Castielfabib, conocida popularmente como Castiel, ye una llocalidá y conceyu español perteneciente a la provincia de Valencia y la comarca del Rincón de Ademuz, que constitúi un exclave alministrativamente perteneciente a la Comunidá Valenciana, pero asitiáu ente tierres de Teruel (Aragón) y Cuenca (Castiella-La Mancha).
Tien una estensión de 106,3 km², lo que lo fai'l conceyu más estensu de la comarca del Rincón de Ademuz. En 2015 el conceyu cuntaba con 275 habitantes, fechu que lo fai'l tercer conceyu más pobláu de la contorna, solo superáu por Ademuz y Torrebaja. Ye'l segundu conceyu con menor densidá de población de la comarca del Rincón de Ademuz, solo superáu por Poblar de San Miguel; esto ta por cuenta de la so gran estensión, que s'atopa na so mayoría despoblada, y a la baxa población.
Ta formáu por seis nucleos de población (Arroyo Cerezo, Castielfabib, Cuesta del Rato, Mas de Jacinto, Mas de los Mudos y Los Santos), de los cualos namái dos superen el centenar d'habitantes (Castielfabib y Los Santos). Llenda al norte con Veguillas de la Sierra, El Cuervo, Tormón, Tramacastiel y Libros, toos na provincia de Teruel; al este con Torrebaja y Ademuz, na mesma provincia de Valencia; al sur con Ademuz y Vallanca; y al oeste con Salvacañete na provincia de Cuenca. thumb|Vista parcial de Castielfabib (Valencia), dende la Vega Zaragoza, con detalle de zrezal en flor.
Toponimia L'orixe de la pallabra «Castielfabib» puede remontase hasta la conquista romana de Hispania, que ye cuando la villa recibió'l nome «Castellum Fabio» (Castiellu de Fabio),http://www.cult.gva.es/dgpa/bics/detalles_bics.asp?IdInmueble=64 esti nome deber al gran castiellu qu'apodera la población dende'l monte Fabio», esti baluarte yera llamáu nesa dómina «Castrum Fabii».
El nome llatín varió escontra'l 714 o 716, fecha de la invasión musulmana de les tierres castieleras, nel contestu de la invasión de la península ibérica, al nome de «Qastil a el'Habib» (o «Qastyl-Al-Habib») (Castillo Amigu).http://www.cult.gva.es/dgpa/bics/detalles_bics.asp?IdInmueble=64 Cola conquista cristiana llevada a cabu pol rei Pedru II d'Aragón nel añu 1210, cuando quedó yá definitivamente'l nome de Castielfabib.
Polo que respecta a la toponimia menor caltiénense microtopónimos coincidentes col aragonés, como Val, Cambra o Casa de la Villa (primero que conceyu).Fonte: J. Y. Gargallo Gil, Fala y cultura popular nel Rincón de Ademuz. Madrid, 2004.
Xeografía El términu municipal de Castielfabib ta asitiáu nel estremu noroeste de la comarca del Rincón de Ademuz. La superficie municipal ye montascosa, entendiendo altores d'ente los 800 y 1550 m. Los altores más importantes de Castielfabib son: Muela del Regueru (1338 m), Peña d'Águila (1112 m), Peral (1481 m) y los vértices xeodésicos de tercer orde del El Cabezo (1442 m), Macarrón (1222 m), Aveséu de la Muela (1068 m) y la Cruz de los Trés Reinos (1552 m), llamada asina porque nel so visu conflúin los antiguos reinos d'Aragón, Castiella y Valencia. El ríu Turia enfusa nel términu pel norte, sirviendo de llende con Teruel; aflúye-y pol este la rambla de Riodeva, que parte con Torrebaja. El ríu Ebrón traviesa'l territoriu de noroeste a sureste, afluyendo tamién al Turia; la rambla de la Palomareja cuerre pel norte y recibe el ribayu de la Canaleja. El clima ye continental; los vientos dominantes son el cerciu y l'este; esti postreru provoca les agües n'abril.thumb|290px|Vista de la Cruz de los Trés Reinos.
La llocalidá de Castielfabib ye conocida como «el Pequeñu Albarracín», atopándose sobre un cuetu, na marxe derecha del ríu Ebrón.
Dende Valencia, aportar a esta población al traviés de la CV-35 pa enllazar cola N-330 y depués cola CV-479.
