'os que millors comunicacions y cualidat de vida teneban en Sobrarbe. MENJÓN RUIZ, Marisancho. Jánovas, víctimas de un pantano de papel. Pirineum Editorial. Chaca (Uesca), 2006.

En o periodo intercensal de 1842 dica 1857, o municipio creixió en incorporando-se-le o lugar y antigo municipio de Sant Mitier. Curiosament, se lo documenta con ixe nombre («Samitier») solo que en o censo de 1887, 30 anyos dimpués d'a incorporación.

O nuclio de Mediano, principal y cabecera d'o municipio, gracias a la suya proximidat con a carretera de l'Aínsa (l'actual A-138) teneba diferents servicios y comercios dica os anyos 1960. Paradoxicalment, expermientó un incremento demografico mientres a primer mitat d'o sieglo XX, adubindo-se-ie a población mas alta en a decada de 1950, en clara correspondencia con a epoca de construcción de l'entibo que, a la fin, remató en cacegando o lugar. A destrucción d'o lugar viello de Mediano que ye como en l'actualidat se'l conoix, suposó una contumancia insalvable ta toz dos lugars que en dependeban, y sobre tot, ta Arasanz, que en inundar-se-le a ribera no perdió só que as millors tierra baixo l'augua, sino que tamién se quedó sin o camín principal y o puent que el comunicaba con a riba cuentra d'o río.

En a decada de 1960, a Confederación Hidrografica de l'Ebro procedió a expropirar-se tot lo patrimonio inmueble d'os zaguers habitants de Mediano y os d'Arasanz, anque con preus de compensa por debaixo d'el que s'estima hese estau chusto. L'entibo se omplió precipitadament en a zaguer semana d'abril de 1969, en coincidindo con un periodo ininterrumpido de tres días de plevia que s'extendió d'entre lo día 27 d'aquel mes y o día 30 que ya amaneixió solano. Isto, sumau con a falta d'aviso por partes d'os responsables d'a CHE y d'a presa, causó la inundación de Mediano imprevista ta os vecins, os cuals en habión de marchar de tardes y nueiz de o día 29 d'abril de 1969 cargando-se as pertinencias que se'n podión sacar con os pocos medios d'os cuals disposaban, y deixando-se-ne muitas que se cacegón baixo l'augua u les ne sortión flotando d'as casas (en una imachen que ye l'alcordanza de muitos en a comarca) cuan se completó la inundación a nueit d'o 29 ta'l 30. As fayenas de rescate d'as cosas que flotaban en o pantano durón semanas, y en i hai que encara dicen que se'n trobaba de cabo ta cuan en as gleras mientres lo menos toda l'anyada siguient.

O municipio subsistió bels anyos mas, con a sola población de Sant Mitier, y con as viviendas d'os responsables d'a presa mas cualcuna que bel vecino d'o lugar viello de Mediano se les heba puesto construir amanau, en previsión d'o desastre que a la fin escaixió, y que formoron o nuclio que en l'actualidat omne conoix como Mediano.

Demografía

(1) D'antes d'a fusión con Sant Mitier.

Evolución d'a población de Mediano dende 1857.

Os atros municipios absorvidos en a Fueva Toledo d'a Nata Moriello de Monclús Pallaruelo de Monclús Muro de Roda Clamosa

Referencias

Mediano Mediano