O ruso (русский язык en ruso) ye una luenga eslava d'o grupo oriental parlada por 285 millons de personas prencipalment en Rusia y países de l'antiga URSS. Ye a luenga eslava mas parlada, perteneixindo por tanto a o grupo d'as luengas indoeuropeas. A partir d'o sieglo X en trobamos as primeras restas d'escritura. Encara que conserva a majoria d'a estructura comuna d'as parolas eslavas, o ruso modern contiene una gran cantidat de vocabulario d'orichen internacional por a politica, a ciencia y a tecnolochía. Estió una luenga d'importancia politica en o sieglo XX, estando un d'os idiomas oficials d'as Nacions Unidas.
O ruso ye l'idioma mas estenso cheograficament d'Eurasia, asinas como l'idioma nativo mas gran d'Europa, con una estimación d'entre 150 y 180 millons de parlants nativos, que lo sitúan como o seteno idioma mas parlau en o mundo por numero de parlants nativos. Asinas mesmo sería (en 1997) o cuarto idioma por numero total de parlants. The World's Most Widely Spoken Languages. Saint Ignatius High School, Cleveland, Ohio
O ruso s'escribe con una versión moderna de l'alfabeto cerilico, que ye composau por 33 caracters. Iste alfabet fue ideyau entre os sieglos IX y X a partir de l'alfabeto griego. Actualment, ye l'alfabeto común d'as luengas eslavas y tamién lo utilizan atras luengas.
Ye un idioma oficial a Rusia, Belarrusia, Kirguicistán, Cazaquistán, Abkhasia y Osetia d'o Sud; y d'amplo uso en Ucraína (luenga materna d'un 52% d'a suya población), Estonia y Letonia (que tienen entre un cuarto y un tercio de población rusoparlant) y de facto oficial en Transnistria (rechión de Moldavia). Amás, ye un d'os seis idiomas oficials d'a ONU. Ye parlau tamién por importants sectors d'a población d'as atras nacions que bella vegada han perteneixiu a la Unión Sovietica.
A educación en ruso ye encara una opción frecuent pa muitos d'os nativos u estudiants de ruso en muitas d'as antigas republicas sovieticas. O 97% d'os estudiants d'educación publica en Rusia, 75% en Belarrusia, 41% en Cazaquistán, 24% en Ucraína, el 23% en Kirguicistan, 21% en Moldavia, 7% en Acerbaichán y 5% en Cheorchia reciben todas u a mayoría d'as clases en ruso. A luenga estándard ye basada en o dialecto moscovita.
As luengas mas pareixidas a o ruso, lingüisticament parlando, son o belarruso y l'ucrainés, luengas con as que forma a branca oriental d'as luengas eslavas.
Clasificación O ruso ye un idioma eslau, d'a familia indoeuropea. Si nomás paramos cuenta en a parla, as luengas mas pareixidas son o belarruso y l'ucrainés, as atras luengas nacionals en o grupo eslau oriental.
O vocabulario basico, a morfolochía y o estilo literario han estau influyius por o eslau eclesiastico, luenga d'o grupo eslau meridional que yera emplegada por a Ilesia Ortodoxa rusa. Por ixo, gran parti de l'actual vocabulario literario ye mas pareixiu a o bulgaro que a l'ucrainés u a o belarruso. Manimenos, as formas d'o eslau oriental remanen en os diferents dialectos, resultando que en determinaus casos s'usan as dos formas, con sentius licherament diferents.
Distribución cheografica thumb|310px|En azul fosco países a on o ruso ye oficial O ruso se parla mas que mas en Rusia y, en menor mida, en os atros países que facioron parti d'a URSS, asinas como en Mongolia. Dica l'anyo 1917, yera l'unico idioma oficial de l'Imperio Ruso. Dende o periodo sovietico, fluctua l'actitut debant d'as luengas d'as atras etnias. Encara que cada una d'as republicas sovieticas teneba a suya propia luenga oficial, o prestichio inicial fue reservau a o ruso. Dimpués d'a desintegración en 1991, as nacions nuevament independients han promoviu as suyas luengas nativas. Ixo ha fomentau a disminución d'o conoiximiento d'o ruso en bellas nacions, encara que remane como idioma d'intercambio politico y economico en a rechión.
