1912

1912 (MCMXII) foi un añu bisiestu entamáu en llunes nel calendariu gregorianu.

N'Albania esti añu tuvo namái 353 díes, porque foi l'añu nel que'l país convirtió'l calendariu gregorianu nel oficial de so, abandonando asina'l xulianu. El vienres 30 de payares, caberu día d'usu del calendariu xulianu, foi siguíu pol sábadu 14 d'avientu.

Fechos

Xineru 1 de xineru – Establecimientu de la República de ChinaChina, Fiver thousand years of History and Civilization. City University Of Hong Kong Press. 2007. p. 116. ISBN 9789629371401.. 5 de xineru – Entama la Conferencia de Praga, 6ª Conferencia Panrusa del Partíu Obreru Socialdemócrata de RusiaRobert Service (1985). Lenin, a Political Life: Worlds in collision. Indiana University Press. p. 19.. 6 de xineru – El xeofísicu alemán Alfred Wegener presenta per primer vegada la so teoría de la deriva continentalWegener, Alfred (1912-07-01). "Die Entstehung der Kontinente". Geologische Rundschau (in German). 3 (4): 276–292. Bibcode:1912GeoRu...3..276W. doi:10.1007/BF02202896. ISSN 1432-1149. S2CID 129316588.. 6 de xineru – Nuevu Méxicu conviértese nel 47ᵘ estáu dos Estaos Xuníos. 8 de xineru – Fúndase na Ilesia Wesleyana de Waaihoek, en Bloemfontein (Sudáfrica), col nome de Congresu Nacional de los Nativos Sudafricanos (South African Native National Congress), el Congresu Nacional Africanu, col envís de promover una meyora de los derechos pa los sudafricanos de raza prieta. El so primer presidente foi John Langalibalele Dube. 14 de xineru – Francia: Raymond Poincaré forma un gobiernu de coalición. Ha entamar per primer vegada'l so mandatu como primer ministru'l 21 de xineru. 17 de xineru – L'esplorador británicu Robert Falcon Scott y otros cuatro compañeros alcancen el Polu Sur, poco más d'un mes depués de que llegara a elli la espedición del noruegu Roald Amundsen. 18 de xineru – Conferencia de Praga. Vladimir Lenin ya'l Partíu Bolxevique ruempen col restu del Partíu Obreru Socialdemócrata de Praga. 23 de xineru – Fírmase, en L'Haya, la Convención Internacional del Opiu, consideráu'l primer tratáu internacional escontra'l tráficu de drogues. 28 de xineru – Primer fuelga xeneral en PortugalMattoso, José, História de Portugal: A segunda fundaçao (1890-1926), vol. 6. Editorial Estampa, 1994, 683 p. ISBN 978-972-33-0988-1. 30 de xineru – Portugal: Fírmase'l pactu de Dover, un alcuerdu ente'l rei Manuel II y so primu Miguel de Bergancia pol qu'esti caberu reconocíalu como rei llexítimu de Portugal.

Febreru 1 de febreru – Fundación de la Escuela Naval Militar Española. 2 de febreru – Entra n'usu, n'Alemaña, un sistema d'allumáu público de gas de neón. 3 de febreru – Los Reis d'España colen de Madrid hacia Ferrol p'asistir a la botadura del "España", nuevu acorazáu de l'Armada. 5 de febreru – Bótase l'acorazáu España, primeru de los barcos de guerra construios tres del esfaimientu de la Marina española nes guerres de Cuba y Filipines. 10 de febreru – Arxentina: La llei Sáenz Peña reforma la llexislación eleutoral, ya institúi'l sufraxu universal masculínDelgado Martín, Jaime, Hispanoamérica en el siglo XX, vol. 18. Ediciones Rialp, 1992, 523 p. ISBN 978-84-321-2117-3. 12 de febreru – China: La dinastía Qing dexa de gobernar el país tres de 268 años al abdicar l'emperador Puyi en favor de la República de China. 14 de febreru – Arizona conviértese nel 48ᵘ estáu de los Estaos Xuníos. 24 de febrero – Guerra ítalo-turca. Batalla de Beirut: Italia ataca por sorpresa'l puertu otomanu de Beirut. El cruceru Giuseppe Garibaldi y la cañonera Volturno bombardeen el puertu, matando a 97 marineros y civiles. 29 de febreru – Serbia y Bulgaria roblen secretamente un tratáu d'alianza por ocho años, pol cuálu comprométense a axudar al otru en casu de guerra. Los sos términos nun foron respetaos por Bulgaria cuando españó la Primer Guerra Mundial.

