L'Imperio Bizantín (en griego Βυζαντινή Αυτοκρατορία, en aragonés y catalán medievals Romania) ye o termin emplegau en a Historiografía dende o sieglo XIX ta describir a parti de l'Imperio Romano de cultura griega; por ixo tamién ye dito Imperio Romano d'Orient. A suya existencia abraca tota la Edat Meya (sieglo IV - 1453) y teneba como capital a ciudat de Costantinoble. Formalment, yera a continidat d'a tradición de l'Imperio Romano, de traza que os suyos emperadors continoron con a succesión d'os emperadors de Roma, preservando amás o legau cultural, politico y churidico imperial.
Por ixa preservación d'o legau cultural de l'Antiguidat, no nomás d'o legau de l'Imperio Romano sino tamién d'o legau d'a Grecia antiga, l'Imperio bizantín estió establidor d'un puent cultural, fendo posible que ixe herencio cultural se recibise en Europa Occidental cuan rematoron as grans convulsions en ixos territorios dimpués d'as invasions barbaras y l'aparición d'as bases d'o estaus nacionals, y estando asinas posible de devantar, con aduya d'ixe herencio cultural, o Renaiximiento en Italia, sobre o cual se basa l'actual civilización occidental. No nomás ixo, sino que a traviés d'os suyos contactos con a filosofía y a ciencia desarrolladas en puestos como Bagdad u Caire dimpués d'a suya conquiesta por os musulmans, Bizancio estió tamién un puent entre Europa y Asia, papel que fació en a escena politica y cultural europea dica la suya caita en mans d'os otomans en 1453.
Demientres a suya historia, que prencipia en o sieglo IV, l'Imperio bizantín se trobó sozmeso a cuantas variacions territorials, en Europa, en Asia y mesmo en Africa, por toda a cuenca d'a mar Mediterrania. Asinas, luitó contra as invasions de pueblos chermanicos y de pueblos eslaus en Europa, contra os vandalos en Africa y contra persas y otomans en Asia, rematando por esvoldregar-se en 1453 debant de l'Imperio Otomán. Bi habió periodos d'expansión mientres os cuals grans líders militars (como Bilisario) conquirioron muitos territorios en Africa, en Asia, en Europa Occidental u en os Balcans, y tamién bi habió periodos en os cuals l'Imperio cuasi plegó a desaparecer, como por eixemplo en 1204, cuan os Cruzaus espulloron Constantinoble y proclamoron l'Imperio latino.
Denominacions A denominación Imperio Bizantín ye una creyación erudita por part d'os historiadors modernos. Os griegos bizantins denominaban a lo suyo estau con formas derivadas de Roma, y tamién ellos mesmos se denominaban romanos.
Inicialment os griegos diciban Pωµαϊοι a los romanos, l'adchetivo derivau yera ρωµαϊχός y l'adverbio yera ρωµαϊστί, (Plutarco escribiba ρωµαϊστί λαλειν, "latine loqui"). Pero cuan Costantinoble se convertió en capital de l'Imperio Romano d'Orient, o termin Pωµαϊοι fue aplicau tamién a los griegos y os griegos diciban a los romanos de l'Imperio Romano d'Occident "romanos occidental", "romanos mes antigos". Os griegos olvidoron l'etnonimo antigo suyo Hel·lenos u Ελληνες (reintroduciu recientment por vía culta), y denominoron a la suya luenga ρωµαϊχή γλώσσα ("luenga romana", termin que designaba a luenga latina l'antiguedat grecorromana), y encara a denominación d'o "griego moderno" ye ρωµαϊχή, (a denominación νεοελληνιχή γλώσσα ye una introducción erudita).
En a Edat Meya bi heba denominacions derivadas d'a lechitimidat d'este estau como continador de l'Imperio Romano. En aragonés medieval se feba servir Romania, y por eixemplo lo veyemos asinas en o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo":
Manimenos encara que este termin tamién s'aplicaba a lo Despotau de Romanía, un estau efimero creyau dimpués d'a cuatrena cruzada en l'ueste de l'actual Grecia.