En Letonia o suyo reconoiximiento oficial y a suya legalidat en as aulas ha estau un tema de debat important en un país a on mas d'un tercio d'a población parla ruso, mas que mas entre os que emigroron dimpués d'a Segunda Guerra Mundial dende Rusia u atras partis d'a URSS (Belarrusia, Ucraína). De manera pareixida, en Estonia os immigrants d'a epoca sovietica y os suyos descendients constituyen alto u baixo a cuarta parti d'a población actual. Respecto a Lituania, una población muito menor de parla rusa ha estau asimilada dimpués d'a independencia y actualment representa menos d'una decena parti d'a población total d'o país.
En o sieglo XX, o ruso fue amostrau a sobén en as nacions comunistas de l'antigo Pacto de Varsovia y en atros países satelites, como Polonia, Bulgaria y Checoslovaquia. Manimenos as cheneracions mas chóvens no lo dominan, ya que o ruso no ye obligatorio en o suyo sistema educativo.
En Israel viven bels 750.000 immigrants chudieus de l'antiga URSS, y a prensa israelina a sobén publica en ruso. Centenars de mils de personas de parla rusa tamién viven en America d'o Norte y Europa Occidental. En cheneral, os descendients d'os emigrants pierden a parla rusa antis d'a cuarta cheneración. As comunidaz rusoparlants en Europa Occidental fan un total d'alto u baixo 3 millons.
D'antis mas os descendients d'emigrants rusos tendeban a perder l'idioma en a tercera cheneración. En l'actualidat, dada a facilidat de viachar y l'acceso a la TV y pachinas web rusas, ye probable que sobreviva mas tiempo.
Población aproximada de parlants de ruso: FuentParlants nativosPosiciónParlants en totalPosición totalG. Weber, "Top Languages",Language Monthly, 3: 12-18, 1997, ISSN 1369-9733160.000.0007285.000.0004SIL Ethnologue167.000.0007277.000.0005
Oficialidat O ruso ye a luenga oficial de Rusia y una d'as luengas oficials de Belarrusia, Cazaquistán, Kirguizistán, Abkhasia y Osetia d'o Sud y no tien estatus oficial, pero ye luenga oficial de facto en "Republica Moldava de Transnistria".
Ye un d'os seis idiomas oficials d'as Nacions Unidas.
A educación en ruso ye encara una opción popular pa muitos d'os nativos u estudiants de ruso en muitas d'as antigas republicas sovieticas. O 97% d'os estudiants d'educación publica en Rusia, 75% en Belarrusia, 41% en Cazaquistán, 24% en Ucraína, 23% en Kirguizistán, 21% en Moldavia, 7% en Azerbaichán y 5% en Cheorchia reciben todas u a mayoría d'as clases en ruso.
Dialectos y luengas relacionadas 250px|thumb|Mapa dialectal d'o ruso Atamas d'a igualación a partir de 1900, mas que mas respecto a o vocabulario, existe un gran numero de dialectos en Rusia. Bels lingüistas dividen os dialectos d'o ruso en dos grupos rechionals prencipals, o "norte" y o "sud", con Moscú como zona de transición entre os dos. Atros lo dividen en tres grupos: "norte", "central" y "sud", con Moscú en o grupo central. Os dialectologos reconoixen en Rusia docenas de variedaz menors.
Os dialectos d'o norte tienen como caracteristica mas notable a pronunciación clara d'o fonema /o/ en posicions atonas, fenomeno denominau ókanie (оканье), mientres que en os accentos d'o sud, incluyindo-ie Moscú, pasa a pronunciar-se /ʌ/). Asinas mesmo, en l'accento d'o sud se palataliza o fonema /t/ en posició final y s'aspira o fonema /g/, que pasa a pareixer-se mas a o fonema /h/. Tamién son istas caracteristicas comunas con l'ucrainés moderno, lo que indica a influyencia entre os dos.
Entre os primers en estudiar a dialectolochía rusa estió Mikhail Lomonosov en o sieglo XVIII. En o sieglo XIX, Vladimir Dal replegó o primer diccionario que incluyiba vocabulario dialectal. O estudio detallau d'os dialectos d'o ruso prencipió en primerías d'o sieglo XX. Cal destacar-ne l'Atlas Dialectolochico d'a Luenga Rusa (Диалектологический атлас русского языка), publicau en tres volumens entre 1986 y 1989, dimpués de cuatre decadas de treballo.