Marzu 1 de marzu – Albert Berry completa con éxitu, nuna instalación militar en Missouri (Estaos Xuníos), el que se considera primer saltu en paracaíes dende un avión en vuelu. 6 de marzu – Italia conviértese nel primer país n'usar aeronaves na guerra. Dos dirixibles dexen cayer, dende una altitú de 2.000 m, bombes sobre les tropes turques acampaes en Janzur (Libia)"Dirigibles in Tripoli War", The New York Times, 7 de marzu de 1912.. 7 de marzu – Roald Amundsen da anuncia, en Hobart (Tasmania, Australia) del so éxitu na conquista del polu Sur el mes d'avientu anterior. 13 de marzu – Bulgaria, Serbia, Grecia y Montenegru formen la Lliga Balcánica. Cuenten col sofitu de Rusia, opuesta al Imperiu otomanu pola situación en MacedoniaBecker, Jean-Jacques, y Krumeich, Gerd. La grande guerre, une histoire franco-allemande. Tallandier, 2014, 384 p. ISBN 979-10-210-0249-4. 22 de marzu – India británica. Fórmase, con territorios que pertenecíen al estáu de Bengala, l'estáu de Bihar. 27 de marzu – Yukio Ozaki, alcalde de Tokiu, regala 3000 cerezales al gobiernu d'Estaos Xuníos pa que seyan plantaos en Washington como símbolu de l'amistá ente los dos paísesConstable, Pamela. "Nurturing a Legacy of Fleeting Blossoms and Enduring Bonds", The Washington Post, 8 d'abril de 2007.. 29 de marzu – L'Antártida. Robert Falcon Scott y los otros dos supervivientes del so grupu d'esploradores polares muerren (fecha probable). Morrieron xuntos, con Edward Adrian Wilson y Henry Robertson Bowers en posición durmiente y Robert Falcon Scott asitiáu ente ellos, col so sacu abiertu y un brazu colocáu sobre Wilson. 30 de marzu – Fírmase'l tratáu de Fez, pol que la Tercer República Francesa y el sultán Abd al-Hafid de Marruecos alcuerden l'establecimientu del protectoráu francés de MarruecosAbraham Lahnite, La politique berbère du protectorat français au Maroc, 1912-1956 : Les conditions d'établissement du Traité de Fez, vol. 1, Paris, Harmattan, 2011, 283 p. ISBN 978-2-296-54980-7.

Abril 1 d'abril – Eclís parcial de Lluna, el primeru d'esti añu. Ye'l 61ᵘ eclís llunar del 111ᵘ ciclu de Saros, qu'entamó con un eclís penumbral el 10 de xunu de 830 y finará con otru, tamién penumbral, el 19 de xunetu de 2092. 10 d'abril – El cruceru de la compañía White Star RMS Titanic sale de Southampton (Inglaterra), con destín a Nueva York. Lleva más de 2.200 pasaxeros nel que ye'l so viaxe inaugural. 11 d'abril – El RMS Titanic fae la so cabera escala en Queenstown (Irlanda). 13 d'abril – Ruanda: Los alemanes reprimen les revueltes multiétniques de NdungutseIan Linden y Jane Linden, Christianisme et pouvoirs au Rwanda (1900-1990), Karthala, 1999, 438 p. ISBN 978-2-86537-918-7. 14 d'abril – Fúndase, nel estáu de São Paulo (Brasil), el Santos Futebol Clube"Fundação", na web del Santos F.C.. 14-15 d'abril – A les 23:40 h. del día 14 el RMS Titanic choca escontra un iceberg nel océanu Atlánticu norte, a 650 km de Terranova. Fúndese a les 2:20 h del 15 d'abril. Los restos del naufraxu, nel que morrieron más de 1.500 persones, nun s'atoparon hasta 1985Lord, Walter (1955). A Night to Remember. New York, R&W Holt.. 16 d'abril – Harriet Quimby conviértese na primer muyer en sobrevolar el Canal de la Mancha. 17 d'abril – Matanza de les mines del Lena: Soldaos rusos maten o dexen firíos a 500 mineros de les mines d'oru del noreste de Siberia, que facíen fuelga. 17 d'abril – Eclís solar total, el 30ᵘ del Saros solar 137. 18 d'abril – El barcu de la compañía Cunard Line RMS Carpathia aporta a Nueva York con los 705 supervivientes del naufraxu del RMS Titanic. 18 d'abril – Guerra ítalo-turca: La flota italiana bombardea les fortificaciones turques nel estrechu de los DardanelosPoincaré, Raymond, Au service de la France: Les Balkans en feu: 1912. Nouveau Monde éditions, 2014, 298 p. ISBN 978-2-36943-248-7. 25 d'abril – Guerra ítalo-turca: La flota italiana desembarca un cuerpu espedicionariu en Stampalia, nel Dodecanesu. 30 d'abril – Carl Laemmle funda los estudios de cine Universal col nome de Universal Film and Manufacturing Company.

