O Reino de Tailandia (ราชอาณาจักรไทย en tailandés) ye un país y estau d'o sud-este d'Asia, que muga con Laos y Cambocha a l'este, con o golfo de Tailandia y Malaisia a lo sud, y con a mar d'Andaman y Birmania a l'ueste.
Tailandia ye tamién conoixita como Siam, que estió lo nombre oficial d'o país dica l'11 de mayo de 1949.
A suya población ye de 64.430.000 habitants, en una superficie de 514.000 km², con una densidat de población de 125,35 hab/km².
A capital d'o país ye a ciudat de Bangkok, estando a suya luenga oficial o tailandés u "thai" y a moneda nacional o baht. Politicament, o país ye una monarquía constitucional dende 1932, estando l'actual rei Bhumibol Adulyadej (Rama IX) y l'actual Primer ministro Abhisit Vejjajiva.
A tribu que fuyindo d'os chineses y d'os mongols trobó en ista rechión a suya libertat, la clamó Maung Thai u tierra d'os libres, dimpués, os angleses la clamoron Thai Land conservando lo termin thai u libertat. Asinas o “thai” ye a luenga d'os tailandeses. Manimenos, nomás fa alto u baixo 1.000 anyadas que os thai plegoron en a zona, establindo cuantos reinos en o territorio, unificatos dimpués en l'actual estau moderno que en ye o suyo succesor, definindo-se una historia prou rica y variata.
Historia
Tailandia no ye o "país d'os thai" so que dende fa alto u baixo 1.000 anyadas. Cuan os thais plegoron en o territorio, ya i viviban pueblos como os mons, os khmers u os malayos, que i heban establito cuantos reinos, succesivament u concurrent, que gosaban estar dirichitos por una clase muit indianizata.
En plegar-ie os thais, establioron sobre o país reinos diferents, en primeras o reino de Sukhothai y o reino de Lanna y dimpués o reino d'Ayutthaya, que luitoron entre éls gosando asinas trobar-se baixo a menaza d'os suyos vecins, l'Imperio khmer, os reinos de Birmania y o Vietnam. Antiparte, en plegar a expansión d'o colonialismo que proveniba d'Europa en o sieglo XIX, o reino thai perdió cuantos territorios adhibitos a os imperios colonials europeus, encara que continó con a suya existencia como estau independient, estando asinas o solo país d'o Sud-este d'Asia en no estar mai colonizato.
En 1932 s'establió en o país una monarquía constitucional, encara que no una democracia, estando o Gubierno d'o país controlato por os militars, que facioron una alianza con Chapón mientres a Segunda Guerra Mundial, y no convertindo-se en un país democratico dica os anyos 1990, encara que con un sistema politico amplament cosirato por os militars.
Prehistoria left|thumb|250px|O chacimiento de Ban Chiang, declarato Patrimonio d'a Humanidat por a UNESCO. En a provincia de Lampang ye a on s'han trobato os mas antigos repuis d'a presencia de l'hombre en o país, repuis atribuitos a l'Homo erectus, con una antigüidat de mas de 700.000 anyadas.
Antiparte, en o chacimiento arqueolochico de Ban Chiang (situato a o nord-este de Tailandia, amán d'Udon Thani) se troboron en 1967 bels repuis d'una antiga civilización d'a Edat de Bronce (alto u baixo de 4000-2500 aC), a on se constató que os suyos habitants ya heban desarrollato l'agricultura d'o roz (o cerial basico d'a cocina asiatica) en cautivos intensivos (o que ye una preba de que teneban una sociedat organizata, que yera menester ta as obras que cal ta ixas trazas de cautivos), tenendo amás constancia de que tamién feban servir ferramientas de bronce. Tamién se troboron cuantas tumbas, estando o lugar declarato Patrimonio d'a Humanidat por a UNESCO en l'anyo 1992.
Periodo anterior a os thais Mientres o sieglo III bi heba en o territorio un reino, dito reino de Funan en as fuents historiograficas chinesas (no se conoix o suyo nombre real) controlaba a mayor parte de l'actual territorio tailandés, plegando enta l'este a controlar o sud Vietnam, amás de Cambocha, y plegando enta o sud dica o norte d'a peninsula malaya. Por a descripción que fa una misión diplomatica chinesa que plegó en o reino entre 245 y 250 se creye que se trataba d'un reino d'etnia khmer.