Bi ha una serie d'idiomas que derivan d'o ruso: Fenia u fenka, un argot criminal d'orichen antigo, con a gramatica rusa pero con vocabulario diferent. Surzhyk, ye una luenga con muita mescla d'ucrainés y ruso, parlada en bellas zonas rurals d'Ucraína. Trasianka, ye un mesclallo de ruso y belarruso emplegau por un gran porcentache d'a población rural en Belarrusia. Russenorsk, yera una luenga muit peculiar ya desapareixida, que emplegaba vocabulario ruso y gramatica noruega. La feban servir pa comunicar-sen os rusos y noruegos de Svalbard y a peninsula de Kola.
Historia thumb|180px|Manuscrito ruso antigo A historia d'o ruso se puet dividir en as siguients etapas:
Oríchens O periodo d'a Rus de Kiev (sieglos IX y XI). A Rus de Kiev u o Estau Ruso antigo estió o primer estau eslau oriental, gubernau dende a ciudat de Kiev, actualment Ucraína, dende alto u baixo l'anyo 880 dica metat d'o sieglo XII. Os reinaus de Vladimir I de Kiev (980-1015) y o suyo fillo Yaroslav I (1019-1054) estioron a edat d'oro de Kiev, que veyió l'acceptación d'o cristianismo ortodoxo y a creyación d'o primer codice legal escrito en luenga eslava, o Rúskaia Pravda. A Rus de Kiev yera o estau europeu mas gran en a Edat Meya. A ruptura feudal (sieglos XII a XIV) O periodo d'a Rus Moscovita (sieglos XV a XVII) O Imperio (sieglos XVIII y XIX) Era sovietica y epoca actual (dende o sieglo XX)
Si se chuzga por os rechistros historicos, en primerías d'o sieglo XI, o grupo que predominaba sobre a mayoría d'as modernas Rusia europea, Ucraína y Belarrusia yera a branca oriental d'os eslaus, que parlaban una serie de dialectos muit relacionaus entre si. A unificación politica d'a rechión en a Rus de Kiev, d'a que tanto Rusia como Ucraína s'orichinoron, fue continada poco dimpués por l'adopción d'o cristianismo en l'anyo 988 y o establimiento d'o eslau eclesiastico antigo como luenga liturchica y literaria. Estió en ista epoca cuan os ampres y calcos d'o griego bizantino prencipioron a dentrar en a luenga vernacla, y simultaniament o lenguache literario prencipió a modificar-se pa pareixer-se mas a o eslau oriental.
A diferenciación dialectolochica s'acceleró dimpués d'a ruptura d'a Rus de Kiev en 1100, y con a conquiesta mongola d'o sieglo XIII. Dimpués d'a deseparación d'o chubo tartaro en zaguerías d'o sieglo XIV, o centro politico y lingüistico d'a Rusia europea se tresladó enta Moscú. Bi ha bel consenso sobre o feito de que o ruso y l'ucrainés se pueden considerar idiomas diferents dende alavez. Dica zaguerías d'o sieglo XVII un derivau d'o eslau eclesiastico estió l'idioma oficial, pero, atamas d'os intentos de estandardización, por personaches como Meleti Smotritski (circa 1620), a suya integridat ya yera alavez en risgo debiu a la incipient literatura seglar.
As reformas politicas de Pero lo Gran fuoron acompanyadas por una reforma de l'alfabeto, y s'aconsiguió l'obchectivo de secularización seguindo o modelo occidental. Grans cantidaz de vocabulario especializau se ficoron en o ruso procedents d'Europa Occidental. En 1800, una parti significativa de l'aristocracia parlaba diariament francés, y en menor mida alemán. O lenguache literario moderno se considera que data d'a epoca d'Aleksandr Puixkin en o primer tercio d'o sieglo XIX.
A inestabilidat politica de primerías d'o sieglo XX y os cambios radicals d'ideolochía politica le'n dioron a o ruso escrito l'apariencia moderna dimpués d'a reforma ortografica de 1918. As circumstancias politicas y os exitos sovieticos en as arias militar, cientifica y tecnolochica (mas que mas en a cursa espacial) facioron que o ruso adhubise un gran prestichio internacional, encara que a vegadas de manera resentida.
Dimpués d'o colapso d'a URSS en 1990-1991, a moda por o estilo occidental, a incertidumbre economica y as dificultaz con o sistema educativo fan que siga inevitable un rapido cambio en l'idioma. O ruso de hue ye una luenga en ebullición.
L'anyo 2007 fue designau como "Anyo Internacional d'a Luenga Rusa". Forget the Queen's English. Mark H. Teeter. The Moscow Times, 20 de marzo de 2007
Escritura