A ilesia de Santa María la Mayor d'Alcanyiz ye una ilesia d'estilo gotico-barroco construyida en os sieglo XIII-sieglo XVIII que se troba en Alcanyiz (Baixo Aragón, Aragón). Teresa Thomson Llisterri: Iglesia de Santa María la Mayor de Alcañiz, 2006, Centro de Estudios Bajoaragoneses, . Estió colechiata dende 1407 dica 1851 por lo que a vegadas ye conoixida como colechiata de Santa María la Mayor d'Alcanyiz.
Ye Bien d'Intrés Cultural, con a categoría de molimento, dende 1988. Consulta a la base de datos de bienes inmuebles. Ministerio de Cultura y Deporte.
O templo gotico thumb|left|Torres de Santa María D'ista obra —realizada en a suya mayor parti en o sieglo XIII— se conserva a suya gran torre campanal y atras restas fragmentarias que permiten, amás d'os testimonios documentals, fer una reconstrucción ideyal d'ista. Ista ilesia tenió tres naus –a central de mayor altaria y amplaria que as laterals-, cabecera poligonal y deambulatorio con capiellas radials. O 13 de mayo de 1407 fue beneficiada con o títol de colechial, por bula de Benedet XIII, o Papa Luna. A grandiosidat d'a torre, una d'as mas notables de l'antiga Corona d'Aragón, s'asocia con o deseyo d'a ciudat, alavez villa, d'erechir un simbolo d'o poder municipal debant d'o senyorial representau por o gran castiello calatravo. Tenió una marcada plurifuncionalidat: civico-relichiosa, por o suyo carácter de torre campanal, y defensiva, en concebir-se como refuchio. D'extraordinaria polideza son os suyos filadez finestrals, as suyas gargolas y a vista d'a ciudat que puet alufrar-se dende o terrau que la corona.
A capiella d'a Solitut Se construyió pa acullir as imachens d'a Virchen d'a Solitut y o Santo Cristo que, seguntes a tradición, trayió un pelegrín ta Alcanyiz, en o sieglo XVI. Bendecida en 1732, se conservó cuan es decidió espaldar o templo gotico tres anyos dimpués. Se prochectó como una capiella adosada a la cabecera d'o templo gotico, como obra unitaria y independient. Se redecoró en zaguerías d'o sieglo XVIII, con un gran baldaquín y con un treballo basau en a utilización d'estuco que amagó as pinturas orichinals. O suyo programa iconografico tien como tema basico a pasión, a dolor y a solitut debant d'a muerte de Cristo.
O templo barroco A demolición d'o templo gotico y a construcción d'a gran obra barroca d'o sieglo XVIII -prencipiada en 1736 y rematada cuantas decadas dimpués- estió condicionada por o estau de deterioración de l'edificio medieval; l'anglucia por tener un templo de mayor capacidat; a "reorientación" de l'edificio enta o centro civico d'a ciudat; y, mas que mas, o deseyo de contar con un templo d'alcuerdo con o gusto u a "moda" d'o momento, o principal paradigma d'o cual yera a basilica d'o Pilar de Zaragoza. Por iste motivo l'arquitecto que lo disenyó estió Domingo de Yarza, un d'os responsables d'a obra zaragozana, acceptando-se o modelo caracterizau por dos elementos: a concepción d'espacio unico asociada a la ideya d'ilesia salón u Hallenkirche (chenerada por a igualtat en l'altaria d'as naus) y o emplego d'o doble pilar, tamién dito "suporte pilarista".
A portalada prencipal Portalada feita con forma absidial u d'exedra, emmarcada por un gran arco de meyo punto que la conecta con l'ambito artistico d'o norte peninsular. Connexión que se chustifica por o gran protagonismo que tenió en a execución d'ista obra o mayestro pedrero y escultor guipuzcuano Juan Bengoechea Ameztoy. Presenta una clara composición piramidal, con ritmo ascendent, enfatizau por os elementos curvos d'o cuerpo central. Ye concebida como portalada-retablo, estructurada en tres pisos u cuerpos. En o primer cuerpo se troban as imachens de sant Pero y sant Pavlo; en o segundo, cuatre arcánchels flanqueyan a o gran grupo escultorico de santa María; y en o superior se localizan as feguras de sant Tomás d'Aquino, a la ezquierda, y sant Vicent Ferrer, a la dreita. Sobre a puerta s'esculpió o escudo d'o capítol d'a colechial, con as canyas alusivas a Alcanyiz y con as armas d'o Papa Luna. Ista obra habió d'haber-se rematau en 1779.
