El 12 de marzu ye'l setentenu primer día del añu (setentenu segundu nos años bisiestos) del calendariu gregorianu. El 12 de marzu queden 294 díes p'acabar l'añu. Fechos 538 - Vitiges, rei de los ostrogodos, llevanta'l sitiu de Roma y retírase a Rávena, dexando la ciudá en manes del xeneral bizantín Belisariu. 1550 - Dellos cientos de soldaos españoles ya nativos, mandaos por Pedro de Valdivia, derroten a un exércitu de 60.000 mapuches na batalla de Penco (guerra d'Arauco, nel actual Chile). 1622 - Inaciu de Loyola y Francisco Javier, fundadores de la Compañía de Xesús, son canonizaos pola Ilesia Católica. 1871 - Alemaña: l'astrónomu Karl Theodor Robert Luther descubre Amaltea (el quintu satélite de Xúpiter). 1894 - La Coca-Cola ye embotellada y vendida per primer vez en Vicksburg (Mississippi) por Joseph A. Biedenharn. 1913 - Canberra conviértese na capital d'Australia. 1918 - Moscú conviértese otra vegada en capital de Rusia dempués de que San Petersburgu lo fuera demientres 215 años. 1922 - Armenia, Xeorxa y Azerbaixán formen la República Socialista Federativa Soviética de Trescaucasia. 1930 - Mahatma Gandhi entama la Marcha de la Sal, una marcha de 200 milles hasta'l mar pa protestar escontra'l monopoliu británicu de la sal na India. 1938 - Anschluss: soldaos alemanes ocupen Austria, incorporándola al Tercer Reich. 1940 - Finlandia robla'l tratáu de paz de Moscú cola Xunión Soviética, a la que cede practicamente tol territoriu de Karelia. Les tropes finlandeses y la población de la zona colen d'ella darréu. 1968 - La Islla Mauriciu dixébrase del imperiu británicu. 1993 - Delles bombes esploten en Mumbai (India), causando 300 muertos y dellos cientos de firíos. 1996: El gobiernu d'Estaos Xuníos aprueba la llei Helms-Burton, qu'endurez les midíes económiques y financieres escontra Cuba. 1999 - La República Checa, Hungría y Polonia, antiguos miembros del Pactu de Varsovia, ingresen na OTAN. 2003 - El primer ministru serbiu Zoran Đinđić ye asesináu. 2011 - Un reactor de la central nuclear Fukushima I fúndese y esplota, espardiendo radioactividá a l'atmósfera, un día dempués de qu'hubiera un terremotu.
Nacencies 1501: Pietro Andrea Mattioli, científicu italianu (m. 1577). 1626: John Aubrey, historiador y filósofu inglés (m. 1697). 1685: George Berkeley, obispu y filósofu irlandés (m. 1753). 1824: Gustav Kirchhoff, físicu alemán (m. 1887). 1835: Simon Newcomb, astrónomu norteamericanu (m. 1909). 1838: William Perkin, químicu británicu (m. 1907). 1863: Gabriele D'Annunzio, escritor italianu (m. 1938). 1863: Vladímir Vernadski, minerólogu y xeoquímico rusu (m. 1945). 1864: W. H. R. Rivers, psiquiatra y antropólogu británicu. 1881: Kemal Atatürk, políticu turcu (m. 1938). 1890: Vaslav Nijinsky, baillarín y coreógrafu rusu (m. 1950). 1911: Gustavo Díaz Ordaz, políticu y académicu mexicanu, presidente del país de 1964 a 1970 (d. 1979). 1921: Gianni Agnelli, empresariu italianu (m. 2003). 1922: Jack Kerouac, escritor y poeta d'Estaos Xuníos (m. 1969). 1925: Georges Delerue, pianista y compositor francés (m. 1992). 1927: Raúl Alfonsín, abogáu y políticu arxentín, presidente del país de 1983 a 1989 (m. 2009). 1946: Liza Minnelli, actriz, cantante y baillarina d'Estaos Xuníos. 1950: Javier Clemente, futbolista y entrenador español.
Muertes 417:- San Inocenciu I, papa de la Ilesia Católica. (401-417). 604: Papa Gregoriu I. 1507: César Borgia, cardenal italianu (n. 1475). 1648: Tirso de Molina, dramaturgu español. 1730: Diego Morcillo Rubio de Auñón, Virréi de Perú. 1815: Mariano Melgar, escritor peruanu. 1820: Alexander Mackenzie, esplorador y políticu escocés (n. 1764). 1914: George Westinghouse, inxenieru y empresariu d'Estaos Xuníos (n. 1846). 1942: William Henry Bragg, físicu, químicu y matemáticu británicu, Premiu Nobel de Física en 1915 (n. 1862). 1991: Ragnar Granit, neurocientíficu sueco-finés, Premiu Nobel en Fisioloxía o Medicina en 1967 (n. 1900). 1999: Yehudi Menuhin, violinista y direutor d'orquesta d'Estaos Xuníos nacíu en Suiza (n. 1916). 2001: Robert Ludlum, escritor d'Estaos Xuníos (n. 1927). 2010: Miguel Delibes, escritor castellanu. 2015: Terry Pratchett, periodista, escritor y guionista británicu (n. 1948).
Referencies
12