Chesús de Nazaret, Chesús o Nazareno, Chesucristo u Cristo (Betlem (4 aC - 30 u 33) ye a fegura central d'as relichions cristianas, que lo consideran o fillo de Dios y que revilcó d'entre os muertos a lo tercer día dimpués d'a suya muerte. L'islam lo considera un d'os suyos profetas mas importants y ye un d'os personaches que han exercito una mayor influencia en a cultura occidental. Morió crucificau en Cherusalem, en o Mont Calvario u Golgota.
A suya vida Cuasi tot o que conoixemos de Chesús viene d'a tradición cristiana y seguntes a narración d'o Nuevo Testamento d'a Biblia. Naixiu de Betlem, vivió en Nazaret y mientres a suya vida recorrió as rechions de Galilea y Chudea pedricando y fendo bels miraglos.
Chesús en o Nuevo Testamento Os cuatro evanchelios incluyius en o Nuevo Testamento, consideraus libros sagraus por todas as confesions cristianas, son reconoixius como la principal fuent ta la conoixencia d'a vida de Chesús y constituyen a base d'as interpretaciones que d'a suya figura fan aas diferents ramas d'o cristianismo. Anque se creye que puet contener muitos elementos historicos, expresa fundamentalment a fe d'as comunidaz cristianas en a epoca en que istos textos fuoron escritos, y a visión que por entonces teneban de Chesús de Nazaret.
Naixencia y infancia Os relatos referents a la naixencia y la infancia de Chesús proceden exclusivament de l'Evanchelio de Mateu (1,18-2,23) y d'o de Lucas (1,5-2,52).No bi ha relatos d´iste tipo en os evanchelios de Marcos y Chuan. As narracions de Mateu y Lucas difieren entre sí:
L'Evanchelio de Mateu no relata dengún viache prevido al naixencia de Chesús, por o que se podría suposar que María y o suyo mariu Chusé viviban en Betlem. María quedó inesperadamen embarazada y Chusé no yera guaire d'alcuerdo, pero un ánchel li anunció en suenios que l'embarazo de María yera obra d'o Esprito Santo y profetizó, con parolas d'o profeta Isaías, que o suyo fillo será o Mesías que esperan os chudieus. Uns magos de Orient en izas envueltas plegaron en Cherusalem preguntando por o «rei d'os chudieus que acaba de naixer» con a intención de au rarlo, o que alerta a lo rei de Chudea, Herodes o Gran, qui decide acabar con o posible rival. Os magos, guiaus por una estrela , plegan a Betlem on María da a luz a Chesús. De nueu, l'ánchel visitó a Chusé (Mt 2,13) y le advirtió d'a inminen persecución de Herodes, por o que a familia huye a Echipto, permanecien allí dica la muerte d'o monarca (una atra vegada notificada a Chusé por l'ánchel, que se li presentó asina por tercera vez: Mt 2,19-29). Entonces, Chusé bi retornó y s´ instaló con a suya familia en Nazaret, en Galilea.
En l'Evanchelio de Lucas, se relata que María y Chusé viven en a ciudat galilea de Nazaret. A historia d'a concepción de Chesús se entrella za aquí con a de Chuan o Baptista ―ya que en iste evanchelio María y Izarbe, mai de Chuan Baptista, son parients― y a naixencia de Chesús ye anunciada a María por l'ánchel Gabriel (o que se conoixe como Anunciación: Lc 1,26-38). L'emperador Augusto entonces ordena un censo en o cual cadagún debe empadronarse en o suyo puesto de naixencia, y Chusé debe viajar a Betlem, por ser orichinario de iste lugar. Chesús naixe de Betlem mientres que se se trobaban de viache y ye aduyau por pastors. Lucas anyade amás breves relatos sobre a circuncisión de Chesús, sobre o suyoprsentación en o Templo, y a suya trobada con os doctors en o Templo de Cherusalem, en un viache realizau con motivo d'a Pascua, cuan contaba doce anyos.
En os evanchelios de Mateu y de Lucas apareixen chenealochías de Chesús (Mt 1, 2-16; Lc 3, 23-38).A de Mateu se remonta a lò patriarca Abrahán, y a de Lucas a Adán, o primer hombre seguntes o Chénesis. istas dos chenealochías son idénticas entre Abrahán y David, pero difieren a partir de iste zaguer, ya que a de Mateu hace a Chesús descendien de Salomón, mientras que, seguntes Lucas, o suyo linache procedería de Natam, atro d'os fillos de David. En toz dos casos, o que se muestra ye a ascendencia de Chusé, a pesar de que, seguntes os relatos d'a infancia, iste nomás habría estau que lo pai adoptivo de Chesús.
