L'alamanico d'o Valais (en alamanico d'o Valais Wallisertiitsch, en alemán Walserdeutsch) ye o subdialecto de l'alto alamanico superior charrau por o pueblo Walser en partis de Suiza, Italia, Liechtenstein y Austria y en a parti chermanofona d'o cantón d'o Valais, en l'alta val d'o Roine.
A plegada d'inmigrants parlants chermanofonos procedents d'o cantón de Berna a o cantón de Valais prencipió en o sieglo VIII. Presumiblement bi habió dos rotas d'inmigración diferents que levoron a definir os dos prencipals grupos de dialectos d'o Valais. Entre os sieglos XII y XIII, o pueblo Walser prencipió a estableixer-se en atros puestos d'os Alpes. Istos nuevos asentamientos son conoixitos como puestos d'inmigración Walser y encara se i charra o dialecto.
Istos dialectos son dificils d'entender ta atros suizos chermanofonos (os ditos por os Walser Üsserschwyzer, literalment suizos exteriors). Isto se debe a que son vals isoladas entre as altas montanyas, lo que ha feito que o dialecto d'o Valais conserve muitismos arcaismos. O dialecto de Lötschental, por eixemplo, conservaba tres menas diferents de verbos febles dica primerías d'o sieglo XX. O dialecto d'o Valais tamién amuestra innovacions lingüisticas, como o plural Tannu - Tannä (abet - abez), que tamién se pueden trobar en atros dialectos de l'alto alamanico superior.
O numero total de fablants entre toz os países ye d'entre 20.000 y 40.000, incluyindo entre 10.000 y 20.000 fablants en Suiza, sobre una población total de 7,5 millons (1980 C. Buchli), 3.400 en Italia (1978 Fazzini), 1.300 en Liechtenstein (1995 C. Buchli), y entre 5.000 y 10.000 en Austria (1995 C. Buchli). Ethnologue
Distribución Valais: Simplon, Gondo (Zwischbergen) vals en o macizo de Monte Rosa: Val d'Aosta: Gressoney-La-Trinité, Gressoney-Saint-Jean, Issime, historicament en l'alta val d'Ayas. Provincia de Vercelli: Alagna Valsesia, Rima San Giuseppe, Rimella, Riva Valdobbia Provincia de Verbano-Cusio-Ossola: Formazza, Macugnaga, Ornavasso, Agaro y Salecchio (frazioni de Premia), Ausone, Campello Monti (frazione de Valstrona) Oberland bernés: Lauterbrunnen, Mürren, Planalp Cantón d'os Grisons: Rheinwald, Obersaxen, Vals GR, Signina (Gemeinde Riein, Safiental, Tenna, Valendas, Versam, Tschappina, Avers, Mutten, Schanfigg, alta val de Landwasser, Davos, Prättigau Liechtenstein: Triesenberg, Planken Cantón d'o Tesino: Bosco-Gurin Cantón de Sankt Gallen: Calfeisental, Taminatal Vorarlberg y o Tirol: Großes Walsertal, Kleines Walsertal; Tannberg, Schröcken, Lech y Warth, partis de Steeg en o Tirol, Galtür y Ischgl en Paznauntal, Brand, Bürserberg, Dünserberg, Ebnit, Laternsertal, Damüls, Silbertal Allgäu: Kleinwalsertal
Referencias
Vinclos externos Google Map of Walser Settlements 1200 to Present The Bosco Gurin dialect
Valais