Barrios y pedaníes Nel términu municipal de Castielfabib atópense tamién los siguientes nucleos de población:Aldegues de Castielfabib na Web del so Conceyu
Arroyo Cerezo.Arroyo Cerezo na Web del Conceyu de Castielfabib Conocíu popularmente como «el Royo»,Conceyu de Castielfabib sobre Arroyo Cerezo: ye una aldega de Castielfabib fundada nel sieglu XVI,Conceyu de Castielfabib sobre Arroyo Cerezo ta asitiada al este de la llocalidá de Castielfabib. Nella atopa la ilesia parroquial de San Joaquín y Santa Bárbara,Información sobre la Ilesia Parroquial de San Jaoquín y Santa Bárbara de l'aldega de Arroyo Cerezo, en Castielfabib - Conceyu de Castielfabib construyida nel sieglu XVII n'estilu neoclásicu. Ye interesada la so disposición en tres barrios (El Barrio de Arriba, el Barrio de Enmedio y el Barrio de Abajo).Conceyu de Castielfabib sobre Arroyo Cerezo: Ye'l puntu habitáu de más altitú de la Comunidá Valenciana. Cuesta del Rato.Cuesta del Ratu na Web del Conceyu de Castilefabib Conocíu popularmente como «la Cuesta», ye una aldega de Castielfabib que ta asitiada al norte de la llocalidá de Castielfabib. Nella atopa la ermita de San Diego (tamién conocida como de la Inmaculada Concepción), construyida nel sieglu XVIII, siendo d'interés por non ser reformada nos sieglos socesivos a la so construcción, como nun suel ser frecuente nes ermites de la Villa. Mas de Jacinto.Mas de Jacinto na Web del Conceyu de Castielfabib Conocíu popularmente como «la Masada»,Conceyu de Castielfabib sobre Mas de Jacinto ye una aldega de Castielfabib que ta asitiáu al noroeste de la llocalidá de Castielfabib. Nella atopa la ermita de San Sebastián, construyida nel sieglu XVII. Esta aldega estiende sobre un altu qu'asoma a la vega del Turia, nel so confluencia cola rambla de Valdeagua o de San Sebastián. Mas de los Mudos.Mas de los Mudos na Web del Conceyu de Castielfabib Conocíu popularmente como «la Masadica»,Conceyu de Castielfabib sobre Mas de los Mudos ye una aldega de Castielfabib que ta asitiáu al oeste de la llocalidá de Castielfabib. Ye l'aldega más pequeña y menos poblada del términu municipal de la Villa de Castielfabib y amás ye la única aldega que nun tien nenguna ermita. Ta asitiada ente l'aldega de Torrealta (Torrebaja) y Torrebaja, nun altu de la vega del Turia. Los Santos.Los Santos na Web del Conceyu de Castielfabib Ye una aldega de Castielfabib que ta asitiáu al sur de la llocalidá de Castielfabib, se emplaza na confluencia de los ríos Ebrón y Turia, cerca del conceyu de Torrebaja. Tien la Ilesia Parroquial de San Marcos, construyida nel sieglu XVIII, anque fuertemente reformada a mediaos del sieglu pasáu. Ye l'aldega de la Villa de Castielfabib más poblada.
Amás, la villa de Castielfabib cunta con dellos caseríos, casa y corrolades esperdigaes pol so términu municipal, ente les que destaquen:
Casa de les Monxes, al sureste del términu municipal de Castielfabib. Caserío de Ribayu Fondu, al sureste del términu municipal de Castielfabib. Corral de Bautista, al suroeste del términu municipal de Castielfabib. Corral del Tíu Peña, al norte del términu municipal de Castielfabib. Corrales de la Hoya Roque, al norte del términu municipal de Castielfabib. Corrales de la Hoya Gil, al norte del términu municipal de Castielfabib. El Hontanar, al oeste del términu municipal de Castielfabib. Cases de la Tóveda de Abajo, al suroeste del términu municipal de Castielfabib. Cases de la Tóveda de Arriba, al suroeste del términu municipal de Castielfabib.
Llocalidaes estremeres El términu municipal de Castielfabib llenda al sur coles llocalidaes de Vallanca, Ademuz y Torrebaja, toes elles na mesma comarca que Castielfabib, na del Rincón de Ademuz, na provincia de Valencia, Comunidá Valenciana.
Amás, llenda pel oeste con Salvacañete de la provincia de Cuenca, na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha; tamién llenda pel norte y este con Tormón, Veguillas de la Sierra, El Cuervo, Tramacastiel y Libros toos ellos na comarca de la Comunidá de Teruel, na provincia homónima, na comunidá autónoma d'Aragón.