Historia
right|thumb|225px|Constantín I, qui estió l'establidor de l'Imperio bizantín, en un mosaico de Santa Sofiya d'Istambul. A Historia de l'Imperio bizantín principia en 324, cuan Constantín establix en a ciudat de Bizancio a suya capital y tamién i treslada bella institución de l'Imperio Romano, con a fin de tener una mayor presencia militar en os Balcans y a cuenca d'o río Danubio, que en ixe inte se trobaban amenazadas por os pueblos chermanicos. Se puet considerar que ye en ixe inte cuan se produce a naixencia de l'Imperio bizantín, encara que ta os suyos protagonistas no yera una entidat diferent, sino una parte de l'Imperio Romano en conchunto.
Mientres a suya historia l'Imperio bizantín se trobó sozmeso a cuantas variacions territorials, en Europa, en Asia y mesmo en Africa, y por toda a cuenca d'a mar Mediterrania.
En primeras, os bizantins luitoron contra as invasions d'os pueblos chermanicos (y dimpués d'os pueblos eslaus) en Europa, en a cuenca d'o Danubio y en o Balcans, estando iste un territorio fundamental ta o suyo Imperio. Pero tamién intervinioron contra os vandalos que heban ocupau Africa en os antigos territorios que heban feito parte de Cartago, y contra os persas sasanidas en Asia la Chica, continando a luita de l'Imperio Romano contra os partos; y dimpués, tamién en Asia la Chica, esta vegada contra a expansión d'os otomans plegaus dende Asia Central y que s'heban islamizau. En ixe inte, destacoron grans líders militars (como Bilisario) que permitioron ixa expansión bizantina, plegando mesmo a controlar una parte important d'a Peninula Italica.
En primerías d'o sieglo XIII, os bizantins luitoron contra o cruzaus, que miraban de controlar Bizancio como meyo ta controlar tamién Palestina y Cherusalem. Sindembargo, l'Imperio cuasi plegó a desaparecer en 1204, cuan os cruzaus d'a Cuatrena Cruzada espulloron Constantinoble y proclamoron l'Imperio Latino, encara que dimpués l'Imperio renaixió a partir de chicoz principaus que heban resistiu a os invasors.
O Imperio bizantín remató por esvoldregar-se en 1453 debant d'a expansión de l'Imperio Otomán, que heba cerclau os territorios bizantins y que ya contolaba muitos territorios, no nomás en Asia la Chica sino tamién en os Balcans.
A división de l'Imperio Romano left|thumb|225px|A conversión de Teodosio por Sant Ambrosio, cuadro de Pierre Subleyras. Teodosio I estió o zaguer emperador d'un imperio romano uniu y l'establidor d'o Cristianismo como relichión oficial. L'emperador romano Constantín, dimpués de vencer a Licinio (324) establió a suya residencia en Bizancio chunto con o consello de l'Imperio, y l'11 de mayo de 330 Bizancio fue designada nueva capital de l'Imperio. En 395, cuan morió Teodosio, l'Imperio quedó dividiu en dos parz ya de pa cutio: o d'occident pa Honorio y o d'orient pa Arcadio. Esleyoron Bizancio como nuclio politico d'a parte oriental por razons d'estratechia, economía y política: aturar l'amenaza creixient que constituiban os godos y l'Imperio Sasanida, y asegurar a continación d'os intercambios comercials entre Europa y Asia. Por atra parte Italia yera en ixe inte en decadencia y as zonas grecoparlants d'orient encara yeran prosperas. Por dos sieglos os succesors de Constantín defendioron o Cristianismo contra as herechías y o territorio romano contra as invasions.
Teodosio I fació d'o Cristianismo a relichión d'estau prohibindo o politeísmo tradicional grecorromano. Os emperadors d'a dinastía teodosiana dioron a lo bispe de Costantinoble una autoridat superior a los atros bispes d'Orient, pero en os concilios d'Efeso (431) y Calcedonia (451) se facioron patents as profundas diferencias doctrinals d'os patriarcaus d'as atras metropolis romano-orientals. Como reflexo d'a baralla por o poder entre os bispes d'Antioquía, Aleixandría y Costantinoble os bispes preneban doctrinas diferents que conduciban a la formación d'ilesias nacionals en rechions con muita población no helenizada u no romanizada de tot que deseyaban independizar-sen. Por atra parte taimen bi heba rivalidat con Roma. En 482 o Pontífiz romano excomulgó a lo patriarca de Costantinoble.