Baptismo y tentacions A plegada de Chesús estió profetizada por Chuan o Baptista (o suyo primo, seguntes l'Evanchelio de Lucas), por qui Chesús estió baptizau en o río Jordán.Durante o baptismo, o Esprito de Dios, en forma de paloma, descendió sobre Chesús, y se escuchó a voz de Dios.
Seguntes os Evanchelios sinópticos, o Esprito condució a Chesús a o disierto, a on ayunó mientres cuarenta días y superó las tentacions a las que estió sometiu por o Diaple. No se menciona iste episodio en l'Evanchelio de Chuan. Dimpués Chesús marchó enta Galilea, establindo-se en Cafarnaún, y comenzó a pedricar a plegada d'o Reino de Dios.
Vida publica Acompanyau por os suyos seguidors, Chesús recorrió as rechions de Galilea y Chudea en pedricando l'evanchelio y realizan numerosos miraglos. o orden d'os feito s y dichos de Chesús varía seguntes os diferents relatos evangEll icos. Tampoco s´indica cuánto tiempo duró a vida pública de Chesús, aunquel'Evanchelio de Chuan menciona que Chesús celebró a fiesta anual d'a Pascua chudieva (Pésaj) en Cherusalem en tres ocasiones. En cambio os Evanchelios sinópticos mencionan nomás a fiesta de Pascua en a que Chesús estió crucificau .
Gran parti d'os feito s d'a vida publica de Chesús narraus en os evanchelios, tienen como escenario a zona septentrional de Galilea, en as comarcas d'a mar de Tiberíades, o laco de Genesaret, especialmen a ciudat de Cafarnaúm, pero tamién atras, como Corozaín o Betsaida. Tamién visitó, en o sud d'a rechión , localidaz como Caná o Naín, y o lugar en o que s´heba criau, Nazaret, onde estió recibiu con hostilidad por os suyos antigos convecins. A suya pedricación se extendió tamién a Judea (seguntesl'Evanchelio de Chuan , visitó Cherusalem en tres ocasiones desde o comienzo de o suyovida pública), y estuvo en Chericó y Betania (a on resucitó a Lázaro).
Esleyó a los suyos prencipals seguidors (clamaus en os evanchelios «apóstols»; en griego, ‘ninviaus’), en numero de doce, d´entre o lugar de Galilea. En os sinopticos se menciona a lista siguien: Simón, clamau Pero y lo suyo chermano Andreu; Chaime o de Zebedeo y o suyo chermano Chuan; Filipe y Bartolomé; Tomás y Mateu o publicano; Santiago o de Alfeo y Tadeo; Simón o Zelote y Chudas Iscariote, o que posteriormen traicionaría a Chesús (Mt 10,2-4; Mc 3,16-19; Lc 6, 13-16).Belúns yeran pescau rs, como as dos parellas de chermanos formadas rspectivamen por Pero y Andreu, y Chuan y Santiago.Mateu s´identifica vheneralmen con Leví o de Alfeo, un publicano de qui en os tres sinopticos se rella ta brevemen cómo estió clamau por Chesús (Mt 9,9; Mc 2,14; Lc 5,27-28). o que acarreó a Chesús numerosos reproches d'os fariseos.
L'evanchelio de Chuan nomás fa referencia a os nombres de nueu d'os apóstols, anque en varios pasaches hace referencia a que yeran doce.
Predicó mesmo en sinogas que a l'aire libre, y as muchedumbres se congregaban pa escuitar as suyas parolas. Entre os suyos discursos, destaca o clamau Sermón d'a Montanya, enl'Evanchelio de Mateu (Mt 5-7). Emplegó a ormino parábolas pa explicar as suyos seguiudors o Reino de Dios. As parábolas de Chesús son breves relatos cuyo conteniu ye enigmático (a ormino fan d´estar dimpués explicadas por Chesús). Tienen per un cheneral un conteniu d´explicación y apareixen exclusivamen en os evanchelios sinopticos. Entre as mas conoixidas están a paráboa d'o sembrau r (Mt 13,3-9; Mc 4,3-9; Lc 8,5-8), cuyo significau explica Chesús a continuación; a d'a semila que creixe (Mc 4,26-29); a del grano de mostaza (Mt 13,31-32; Mc 4,30-32), a d'a cibada y a cizanya (Mt 13,24-30), a d'a ovella perdida (Mt 18,12-14; Lc 15,3-7) y a d'a moneda perdida (Lc 15,8-10), a d'o siervo despiadau (Mt 18, 23-35), a d'os obreros enviaus a a vinya (Mt 20,1-16), a d'os dos fillos (Mt 21,28-32), a d'os vinyaus homicidas (Mt 21,33-42; Mc 12,1-11; Lc 20,9-18); a d'os convidaus a a boda (Mt 22, 1-14), a d'as diez vírchens (Mt 25,1-13), a d'os talentos (Mt 25,14-30; Lc 19,12-27), a d'o chuicio final (Mt 25,31-46). Dos d'as mas conocidas apareixen nomás enl'Evanchelio de Lucas: se trata d'a paráboa d'o buen samaritano (Lc 10,30-37) y a d'o fillo pródigo (Lc 15,11-32). en as parábolas, emplega Chesús frecuenmen imáchens rella cionadas con a vida campesina.
