Iste articlo ye sobre a comarca aragonesa de Ribagorza. Ta atros emplegos se veiga Ribagorza (desambigación).
Ribagorza Los nombres de bellas comarcas historicas s'escriben sin articlo: Sobrarbe, Ribagorza, Cinco Villas, etc. "Gramática basica de l'aragonés", Estudio de Filología Aragonesa. Prensas de la Universidad de Zaragoza. Pach. 104. (en catalán: Ribagorça) ye una comarca oficial aragonesa d'o nord-este d'a provincia de Uesca.
Muga a lo norte con Francia (departamento de l'Alta Garona), a lo nord-este con a Val d'Arán, a l'este con as comarcas d'Alta Ribagorza y Pallars Chusán, a lo sud-este con a comarca d'a Noguera, a lo sud con a comarca de Litera, a lo sud-ueste con a comarca d'o Semontano de Balbastro y a l'ueste con a comarca de Sobrarbe.
Bi ha unatra Ribagorza, l'Alta Ribagorza (provincia de Leida), con un nombre oficial que coincide con a designación d'una subcomarca natural mas ampla.
Se diz Alta Ribagorza a la parte mas montanyosa, clima mas humido y vechetación mas verda; que ye a lo que ye a lo norte d'o macizo de Turbón y Sierra de Cis y d'os congustros de Ventamillo y Croqueta.
Se diz Ribagorza baixa Nieus Lucía Dueso Lascorz: Al canto'l Zinqueta. Poemas en Chistabín. Consello d'a Fabla Aragonesa, 1984. p 54 Vicente de Vera, Eduardo: Textos en grausino (1904-1985). Zaragoza, Deputación Cheneral d'Aragón (col. «O pan de casa nuestra», 3), 1986. p 62 p 201 p 203 a la parte d'o sud, menos montanyosa, de clima mediterranio y vechetación mas mediterrania con carrascals y pinars de pin borde.
Toponimia O toponimo Ribagorza se remonta a lo latín RIPA y CURTIA (adchectivo postverbal de CURTIARE u CURTARE). Carlos Ángel Rizos Jiménez Toponimia de la Baja Ribagorza Occidental. Universitat de Lleida, 2005. p 375 Ye un toponimo que en catalán se fa servir con articlo definiu (La Ribagorça) pero que en aragonés medieval, belsetán, chistabín y grausín se fa servir sin articlo:
A macrotoponimia y microtoponimia de Ribagorza ye d'orichen romanz en a mes gran part d'os casos, con una pequenya presencia de toponimos prerromans que en bel caso dubdoso s'ha puesto interpretar como relacionau con as luengas basco-aquitanas. As leis foneticas presents en os toponimos romances gosan responder a la fonetica aragonesa en a compleganza de l'Esera y a la fonetica catalana en as compleganzas d'o Noguera Ribagorzana y part d'o río Isabana, con excepcions. En toz os casos caracters ribagorzans comuns d'as parlas aragonesas y catalanas de Ribagorza.
Parla
As parlas de Ribagorza son de transición entre o catalán y l'aragonés dende o punto de vista macrocheografico. O catalán de l'este de Ribagorza se clasifica como subdialecto ribagorzano en o catalán nordoccidental. L'aragonés de l'ueste de Ribagorza u aragonés ribagorzano forma a mayor parte de l'aragonés oriental.
Territorio y población
Num. Municipio Superficie(km²)Datos d'o Instituto Aragonés d'Estatistica (IAEST). Zifras completas.</center> ! %d'o total ! Población(2011)Datos d'o Instituto Nacional de Estadística, relativos a l'1 de chinero de 2011. Zifras completas. ! %d'o total ! Altaria(metros) ! Lugars |- | align="right" |1 | align="left" |Arén de Noguera | align="right" | 119,3 | align="right" | 4,8 | align="right" | 359 | align="right" | 2,7 | align="right" | 708 | align="left" | Berganui, Betesa, Clarevals, Cornudella de Valiera, Isclas, los Molins de Betesa, Obís, Puifell, Prumolá, Ribera d'Aball, Sant Martín, Santolaria, lo Sas, Sobrecastell, Soliba, Soperún, Treserra. |- | align="right" |2 | align="left" |Benavarri | align="right" | 157,1 | align="right" | 6,4 | align="right" | 1.180 | align="right" | 8,8 | align="right" | 782 | align="left" | Aler, Benavarri, Caladrons, Castilló del Plá, Entenza, Estanya, Pilzán, Purroi de la Solana, Siscá. |- | align="right" |3 | align="left" | Benás | align="right" | 233,6 | align="right" | 9,5 | align="right" | 2.236 | align="right" | 16,7 | align="right" | 1.138 | align="left" | Ansils, Sarllé. |- | align="right" |4 | align="left" | Beranui | align="right" | 63,8 | align="right" | 2,6 | align="right" | 104 | align="right" | 0,8 | align="right" | 1.160 | align="left" | Beranui, Biascas d'Obarra, Calvera, Las Farrerías, Morens, Obarra, Pardinella, Ralui, Vallabriga |- | align="right" | 5 | align="left" | Bisagorri | align="right" | 62,9 | align="right" | 2,6 | align="right" | 206 | align="right" | 1,5 | align="right" | 1.108 | align="left" | Arasán, Veri, Bisagorri, Buyelgas, Dos, Gabás, la Muria, Renanué, Sant Feliu de Veri, Sant Martín de Veri, Sant Valero, Urmella. |- | align="right" |6 | align="left" | Bonansa | align="right" | 37,3 | align="right" | 1,5 | align="right" | 102 | align="right" | 0,8 | align="right" | 1.256 | align="left" | Bebils, Bonansa, Buira, Cirés, Espolla, Gabarret, Torre de Buira. |- | align="right" |7 | align="left" | Campo | align="right" | 22,9 | align="right" | 0,9 | align="right" | 350 | align="right" | 2,6 | align="right" | 691 | align="left" | Belveder. |- | align="right" |8 | align="left" | Capella | align="right" | 60,7 | align="right" | 2,5 | align="right" | 372 | align="right" | 2,8 | align="right" | 526 | align="left" | Llaguarres, Pociello. |- | align="right" |9 | align="left" | Castigaleu | align="right" | 26,5 | align="right" | 1,1 | align="right" | 115 | align="right" | 0,9 | align="right" | 836 | align="left" | Santas Masas, Sant Llorenç. |- | align="right" |10 | align="left" | Castilló de Sos | align="right" | 31,8 | align="right" | 1,3 | align="right" | 776 | align="right" | 5,8 | align="right" | 904 | align="left" | Llire, Ramastué, El Ru. |- | align="right" |11 | align="left" | Chía | align="right" | 26,1 | align="right" | 1,1 | align="right" | 102 | align="right" | 0,8 | align="right" | 1.162 | align="left" | |- | align="right" |12 | align="left" | Estupinyán | align="right" | 88,7 | align="right" | 3,6 | align="right" | 174 | align="right" | 1,3 | align="right" | 780 | align="left" | Caserras, Saganta. |- | align="right" |13 | align="left" |La Foradada d'el Toscar | align="right" | 106,4 | align="right" | 4,3 | align="right" | 211 | align="right" | 1,6 | align="right" | 980 | align="left" | As Colladas, Esplluga, La Foradada d'el Toscar, a Cort, as Corz, Murillo de Llena, Navarri, Senz, Vacamorta, Viu. |- | align="right" |14 | align="left" |Graus | align="right" | 299,8 | align="right" | 12,2 | align="right" | 3.697 | align="right" | 27,6 | align="right" | 469 | align="left" | Aguilar, Aguilaniu, Abenozas, Bafalui, Bellestar, Benavent d'Aragón, Cancé, Castarllenas, Centenera, Colloliva, Chuseu, Fantova, Graus, Grustán, Güell, Ixep, Panillo, Pano, Portaspana, la Poblla de Fantova, la Poblla d'el Mont, Pruiquimat, Pueyo de Marguillén, el Soler, Torlabat, Torres, Torrobato, Torrodesera, Torruella d'Aragón, la Tosquiella, Yardo, las Ventas de Santa Llucía. |- | align="right" |15 | align="left" |Isabana | align="right" | 118,5 | align="right" | 4,8 | align="right" | 305 | align="right" | 2,3 | align="right" | 751 | align="left" | Carrasquero, Esdolomada, Merlli, Mont de Roda, Nocellas, la Poblla de Roda, Riuala, Roda d'Isabana, Sant Esteban del Mall, Sarradui. |- | align="right" |16 | align="left" |Llascuarre | align="right" | 31,9 | align="right" | 1,3 | align="right" | 155 | align="right" | 1,2 | align="right" | 647 | align="left" | |- | align="right" |17 | align="left" |Monesma y Caixigar | align="right" | 62,6 | align="right" | 2,5 | align="right" | 100 | align="right" | 0,7 | align="right" | 1.025 | align="left" | Badías, Caixigar, Calachoa, Chiró, Monesma de Benavarri, Nuguero, Puyol, Solibeta. |- | align="right" |18 | align="left" |Montanui | align="right" | 174,1 | align="right" | 7,1 | align="right" | 284 | align="right" | 2,1 | align="right" | 1.205 | align="left" | Aneto, Ardanui, Benifonts, Bono, Castanesa, Castarné, Chinás, Escané, Estet, Fontchanina, Forcat, Montanui, Noals, Ribera, Senyil, Vinyals. |- | align="right" |19 | align="left" |Las Pauls | align="right" | 81,6 | align="right" | 3,3 | align="right" | 302 | align="right" | 2,3 | align="right" | 1.431 | align="left" | Abella, Alins, Ardoné, Denui, Espés d'Alto, Espés de Baix, las Pauls, Llaunas, Nerill, Piedrafita, Suils, Villargüé, Villaplana. |- | align="right" |20 | align="left" |Perarruga | align="right" | 30,1 | align="right" | 1,2 | align="right" | 112 | align="right" | 0,8 | align="right" | 517 | align="left" | Argüés, Besians, El Mon. |- | align="right" |21 | align="left" |Puebla de Castro, La | align="right" | 29,4 | align="right" | 1,2 | align="right" | 416 | align="right" | 3,1 | align="right" | 649 | align="left" | |- | align="right" |22 | align="left" |Puent de Montanyana | align="right" | 48,6 | align="right" | 2,0 | align="right" | 143 | align="right" | 1,1 | align="right" | 528 | align="left" | Colls, Montanyana, Mora de Montanyana, Puent de Montanyana, Torre Baró |- | align="right" |23 | align="left" |Santa Llestra y Sant Quílez | align="right" | 23,3 | align="right" | 0,9 | align="right" | 97 | align="right" | 0,7 | align="right" | 561 | align="left" | Caballera. |- | align="right" |24 | align="left" |Saúnc | align="right" | 72,9 | align="right" | 3,0 | align="right" | 342 | align="right" | 2,6 | align="right" | 1.135 | align="left" | Erisué, Grist, Guayent. |- | align="right" |25 | align="left" |Secastiella | align="right" | 47,4 | align="right" | 1,9 | align="right" | 155 | align="right" | 1,2 | align="right" | 612 | align="left" | Pui de Cinca, Torrociudat, Ubiergo, Vulturina. |- | align="right" |26 | align="left" |Seira | align="right" | 69,2 | align="right" | 2,8 | align="right" | 151 | align="right" | 1,1 | align="right" | 815 | align="left" | Abi, Barbaruens. |- | align="right" |27 | align="left" |Sesué | align="right" | 5,2 | align="right" | 0,2 | align="right" | 131 | align="right" | 1,0 | align="right" | 1.050 | align="left" | Sos. |- | align="right" |28 | align="left" |Sopeira | align="right" | 44,1 | align="right" | 1,8 | align="right" | 118 | align="right" | 0,9 | align="right" | 705 | align="left" | Aulet, Pallerol, Santoréns. |- | align="right" |29 | align="left" |Tolva | align="right" | 59,0 | align="right" | 2,4 | align="right" | 160 | align="right" | 1,2 | align="right" | 696 | align="left" | L'Almunia de Sant Lorent, Luzars, Sagarras Baixas. |- | align="right" |30 | align="left" |Torlarribera | align="right" | 32,1 | align="right" | 1,3 | align="right" | 119 | align="right" | 0,9 | align="right" | 1.085 | align="left" | Brallans, Casas de Sant Aventí, las Vilas, Villa Carlle, Visalibons. |- | align="right" |31 | align="left" |Vall de Bardaixín | align="right" | 45,5 | align="right" | 1,8 | align="right" | 50 | align="right" | 0,4 | align="right" | 873 | align="left" | Aiguascaldas, Biescras de Bardaixín, Estirún, Llert, Peralta, Santa Muera. |- | align="right" |32 | align="left" |Vall de Lierp | align="right" | 32,8 | align="right" | 1,3 | align="right" | 66 | align="right" | 0,5 | align="right" | 1.012 | align="left" | Eixea, Padarnín, Piniello, Pueyo, Reperós, l'Obago, Sarrat. |- | align="right" |33 | align="left" |Viacamp i Lliterà | align="right" | 107,7 | align="right" | 4,4 | align="right" | 48 | align="right" | 0,4 | align="right" | 602 | align="left" | Chiribeta, l'Estall, Lliterà, Monfalcó, Montgai, Viacamp. |- | align="right" |34 | align="left" |Vilanova | align="right" | 6,9 | align="right" | 0,3 | align="right" | 157 | align="right" | 1,2 | align="right" | 966 | align="left" | |- | align="center" |# | Ribagorza| align="right" | 2.459,8| align="right" | 100,0| align="right" | 13.395| align="right" | 100,0| align="center" | -'''
Demografía
Gastronomía Coqueta: tipico de Benavarri. "calendario gastronomico" en a pachina web Gastronomía Aragonesa d'o Gubierno d'Aragón. Lenguaniza de Graus. Laminerías carquinyolis de Benavarri. panillet: lamín d'almendras y miel, tipico de La Puebla de Castro. "calendario gastronomico" en a pachina web Gastronomía Aragonesa d'o Gubierno d'Aragón.