Castelserás (Castellseràs en catalán) ye una villa y municipio d'a provincia de Teruel, situata en a comarca d'o Baixo Aragón. Catálogo de pueblos y municipios de Aragón. Estadística de población y nomenclaturas toponímicas entre 1900 y 2004 (PDF), Gubierno d'Aragón, 2005, , p.128 A suya población ye de 818 habitants (2004), en una superficie de 31,16 km² con una densidat de 26,25 hab./km²

Cheografía Ye situato en o semontano d'as primeras sierras d'o Sistema Iberico, en a marguin dreita d'o río Guadalop, a mán d'on desemboca o río Mezquín.

Comprende o despoblato conoixito como Castelserás Viejo (en o sieglo XIII Borgalmofada u Borgalmohada), en a marguin ezquierda d'o río y auguas entalto.

Mugas O suyo termin municipal muga con Torrociella d'Alcanyiz, con un cantón d'o termin de La Codonyera, con La Torre de Viliella, con Calanda y con Alcanyiz. Alcanyiz Calanda 50px Torrociella d'Alcanyiz La Torre de Viliella La Codonyera

Toponimia O nombre ye de dificil interpretación, pareixe d'orichen catalán, como dició Coromines. Coromines creye que l'orichen d'este toponimo representa o mesmo problema que l'orichen de toponimos catalanes pareixitos, y los relaciona con l'antroponimo chermanico Särio u Sarhari. No creye que bi haiga relación con o toponimo Castilserás de Ciudad Real, que él considera derivato d'o castellano sera que fa referencia a os transportes de mineral dende Almadén.

En Catalunya existen Castellserà, Comen-seràs y Torre-serona. Toz estos toponimos son de l'aria de proveniencia d'os catalans que repobloron as cuencas d'o río Matarranya y Guadalop.

Seguntes o latinista Agustín Ventura Conejero, Castelserás significaría Castiello de SERANUS y SERANVS ye un antroponimo que se testimonia en as inscripcions latinas de La Iglesuela. Castelserás se remontaría a un Seranis que indicaría pertenencia. El s'apoya que en Galicia bi ha muitos toponimos que acaban en -as con orichen en -anis, y que mientres que en Gúdar-Chabalambre bi hay un Toranes en l'Alto Palancia bi ha un Toràs:

Seranis > Seranes > Serans > Serás. Turanis > Toranes > Torans > Torás.

A radiz castel pareixe catalana, y en muitos casos en ye, manimenos se troba mas que mas cuan en un compuesto ye atona, de la mesma manera que pui; asinas Castel y Pui pareixen formas abreviatas de Castiel(lo) y Pueyo.

A hipotesi toponimica popular que relaciona l'orichen d'o toponimo con o recorrido de César por Espanya (explicandolo como Castrum Caesar, Castrum Zeras), no pareixe buena.

Ya en a Carta Puebla de Calanda veyemos escrito Castelseràs. En un texto de 1272 apareixe como Castiel Sazas:

En o fogache de 1405 ordenato en as Corz de Maella de 1404 s'escribiba Castielseras.

En un texto d'o sieglo XV de l'archivo ducal de Frías, relatibo a los Calatravos, fegura como Castilserás.

Parla Como en tot o Baixo Aragón en sentito amplo bi ha muitos aragonesismos. Se conserva o deminutivo aragonés -et, con a pronunciación é, sin t. Bi ha muitas palabras que rematan en -án, representando a perdida frecuent d'a -o final en l'aragonés medieval de tierra plana y en l'actual belsetán y chistabín. Existe muito adstrato catalán. O lexico de Castelserás se replegó en as anyadas 1990 y fue publicato en numero 5 d'a revista Ruxiada.

Historia En 1273, a Orden de Calatrava forachitó d'o lugar a la población musulmana que i viviba, ta establir l'actual Castelserás. Historia de Aragón, dirichida por Eloy Fernández Clemente, La Esfera de los Libros, Madrit, 1ª edición, , pachina 266.

Demografía

Administración Reparto de concellers Eleccions municipals Partiu 1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019 Partido Popular 3 3 3 4 Partido de los Socialistas de Aragón 4 3 3 3 Partido Aragonés 0 1 1 0 Total 7 7 7 7

Alcaldes Lista d'alcaldes Lechislatura Nombre Partiu politico1979–1983 Jacinto Montañés Ceperuelo Treinta aniversario de las primeras elecciones municipales de la democracia. UCD 1983–1987 1987–1991 1991–1995 1995–1999 1999–2003 2003–2007 2007–2011 2011–2015 Ángela Montañés Serrano Partido Popular2015–2019 2019–2023 2023–2027 Pilar Arellano Mayayo Consulta el listado de alcaldes que han sido proclamados en Aragón en Heraldo de Aragón. PP

Fiestas Sant Sabastián, 19 de chinero. Lunes de Pascua de Pentecosta. Existe un baile tradicional con nombre catalán el rodat.

Personaches naixitos de Castelserás Categoría principal: Naixitos de Castelserás. Carmen Valero, atleta.

Vinclos externos www.castelseras.com. Lexico de Castelserás.

Referencias

*