Mantenió controversias con miembros de bels d'as mas importantes sectas relichiosas d'o judaísmo, y muy especialmen con os fariseos, a quienes acusó de hipocrsía y de no cudiar o mas importante d'a Torá: a chusticia, a compasión y a lealtat (Mt 12, 38-40; Lc 20, 45-47).
A orichinalidat d ´o suyo mesache radicaba en a insistencia en o amor a os enemigos (Mt 5,38-48; Lc 6, 27-36) así como en o suyo vinclo estreito con Dios, a qui clamaba en arameo con a exprsión familiar Abba (Padre) que ni Marcos (Mc 14,36) ni Pablo (Rm 8, 15; Gal 4, 6) traduixen. Se trata de un dios amán no que busca a os marchinaus, a os oprimius (Lc 4, 18) y a os pecadors (Lc 15) pa ofreixer les a suya misericordia. A oración d'o PaI nuestro (Mt 6,9-13: Lc 11,1-4), que recomendó utilizar a os suyos seguiudors, ye clara exprsión de ista rella ción de amán nía con Dios antes mencionada.
Miraglos relataus en os Evanchelios
Articlo prencipal : Miraglos de Chesús
Seguntes os evanchelios, durant o suyo ministerio Chesús realizó varios miraglos. En total, en os cuatro evanchelios canonicos se narran ventisiet miraglos, d'os cuals cuatorce son curaciones de distintas enfermedades, cinco exorcismos, tres resurreccions, dos prodichios de tipo natural y tres signos extraordinarios.
· Los evanchelios narran las siguiens curaciones miraglosas obratas por Chesús:
1. Sanó a fiebre d'a suegra de Pero, en casa suya en Cafarnaúm, tomándoa d'a man (Mc 1,29-31; Mt 5,14-15; Lc 4,38-39);
2. Sanó a un leproso galileo mediante a paroa y o contacto d'a suya mano (Mc 1,40-45; Mt 8,1-4; Lc 5,12-16);
3. Sanó a un paralitico en Cafarnaúm que le estió prsentau en un leito y al que había perdonau sus pecaus, ordenándole que se levantara y se fuera a casa suya (Mc 2, 1-12; Mt 9,1-8; Lc 5,17-26);
4. Sanó a un hombre con a mano seca en sabado en una sinagoga, mediante a paroa (Mc 3,1-6; Mt 12,9-14;Lc 6,6-11);
5. Sanó a una muller que padecía flujo de sangre, que sanó al tocar o vestiu de Chesús (Mc 5,25-34; Mt 9,18-26; Lc 8,40-56);
6. Sanó a un sordomudo en a Decápolis metiéndole os dedos en os oídos, escupiendo, tocándole a luenga y diciendo: «Effatá», que significaría ‘ábrete’ (Mc 7,31-37);
7. Sanó a un ciego en Betsaida poniéndole saliva en os ojos e imponiéndole las manos (Mc 8,22-26);
8. Sanó a Bartimeo, o ciego de Chericó (Mt 20,29-34; Mc 10,46-52; Lc 18,35-45);
9. Sanó a distancia al criau d'o centurión de Cafarnaúm (Mt 8,5-13, Lc 7,1-10, Jn 4,43-54; Jn 4,43-54);
10. Sanó a una muller que ista ba encorvada y no podiya enderezarse, mediante a paroa y a imposición de manos (Lc 13,10-17). ista curación tuvo lugar tamién en sabado y en una sinagoga;
11. Sanó a un hidrópico en sabado, en casa de uno d'os prencipals fariseos (Lc 14, 1-6).
12. Sanó a diez leprosos, que trobó de camino a Cherusalem, mediante a paroa (Lc 17,11-19).
13. Sanó a un hombre que llevaba treinta y ueitoanyos enfermo, en Cherusalem, en sabado (Jn 5,1-9).
14. Sanó a un ciego de naixencia untándolo con lodo y saliva, tras o cual le ordenó lavarse en a piscina de Siloé (Jn 9,1-12).
15. Sanó a oreja de un siervo d'o sumo sacerdote (Lc 22,51)
· En os evanchelios canónicos apareixen cinco relatos de expulsiones de espíritus impuros (exorcismos) realizaus por Chesús:
1. Expulsó a un diaple en a sinagoga de Cafarnaúm (Mc 1,21-28; Lc 4,31-37);
2. Expulsó a atro en a rechión de Gerasa (Mt 8,28-34; Mc 5,1-21; Lc 8,26-39);