O retablo mayor Obra d'o escultor alcanyizano Tomás Llovet, director mientres cuantas decadas de l'Academia d'Artes Polidas de Sant Lois de Zaragoza y fegura fundamental d'a escultura aragonesa d'a primera metat d'o sieglo XIX. Iste retablo –realizau entre 1798 y 1801– no conserva denguna d'as suyas esculturas de volumen y os suyos relieus fuoron reconstruyius dimpués d'a Guerra civil. O suyo gran espacio central ye ocupau integrament por un baixorrelieu alusivo a l'Asumpción d'a Virchen. Y en o suyo cuerpo superior —deseparau por un gran entablamento y enfatizau por un frontón triangular- se veye a imachen d'a Trinidat.
Pinturas thumb|Pintura gotica. Santa María la Major (Alcanyiz) Iste templo conserva valuosas obras pictoricas. Entre ellas destaca un interesant conchunto de pintura gotica atribuyiu a o taller de Domingo Ram -un d'os pintors mas importants d'Aragón de zaguerías d'o sieglo XV- y distribuyiu entre una predela con cuantas escenas y una polida imachen de santa María Malena. Tamién tien un notable intrés un segundo grupo de tablas, en iste caso renaixentistas, datadas en as dos primeras decadas d'o sieglo XVI y atribuyidas a o mayestro d'Alcanyiz, en zaguerías identificau con o leridano Blai Guiu. Blai Guiu, pintor de Lérida: un nombre para los maestros de Balaguer y Alcañiz. Jacobo Vidal. Artigrama, 28. 2013. Pach. 341-348 Forman iste conchunto seis tablas, en as que se representan a os santos Cosme y Damián, santa Catalina de Siena y santa Polonia, sant Cheronimo, una Epifanía, sant Blas y sant Pero. Todas ellas pueden contemplar-se en a sagristía d'o templo.
Mayestros de capiella
Os mayestros de capiella conoixius de Sant María la Mayo d'Alcanyiz son:
José de Cáseda, entre os anyos 1710-1716; Bernardo Pascual (1689-c. 1754); Rafael Anglés (Ráfals, 1730-Valencia 1816), dende 1754 dica 1762, cuan pasó a estar organista en a seu de Valencia; Music chapels in the Colegiatas in Aragon from the 16th to 19th centuries. Jesús M. Muneta. Musiker, 14 de chinero de 2002. Pach. 83-100 Manuel Gascón dende 1762;
Bibliografía "La Colegiata de Alcañiz". Carlos Cid Priego. Instituto de Estudios Turolenses. Teruel, 1956. "La iglesia colegiata de Alcañiz. Apuntes históricos". Federico Magdalena Lacambra. El Noticiero. Zaragoza, 1944. "Iglesia de Santa María la Mayor de Alcañiz". Teresa Thomson Llisterri. Centro de Estudios Bajoaragoneses. Alcanyiz, 2006. .
Referencias
Se veiga tamién Mayestros de capiella d'a ilesia de Santa María la Mayor d'Alcanyiz
Vinclos externos
Pachina oficial d'o Concello d'Alcanyiz. Fundación Quílez Llisterri. Centro de Estudios Bajoaragoneses.
Alcanyiz María la Mayor d'Alcanyiz María la Mayor d'Alcanyiz María la Mayor d'Alcanyiz María la Mayor d'Alcanyiz María la Mayor d'Alcanyiz Alcanyiz María la Mayor d'Alcanyiz Categoría:Edificios que han albergau sesions d'as Corz d'o Reino d'Aragón Categoría:Biens d'Intrés Cultural d'o Baixo Aragón Categoría:Molimentos d'Alcanyiz