Pa librar-se d'os invasors godos y hunnos os emperadors d'Orient amés de fer servir as armas, tamién facioron servir a diplomacia: lis pagaban tributo u los adrezaban ta Italia. D'esta traza cuan morió Anastasio en 518, l'Imperio Romano d'Orient se manteneba entero pero l'Imperio Romano d'Occident yera ocupau por diferents pueblos barbaros: l'Imperio Romano d'Orient sacrificó Occident pa salvar-se d'os barbaros.
Prebatina de reconquerir l'Imperio Romano d'Occident right|thumb|200px|O cheneral Bilisario, en un mosaico d'a ilesia de Sant Vital de Ravena. En o sieglo VI, baixo l'emperador Chustinián I (527-565) l'Imperio Romano d'Orient tenió o suyo primer apocheu, con una politica externa que prebaba de reconstruir l'Imperio Romano d'o sieglo I y que yera muito costosa, por haber de luitar contra vandalos, visigodos, ostrogodos y persas sasanidas. Chustinián yera rodeyau d'un equipo de personas que facioron posible este difícil treballo: a suya muller Teodora, o churista Tribolián, (que intervinió en a obra Corpus Iuris Civilis, o reformador de l'administración central Chuan de Capadocia, y os chenerals Narsís, Bilisario, Mundo y Liberio.
En l'anyo 532 Chustinián I firmó con Cosroi de Persia o tractau de "Paz Perpetua", con devolución d'as conquiestas mutuas en l'aria de l'alto Eufrates. Con a muga oriental pacificada l'Imperio Romano d'Orient podió encomenzar a reconquiesta d'Italia. En l'anyo 535 encomienzó a conquiesta d'Italia u "guerra gotica", muito costosa, y dica l'anyo 552 no rematoron as zagueras luitas. A clase senatorial italiana fue diezmada y Italia se convertió en un exarcau dentro de l'Imperio Romano d'Orient y gobernau dende Ravena.
L'Africa Proconsular romana anterior fue invadida cuan entre os vandalos reinaba Chelimer. O cheneral Bilisario fue encargau d'esta invasión, y tamién fuoron conquiestas as islas de Sicilia, Cerdenya, Corcega y Balears. Se creyó o exarcau d'Africa con capital en Cartachinia.
O sud de Spania (nombre griego de Hispania) fue conquiesto cuan en una guerra civil entre partidarios de Achila I y partidarios d'Atanachildo clamoron a los bizantins pa combatir en uno d'os bandos. Dimpués de prener posicions en o sud de Spania as tropas bizantinas se desentiendioron d'a guerra civil y conquirioron as arias d'influencia d'as ciudaz de Cádiz, Cordoba, Malaga y Cartachena, con buena part d'as provincias d'a Hispania Betica y d'a Hispania Cartachinense. Os territorios hispanicos de l'Imperio Bizantín yeran conoixius como Spania.
As campanyas fuoron tan costosas que s'acotoloron as reservas d'oro de tiempos d'Anastasio (491-518).
En politica interna o periodo de Chustinián se caracterizó por millorar a recaudación d'impuestos pa financiar as guerras, (que fació que i hese revueltas en Asia la Chica), por aturar a los terratenients y por prebar d'esfender a ortodoxia.
As anyadas escueras y a reorganización de l'Imperio Os griegos de l'Imperio Romano d'Orient perdioron muitos territorios cuan as invasions d'avaros y eslaus. L'emperador Mauricio I a zaguers d'o sieglo VI prebó una contraofensiva mes allá d'o río Danubio ta forachitar a los eslaus ya establius en os Balcans, pero a penetración d'os eslaus ya yera irreversible y os eslaus s'establiban ya tan a lo sud como Macedonya y Tesalonica enta l'anyo 600, y mesmo aprendeban tecnicas de piratería y saqueyo navals a bordo de monoixilos. A campanya de l'anyo 601 de Mauricio estió un fracaso y fue enchaquia d'a suya caita.Miguel Ángel Ladero Quesada: Historia Universal, Edad Media. Vicens Vives.
A primers d'o sieglo VII i heba anarquía en Costantinoble y o limes danubián desapareixió pa cutio baixo a presión d'os avaros y eslaus.
O Imperio baixo a dinastía heracliana left|thumb|250px|Diocesis y provincias romanas en os Balcans antes d'as invasions d'os eslaus y d'os bulgaros.