Mayu 4 de mayu – Guerra ítalo-turca: Italia ocupa la islla de Rodes. 5 de mayu – Inaugúrense los Xuegos Olímpicos n'Estocolmu (Suecia). 5 de mayu (22 d'abril del calendariu xulianu) – Asoléyase, en San Petersburgu (Rusia), el primer númberu del diariu bolxevique Pravda («la verdá»). 8 de mayu – Adolph Zukor funda la productora cinematográfica Paramount Pictures. 11 de mayu – Alaska conviértese nún territoriu d'Estaos Xuníos. 14 de mayu – Entama'l reináu de Cristian X de DinamarcaTucker, Stephen C., The European Powers in the First World War: An Encyclopedia, Routledge, 2013. ISBN 978-1-135-50694-0. 23 de mayu – Bótase, n'Hamburgu (Alemaña) el barcu SS Imperator, que coles sos 52.117 ton de tonelaxe y 276 m d'eslora, el mayor del mundu nesi momentu. Mongolia – Entama'l sitiu de Khvod per parte de los rebeldes mongoles. El gobernador manchú, que cuenta con recibir ayuda dende la provincia de Sinkiang, resisteLőrincz, L. (László), Histoire de la Mongolie: des origines à nos jours. Akadémiai Kiadó, 1984, 292 p. ISBN 978-963-05-3381-2.

Xunu 3 de xunu – Méxicu: El presidente Madero decreta una xubida de los impuestos de les actividaes rellacionaes cola extracción de petroleu, lo que lu enfrenta a les compañíes petroleres foriates y a los Estaos XuníosRippy, Merrill, Oil and the Mexican Revolution. Brill Archive, 1954.. 4 de xunu – Fúndase, en Chile, el Partíu Obreru Socialista, que será l'orixe del Partíu Comunista de Chile. 6 de xunu – Erupción del volcán Novarupta, n'Alaska. De nivel VEI 6, foi la mayor del sieglu XX. 16 de xunu – Guerra ítalo-turca: Los italianos desembarquen en Bu Sceifa, na Tripolitania; el 8 de xunetu ocupen Misurata, y el 20 de xunetu GheranMercatali, Enrico, Tripoli-Cirenaica - note descrittive, illustrates, dei paesi, dei costumi, della storia libica, alternate con le cronache della guerra Italo-Turca e della conquista della Libia, seguite della rassegna della guerra Balcanica, vol. 2. Società Editrice Sonzogno, 1912.. 24 de xunu – El 13ᵘ Dalai Lama abandona l'exiliu, na ciudá india de Kalimpong, y cola pa LhasaRoyal United Service Institution, Journal, vol. 56, p. 1044. Gran Bretaña , W. Mitchell and Son, 1912.. 30 de xunu – Italia: Entra en vigor una nueva llei electoral, qu'establez el sufraxu universal masculínMilza, Pierre, Histoire de l'Italie: Des origines à nos jours, Fayard, 2005. ISBN 978-2-213-64034-1.

Xunetu 8 de xunetu – Un alcuerdu secretu rusu-xaponés, firmáu en San Petersburgu, rechaza la posibilidá d'una unificación ente la Mongolia interior y el kanatu de MongoliaBerton, P. (Peter), Russo-Japanese Relations, 1905-17: From enemies to allies. Routledge, 2013. ISBN 978-1-136-58567-8. Los intentos de negociación ente Mongolia y Xapón nun progresen. 13 de xuliu – Los xefes d'estau mayor francés, Joseph Joffre, y rusu, Yakov Zhilinsky, roblen un alcuerdu d'entendimientu qu'ameyora les condiciones nes que les armaes rusa y francesa apoyaranse mutuamente en casu de guerraBecker, J-J. [Jean-Jacques], y Gerd Krumeich, G. [Gerd], La grande guerre, une histoire franco-allemande. Tallandier, 2014 ISBN 979-10-210-0249-4. 17 de xunetu – Fúndase n'Estocolmu (Suecia), l'Asociación Internacional de Federaciones d'Atletismu col nome de Federación Internacional d'Atletismu Amateur (n'inglés, International Amateur Athletics Federation), nún congresu con representantes de federaciones nacionales d'atletismu. 21 de xunetu – Imperiu otomanu: Ahmed Muhtar Pacha forma un gabinete lliberal. Les eleiciones llexislatives son amañaes pol poder, qu'impón los sos candidatos en toes les circunscripciones, y los Mozos Turcos pierden el poder en favor de los lliberalesKévorkian, R.H. [Raymond H.], Le Génocide des Arméniens. Odile Jacob, 2006. ISBN 978-2-7381-1830-1. Muhtar Pacha dimite'l 29 d'ochobre, al españar la Primer Guerra de los Balcanes.