En o sieglo V amanixió una nueva potencia, basata mas que mas en o suyo potencial agricola, que ye tamién conoixita nomás que por o suyo nombre chinés, o reino de Chenla. Encara que os inicios d'o reino se trobaban en l'actual Laos, a escape s'estendilló por o norte de l'actual Cambocha y por o nord-este de l'actual Tailandia, plegando dimpués a anexionar-se tot o reino de Funan. Iste nuevo reino tamién yera formato por una clase dirichent khmer y se considera que ye l'antecedent dreito de l'actual Cambocha.
Os mons Entre os sieglos VI y IX, a dita civilización dvaravati amanixió en o centro de l'actual Tailandia, relacionata con a indianización d'a peninsula indochina. Ista civilización se relacionaba con un pueblo, os mons, que viviba dende a Baixa Birmania dica o norte d'a peninsula malaya. A dispersión d'os chacimientos que s'atribuyen a la cultura dvaravati mos fa pensar que a suya prosperidat proveniba mas que mas d'o comercio.
Mientres o sieglo VII, os mons establioron a on hue se troba Lopburi o reino de Lavo (desapareixito en 1388), y en os sieglos VIII u IX, o reino d'Haripunjaya (que desapareixió en o sieglo XIII) en l'actual Lamphun.
A peninsula malaya Dende muit tempranament, a peninsula malaya s'integró en un rete comercial que uniba a China con a India, una rota comercial que ye conoixita de vegatas como a rota maritima d'a seda. As ciudaz-estau portuarias d'a peninsula adoptoron modelos cultural y politicos indios (en a dita indianización d'Indonesia). Textos chineses d'o sieglo III charran d'una ciudat clamata Dun-sun, situata en o norte d'a peninsula, que controlaba as dos costas peninsulars.
Mas enta o sud, amán de l'actual ciudat de Chaiya, se troban repuis que han estau datatos en primerías d'o sieglo V, perteneixents a una ciudat que ye mencionata en as fuents chinesas como Pan-pan.
En a mesma Chaiya, s'ha trobato una inscripción de 697 d'a era Saka (ye decir, de 775 dC), que proclama que un rei de Sriwijaya, ciudat-estau que se trobaba en l'actual ciudat de Palembang a o sud d'a isla de Sumatra, en Indonesia, bi erichió una stupa.
Os khmers Dende o sieglo IX, os khmers, que heban establito a suya capital en Angkor, prenioron progresivament o control d'o conchunto d'o sud-este d'Asia continental, imposando o suyo dominio a os suyos primos os mons.
Antiparte, tamién en ixe inte ye cuan os primers grupos de thais, procedents d'o sud de China, s'establioron en as marcas septentrionals de l'Imperio khmer, a o norte d'os monts Dangrek. Mientres os sieglos XI y XII, o elemento etnico thai se convertió en predominant en a población d'ixa zona.
Os reinos de Sukhothai y Lannathai Seguntes diz a tradición tailandesa, os chefes de clan thais d'o reino de Sukhothai se liberoron d'a sobiranía d'os khmers en 1238 y esleyoron un rei. O fillo d'iste rei, Ramkhamhaeng (ye decir, «Rama l'Atrevito»), ye conoixito por una inscripción de 1292, inscripción que os thais consideran como l'acta fundacional d'a suya nación. Dimpués d'a suya muerte, o poder d'o reino de Sukhothai decayó, quedando baixo o control d'o reino d'Ayutthaya en 1365, estando iste reino qui dominó Tailandia meridional y central dica 1700.
Muitos atros estaus thais coexistioron con o reino de Sukhothai, como o reino de Lannathai u o reino de Lanna en o norte. Iste zaguer estau amanixió simultaniament con o reino de Sukhothai, pero sobrevivió mientres una durada de tiempo superior. Asinas, a suya historia como estau independient no remató dica 1558, cuan fue conquiesto por os birmans, estando dominato dende ixe inte alternativament por Birmania y por o reino d'Ayutthaya antis d'estar conquiesto ya ta cutio por as tropas d'o rei siamés Taksin en 1775.
O reino d'Ayutthaya right|thumb|250px|Runas d'o palacio reyal d'Ayutthaya.
