Luengas polinesias310pxMapa d'a Polinesia, en l'oceano PacificoParlatas en:islas d'o Pacifico (Polinesia)Clasificación:Luengas austronesias Luengas malayopolinesias Luengas ocianicas Luengas polinesiasSe veiga tamién: Filo austronesio Es idiomas polinesios son un grupo prou homochenio de mas de trenta luengas, parlatas a la rechión d'o Pacifico conoixita como Polinesia. Perteneixen a la gran branca d'idiomas oceanicos, en o filo austronesio (malayopolinesio).
L'alta homocheneidat d'o grupo d'as luengas polinesias (se veigan baixo bellas correspondencias internas) ye debita a l'asentamiento relativament recient d'es polinesios en as islas d'ixa rechión, abe nomás que uns 2000 anyos.
L'idioma polinesio mas parlato ye o samoano, con uns 370.000 parladors. D'entre as altras luengas polinesias, nomás que tres plegan ta es 100.000 parladors: o maori, o taitián y o tongalés.
Clasificación En os zaguers decenios, a clasificación tradicional d'as luengas polinesias s'ha basato esencialment en as proposatas per A. PawleyPawley, Andrew (1966), Polynesian languages, a subgrouping based on shared innovations in morphology (en: Journal of the Polynesian Society, bol 75, pp 39-64). Wellington. Polynesian Society e per R.C. Green,Green, Roger C. (1966), Linguistic subgrouping within Polynesia: The implications for prehistoric settlement (en: Journal of the Polynesian society, bol 75, nº1, pp 6-38). Wellington. Polynesian Society en 1966. Encara que o estallo d'o protopolinesio en dos brancas, a tongalense y a nucleyar, contina acceptando-se, a subdivisión d'o nucleyar en una branca samoano-periferica y una altra d'oriental no ye guaire refirmata actualment per es lingüistas,Otsuka, Yuko (2005), History of Polynesian Languages, University of Hawai'i Acz. 3 chin. 2008 (anglés) que consideran muitos d'ixes idiomas como brancas independients, ya que acollar-los en un grupo no podeba chustificar-se per meyo d'as innovacions compartitas. A clasificación emplegata astí baixo sigue o modelo revisato per J. Marck,Marck, Jeff (2000), Topics in Polynesian languages and culture history. Canberra: Pacific Linguistics. basata en o estudio d'os cambios fonolochicos esporadicos entre as diferents luengas:
Protopolinesio
Prototongalense: Idiomas tongalenses tongalés niueán Protopolinesio nucleyar: pukapukán uveán oriental futunés oriental uveán occidental futunés occidental maeán fila-mele tikopián anután rennellés Protoellicense: Samoano samoano Idiomas ellicenses nukuoro kapingamarangi nukuria takuu nukumanu luangiua sikayanés tokelauán tuvaluán Protopolinesio oriental Pascuense rapanui Polinesio oriental central Prototahitiano tahitiano maorí tuamotuán rarotongán mangayán tongareván rakahanga-manihiki Protomarquesián marquesán mangareván hawaiano
Correspondencias internas Muitos d'os vocables d'as luengas polinesias continan estando cognatos claros. Iste cuatrón astí baixo en amuestra bel ixemplo con una selección prou representativa d'o grupo lingüistico:
TongalésNiueanSamoanoSikayanésTakuuRapanuiTaitiánRarotonganoMaoriMarquesano sept.Marquesan merid.Hawaianocieloaire d'o nortemullercasapai / mai
Puet veyer-se como bella correspondencia entre diferents luengas polinesias ye regular. Per ixemplo, os sons maoris , , , and se corresponden con os sons , , , y d'o hawaián. Asinas, "hombre" ye tangata en maori y kanaka en hawaián, u "largo" ye roa en maori y loa en hawaián. A conoixita salutación hawaiana aloha se corresponde con a maori aroha, "amor, afecto".
Os pareixitos en o vocabulario esencial permeten es parladors d'entender en un grau prou alto a es polinesios d'altras islas. En os casos que una luenga concreta amuestra grans diferiencias inasperatas en o suyo lexico, probablement se debe a bella situación de "tabuización" de parolas.
Muitas d'as luengas polinesias han patito drasticament os efectos d'a colonización europea. O maori y, mas clarament, o hawaián, han perdito terreno a grans trangos debant d'a potencia d'a luenga anglesa, y nomás en os zaguers anyos pareix que se fayan bel abance enta la suya recuperación.
Vinclos externos Ethnologue.com: Árbol d'as luengas polinesias (anglés). Proel.org: Luengas polinesias (castellano).
Referencias Notas
Bibliografía
Krupa V. (1975-1982). Polynesian Languages, Routledge and Kegan Paul Irwin, Geoffrey (1992). The Prehistoric Exploration and Colonisation of the Pacific. Cambridge: Cambridge University Press. Lynch J. (1998). Pacific Languages : an Introduction. University of Hawaii Press. Lynch, John, Malcolm Ross & Terry Crowley (2002). The Oceanic languages. Richmond, Surrey: Curzon Press.
*