Pero III d'Aragón u Pietro III d'Aragón, dito lo Gran (*Valencia 1239 – † 2 de noviembre de 1285, Vilafranca del Penedès). Yera fillo de Chaime I lo Conqueridor y d'a suya segunda muller Violant d'Hongría y succedió a su pai en 1276 en os títols de rei de Aragón, rei de Valencia (como Pero I), y conte de Barcelona (como Pero II).
Vida Casau lo 13 de chunio de 1262 en a seu de Sant Pero de Montpeller con Constanza de Hohenstaufen, filla y heredera de Manfredo I de Sicilia, fuoron coronaus en Zaragoza en una cerimonia en a cual Pero canceló lo vasallache que heba achustau con o papa o suyo avuelo Pero II.
Tot o suyo reinau se centró en a esbandidura d'a Corona d'Aragón por a Mediterrania y ta ixo aproveitó lo suyo matrimonio con Constanza ta demandar a corona siciliana. Sicilia se trobaba dende 1266 baixo la sobiranía de Carlos d'Anchú qui, con l'emparo d'o papa Climent IV que no deseyaba a dengún Hohenstaufen en o sud d'Italia, heba estau investiu rei dezaga de redotar, en Benavent, a Manfredo, qui morió en a batalla.
En 1279 una flota d'a corona aragonesa, a lo mando de Conrado Lanza, recorre as costas africanas ta retornar a sobiranía feudal d'Aragón sobre Tunicia, que la muerte d'o emir Muhammad I al-Mustansir heba debilitau. Posteriorment, en 1281, Pero III armó una flota pa invadir Tunicia y demandó a lo recient esleyiu papa Martín IV una bula que declarase l'operación militar como cruzada; pero lo papa, d'orichen francés y partidario de Carlos d'Anchú, li'n negó.
Cuan a flota iba a salir, escayeicioron en Sicilia as clamadas Vispras sicilianas, cuan os sicilianos consiguioron forachitar a los franceses, dimpués de fer-ne una mortalera gran. Os sicilianos ninvioron allora una embaixada enta Pero III ofreixendo-li la corona siciliana a la que teneba dreito gracias a lo suyo matrimonio. O rei aragonés posó allora la suya flota endrecera enta Sicilia a on plegó i lo 30 d'agosto de 1282 y lo coronoron rei en a ciudat de Palermo.
A l'inte ninvió una embaixada enta Carlos d'Anchú, que se trobaba en Mecina, demandando-li que lo reconoixese como rei de Sicilia y albandonara la isla. A redota d'a flota anchevina en Nicoreta por l'almirant Rocher de Lauria obligó a Carlos a deixar Mecina y cubillar-se en o suyo reino de Nápols.
O papa Martín IV respondió a la coronación siciliana de Pero III con a suya excomunión (9 de noviembre de 1282) y a suya deposición como rei de Aragón (21 d'aviento de 1283), ofreixendo la corona a lo segundo fillo d'o rei de Francia, Carlos de Valois, a qui investió lo 27 de febrero de 1284, declarando una cruzada contra Aragón. A situación en a que se trobó Pero III yera de tot inestable: antimás d'haber de luitar contra la invasión francesa que se yera preparando a lo norte d'os Pireneus, tamién habió d'enfrentar-se a greus problemas en l'interior d'os suyos reinos resultau d'as necesidaz economicas que la conquista de Sicilia prevocó.
Amás d'a invasión francesa y ataques navarros. Aragón habió de fer frent a un ataque d'o sinyor d'Albarracín en 1283; manimenos se solucionoron en 1284 con a victoria de lo seche d'Albarracín, en a que adhibió esta sinyoría a la Corona d'Aragón.
Pero III solucionó los problemas internos permitindo, en 1283, a formación d'a Unión Aragonesa, churando lo "Privilechio Cheneral" que esfendeba los privilechios d'a nobleza y atorgando a Catalunya la constitución "Una vegada l'any" en as corz celebradas en Barcelona entre 1283 y 1284.
Solucionaus os problemas interiors podió meter ficacio en a invasión francesa, que a lo mando d'o propio rei francés Felipe III, prenió en 1285 a ciudat de Chirona, ta haber de retirar-se cuan a flota aragonesa tornó de Sicilia a lo mando de Rocher de Lauria y redotó a l'exercito francés.
Dezaga d'a suya gran victoria, Pero III s'iba a enfrentar a su chermano Chaime II y a lo suyo sobrín o rei Sancho IV de Castiella que no li heban aduyau mientres o suyo conflicto con os franceses, pero la suya muerte prematura, l'11 de noviembre de 1285, lo impedió.
Descendients D'o suyo matrimonio con Constanza en naixioron os siguients fillos:
Alifonso III d'Aragón (1261-1291), rei d'Aragón, Valencia, Mallorca y conte de Barcelona. Chaime II d'Aragón (1267-1327), rei d'Aragón, Valencia, Mallorca, conte de Barcelona, rei de Cerdenya y de Sicilia. L'infanta Isabel d'Aragón (1271-1336), Santa Isabel de Portugal u Santa Isabel d'Aragón, reina consort de Portugal por o matrimonio en 1288 con Dionís I de Portugal. Frederico II de Sicilia (1272-1337), rei de Sicilia. L'infanta Violant (1273-1302), casada en 1297 con l'infant Roberto de Nápols, futuro Roberto I. L'infant Pero d'Aragón (1275-1291).
A suya luenga En o Llibre dels Feyts d'o reinau d'o rei Chaime I d'Aragón se gosa emplegar a luenga materna d'os personaches que i amanixen. En ixe contexto, s'emplega l'aragonés en boca d'o rei Pero III, cuan se i diz:
De tot ixo, se puet inferir que Pero III d'Aragón yera fablant d'aragonés, u mesmo que l'aragonés yera a suya luenga materna.
En o Reino d'Aragón Pero III crebó con o monopolio sobre a escritura que teneba a ilesia (en latín), y s'encomenzó a fer servir con regularidat l'aragonés como luenga escrita oficial chunto con o latín. O estándard aragonés medieval fixato en tiempos de Pero III y que duró dica o reinau d'Alifonso V ye conoixiu como scripta aragonesa.
Referencias
Vinclos externos
Árbol chenealochico
Categoría:Muertos en Vilafranca del Penedès Categoría:Naixius de Valencia Categoría:Reis d'Aragón Categoría:1239 (naixencias) Categoría:1285 (muertes)