O primer sobirán d'Ayutthaya, o rei Ramathibodi I, aportó dos contribucions importants a la historia de Tailandia: l'establimiento y a promoción d'o budismo theravāda come relichión oficial, ta diferenciar o suyo reino d'o vecín reino hindú d'Angkor, y a compilación d'o Dharmashastra, un codigo legal basato en as fuents hindús y en as costumbres thais tradicionals. O Dharmashastra se convertió en un instrumento d'o Dreito de Tailandia dica finals d'o sieglo XIX.
O reino d'Ayutthaya teneba contactos con os países occidentals, en primeras con o reino de Portugal dende o sieglo XVI. Sindembargo, dende primerías d'o sieglo XIX as suyas prioridaz estioron as relacions con as nacions vecinas, como a India y China. O reino d'Ayutthaya contralaba un territorio considerable, qu s'estendillaba dende os reinos malayos d'o norte d'a peninsula malaya dica os estaus d'o norte de Tailandia. Manimenos, os birmans, que controlaban o reino de Lanna y tamién heban unificato o suyo reino a traviés d'una dinastía poderosa, facioron cuantas prebatinas d'invasión mientres os anyos 1750 y os anyos 1760. Finalment, en 1767 os birmans atacoron a ciudat d'Ayutthaya y la conquirioron. A familia reyal marchó d' ciudat a on o rei i morió de gana diez días dimpués, con a cual cosa remataba a linia reyal d'Ayutthaya.
O periodo de Bangkok, Thonburi (1768-1932) Dimpués de mas de 400 anyadas d'existencia, en 1767 o reino d'Ayutthaya fue conquiesto por os exercitos birmans, estando a suya capital cremata y o suyo territorio desmembrato. O cheneral Taksin logró reunificar o Siam partindo d'a suya nueva capital de Thonburi y se fació proclamar rei en 1769.
Sindembargo, o rei Taksin fue declarato loco, desposeito d'o uyo títol, engarcholato y executato en 1782. Lo succedió o cheneral Chakri en 1782 con o nombre de Rama I, convertindo-se en o primer rei d'a nueva dinastía Chakri. Ixa mesma anyada, fundó una nueva capital, Bangkok, a o canto d'o río Chao Phraya, frent de Thonburi.
En os anyos 1790, os birmans fouron redotatos y feitos fuera de Siam. En reino thai de Lanna, que tamién heba forachitato a los birmans, s'instaló un ri d'una nueva dinastía, encara que en realidat iste rei no yera mas que una simpla titella d'o rei Chakri.
As relacions con os europeus en o sieglo XIX thumb|upright=1.2|Territorios perditos por Siam, 1867-1909. Dimpués d'a victoria d'os britnicos sobre o reino birmano d'Ava en 1826, os hereus de Rama I s'inquietoron por l'amenaza d'o colonialismo europeu. O primer reconoiximiento d'os thai d'una potencia colonial en a redolada se produció a traviés d'a sinyadura d'un tractau d'amistat y comercio con o Reino Uniu en 1826, o Tractau Burney.
En 1833, os Estaus Unius inauguroron os suyos intercambios diplomaticos con Siam. Sindembargo, estió mientres os reinatos de Mongkut (Rama IV) y d'o syo fillo o rei Chulalongkorn (Rama V) cuan Tailandia s'amanó fermament a las potencias occidentals. Os thai atribuyen a las cualidaz diplomaticas d'istos monarcas y a las reformas modernistas d'os suyos gubiernos o feito de que Siam sía o solo país d'o sud-este d'Asia en haber fuyito d'a colonización europea.
Sindembargo, poquet a poquet mientres o sieglo XIX Siam rebló frent a dos potncias europeas: o Reino Uniu y Francia. Istas dos potencias d'una man limaban territorialment as marguins d'o Siam y d'atra reduciban a suya mesma sobiranía.
Asinas, Francia i intervinió dos vegatas, en 1873 y en 1883, ta rematar con a piratería d'os Pabellons negros en o Tonkín, que teoricament yera un protectorau siamés. Como reacción, Siam ocupó Luang Prabang en 1883, pero no podió evitar que s'instalase un vice-consulato francés en ista ciudat en 1886, ni tampoco l'anexión en 1888 de 72 cantons por Francia.