Noroeste: Veguillas de la Sierra (Provincia de Teruel) Norte: El Cuervo (Provincia de Teruel) y Tormón (Provincia de Teruel) Nordeste:Tramacastiel (Provincia de Teruel) Oeste: Salvacañete (Provincia de Cuenca) 75px Este: Libros (Provincia de Teruel) Suroeste: Vallanca Sur: Ademuz Sureste: Torrebaja
Historia thumb|250px|Vista de la Ilesia-fortaleza de Castielfabib. thumb|Vista fronteru (noroccidental) de la Ilesia-fortaleza de Castielfabib (Valencia).
Castielfabib constitúi, xunto con Ademuz, una de les dos villes históriques de la comarca del Rincón de Ademuz: dende la conquista cristiana per parte de los aragoneses, nel sieglu XIII, dambes fueron incorporaes al dominiu real como villes de realengu y tuvieron representación en Cortes.
Los sos oríxenes, sicasí, son muncho más antiguos. Na Solana del Soreico, esisten restos de la Edá del Bronce, quiciabes d'un pobláu d'esta cultura, sobre'l que se llevantó, yá na Edá del Fierro, otru establecimientu ibéricu. Restos romanos apaecen nel Castiellu de Fabro, al oeste de la villa. Nel Castillejo, na partida de los Santos, atópase en 1971 un fragmentu de llábana romana que se caltién nel Muséu de Prehistoria de Valencia.
Edá Media Nun se tien información de la villa de Castielfabib mientres la dómina visigoda, pero sábese que les tierres de la villa fueron conquistaes ente'l 714 y el 716, y permaneció so dominiu musulmán daqué menos de cinco siglos, 495 años. Los sarracenos llamaron al castiellu de Castielfabib «Qastyl-a el'Habib», castiellu amigu. El castiellu y villa perteneció primero al taifa de Alpuente, pa pasar darréu al dominiu del taifa d'Albarracín, nesi momentu falar de la importante fortaleza de Castielfabib, que yera inexpugnable. Finalmente cayó en manes de los almohades de Valencia. Los cristianos llamaron a estes tierres «in estremu sarracenom».
Nel añu 1179 roblóse'l tratáu de Cazola, nesti tratáu, robláu ente les corones d'Aragón y Castiella, nel cual delimitaban les fronteres de les nueves conquistes, y de los nuevos reinos entá pa conquistar, nesti tratáu la villa de Castielfabib y la comarca del Rincón de Ademuz, pasaron a formar parte del entá nun reconquista reinu de Valencia.
Reconquistar cristiana del antiguu reinu de Valencia empezó precisamente pola villa de Castielfabib nel Rincón de Ademuz, siendo conquistada en 1210 por Pedru II d'Aragón. Foi conquistada tres un llargu asediu del castiellu, una vegada terminada la conquista de la comarca del Pre-Rincón y una vegada expugnado ésti, el rei d'Aragón presidió nel castiellu de Castielfabib les Cortes Xenerales d'Aragón mientres tres díes. Foi recuperada darréu polos musulmanes. Foi definitivamente conquistada por Xaime I, que fundaría'l reinu de Valencia en 1238, quedó como llugar de la Corona, dexando se los diezmos al Temple. En 1273 confirmóse la presencia de la villa de Castielfabib nel Reinu de Valencia pol tratáu d'Almizra. En 1304, foi empeñada por Xaime II a Gil Ruiz de Lihori, en garantía d'un préstamu. En 1319 al ser eslleida la Orde del Temple, los sos derechos pasaron a la de Montesa, que constituyó la baronía de Castielfabib, formada pel territoriu del Rincón de Ademuz. A pesar de los diversos trataos nos que se dicía que la villa pertenecía al Reinu de Valencia, foi anexonada dos veces a Teruel.Información sobre la historia de Castielfabib na Web de la Generalitat Valenciana
Tres la construcción de la ilesia fortaleza de La nuesa Señora de los Ánxeles en fecha desconocida, alzada onde antes tuvo la sala principal de la fortaleza de Castielfabib, la Villa foi sede del primer sínodu que convocó l'acabante nomar obispu de Segorbe, Elías de Perigeux (que foi obispu de 1357 hasta 1363), pa los clérigos de la so diócesis, esto asocedió ente'l 23 y el 28 de mayu de 1358. Don Elías foi un clérigu francés de la sede pontificia d'Avignon (Francia), el primer obispu sogobricense nomáu por un papa, coles mesmes ser Inocencio VI (1352-1362).